Aleksandr Radisjtsjev

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Aleksandr Radisjtsjev

Aleksandr Nikolajevitsj Radisjtsjev (russisk: Алекса́ндр Никола́евич Ради́щев; (fødd 31. august 1749 i Moskva, død 24. september 1802 i St. Petersburg) var ein russisk filosof, forfattar og embetsmann (direktør for tollkammeret i St. Petersburg).

Liv[endre | endre wikiteksten]

Radisjtsjev var fødd inn i ein lågadeleg godseigarfamilie. På ønske frå Katarina II studerte han rettsvitskap i LeipzigGoethe var ein av medstudentane. Radisjtsjev vart påverka av opplysingstenkarar som Gabriel Bonnot de Mably, Jean-Jacques Rousseau, Claude Adrien Helvétius og Laurence Sterne.

I 1790 gav Radisjtsjev ut reiseskildringa Reise frå St. Petersburg til Moskva. Her skildra han det russiske bondelandet dels realistisk, dels sentimentalt, men boka var i røynda ein radikal kritikk av det han såg på som sosiale mistilhøve i Russland under Katarina II. Radisjtsjev kritiserte spesielt liveigenskapen, og det umenneskelege og i stor grad forfalne aristokratiet, og sette som den aller første[1] fram eit forslag om å frisetje bøndene frå liveigenskapen. Tsarina Katarina var rysta over den franske revolusjonen og heldt Radisjtsjev for «verre enn Pugatsjov»[1] (føraren for eit kosakkopprør i 1773–1775), så styresmaktene drog inn heile opplaget av verket og dømde han i 1790 til døden. Det enda med at han fekk nåde og i staden vart dømd til ti års forvising.

Etter at Katharina døydde i 1796, sette tsar Paul I Radisjtsjev fri og gav han lov til å busette seg på godset sitt. Men Radisjtsjev hadde ikkje endra syn og vart trua av personar med stor påverkingskraft. I 1802, framleis under oppsikt av politiet, tok han sitt eige liv ved å drikke salpetersyre. Han var fortvila over dei dårlege utsiktene til reformrørsla og var redd for å bli deportert på ny, men ville òg sende ut eit signal.[1]

Først i 1905 kom ei usensurert utgåve av reiseskildringa til Radisjtsjev ut, med innleiing av N. P. Silvanskij og P. E. Stjegolev.

Notar[endre | endre wikiteksten]

  1. 1,0 1,1 1,2 Die Dekabristen på zvab.com, henta 10. januar 2012

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]