Dan Andersson

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Broom icon.png Denne artikkelen kan ha godt av ein språkvask, som reinskar opp målføringa og/eller innfører same språkstilen overalt.
Dan Andersson

Daniel «Dan» Andersson (6. april 188816. september 1920) var ein svensk forfattar og musikar. Andersson blir rekna til arbeidardiktarane i Sverige, men diktinga hans er ikkje avgrensa til denne sjangeren. Eit pseudonym han nytta var «Black Jim».

Liv[endre | endre wikiteksten]

Loussastugan, der Andersson budde frå 1912 til 1915.
Foto: Holger Ellgaard, sommaren 2006
Skrivebordet i Loussastugan

Bakgrunn og oppvekst[endre | endre wikiteksten]

Dan Andersson vart fødd den 6. april 1888 i skolehuset i Skattlösberg i Grangärde socken (i noverande Ludvika kommun) i Dalarna. Han vart døypt 16. april i samband med eksamen på skolehuset.

Andersson voks opp i tronge kår i Skattlösberg der faren, småskolelæraren Adolf Andersson og kona, lærarinna Augusta Scherp, arbeidde i skolehuset. Staden ligg i dei såkalla finnskogane sør i Dalarna, der skogfinnar flytta for å bryte jord. Dan Andersson hadde aner frå desse finske nybyggarane på farssida. Mora var av vallonsk avstamming.

Han hadde tre brør, Gustaf og Anders, som var tre og fem år eldre, og Simon som var to år yngre. Ei søster Anna vart fødd i 1892, men døydde eit halvt år seinare. Neste søster som vart fødd i 1899 fekk òg namnet Anna og var den som fekk tileigna diktet «Till min syster» på sin 18-årsdag.

Dan Andersson lærde å lese som femåring. I 1896, ved åtte årsalderen, deltok han i slåtten på ein gard på Lövberget, fekk ei fele som han lærte seg å spele og lærte seg òg engelsk. I 1901 vart han medlem i Blå Kors-losjen Skogsblomman, seinare i godtemplarlosjen i Flen.

Reising og flytting[endre | endre wikiteksten]

I 1902, ved 14-årsalderen, tok Andersson på eiga hand toget til Göteborg, båten til Grimsby i England, toget til Liverpool, amerikabåten til New York og til slutt toget til Minnesota. Der kom han til fastera Sara og Carl Petter Andersson sin farm i Forest Lake, nord for Minneapolis, og budde og arbeidde på garden deira. På starten av sommaren reiste han til Sandy Lake, 15 km nord for Tamarack i Aitkin County i Nord-Minnesota der farbroren Simon Andersson budde. Tanken var å undersøke om heile familien skulle følgje etter, men han skreiv i eit brev heim til Sverige at det var ikkje mykje betre vilkår for familien i USA enn heime. Faren skreiv så attende og bad reise han heim. Han kom att til Sverige og var attende i Skattlösberg den 16. desember.

Familien Andersson flytta frå Skattlösberg i 1905. I åra 1911–1915 budde Dan Andersson med foreldre og søsken atter i Skattlösberg, i Luossastugan. Dan Andersson skreiv ein heil del forteljingar og dikt på denne tida. Sikkert har store delar av Kolarhistorier og Kolvaktarens visor blitt til her.

Folkehøgskoleutdanning[endre | endre wikiteksten]

I åra 1914–1915 var Dan Andersson elev ved Brunnsviks folkhögskola, saman med mellom andre Harry Blomberg og Ragnar Jändel. Han var òg god ven med Karl Lärka. Frå denne tida vart han verksam som forfattar, skreiv dikt og viser om mallom anna heimbygda si, som nesten eit hundreår seinare enno blir lest og sunge i svenske heimar. Til hans fremste tolkarar høyrer Gunde Johansson og Thorstein Bergman, men han tonesette sjølv òg nokre av sine dikt – dei kan hende mest kjente er Till min syster og Jungman Jansson. Han spelte både trekkspel og fele. Dan Andersson var medarbeidar i Ny Tid i Göteborg 1917–1918 og omsette dessutan tekster av Rudyard Kipling og Charles Baudelaire til svensk. Trass i sin enkle bakgrunn var Andersson høgt danna.

Han gifta seg 19. juni 1918 med småskolelærarinna Olga Turesson, søster til trubaduren Gunnar Turesson.

Død[endre | endre wikiteksten]

Dan Andersson døydde på rom 11 på hotell Hellman i Stockholm den 16. september 1920, der han var for å søke arbeid i avisa Social-Demokraten. Hotellpersonalet hadde røykt med blåsyre mot vegglus og hadde ikkje lufta ut i samsvar med retningslinjene. Klokka 3 på ettermiddagen vart Dan Andersson funnen daud. Ved same høve omkom òg forsikringsinspektøren Elliot Eriksson frå Bollnäs. Hotell Hellman, eit av fleire liknande i Klarakvarteren, låg i Bryggaregatan 5.

Dan Andersson er gravdlagd på Lyvikens kyrkogård i Ludvika.

Dan Andersson i dag[endre | endre wikiteksten]

Dan Andersson si byste på Järntorget i Göteborg

Dan Andersson sin poesi nyt i dag brei folkeleg oppslutting gjennom sin naturmystikk og søk etter gud. Sandrews laga ein film om Dan Andersson En drömmares vandring med Jarl Kulle i hovudrolla som Dan Andersson. Viser og dikt frå lydsporet til filmen vart gjevne ut på to LP-plater på 1960-talet. Sofia Karlsson spelte i 2005 inn ei nytolking av Anderssons viser, men dikta har òg vorte tolka av mange andre artister gjennom åra, til dømes Hootenanny Singers, Gunde Johansson, Thorstein Bergman, Staffan Hellstrand, Rolf Wikström, Pär Sörman, Love Explosion, Gunnar Turesson, Joakim Thåström og Dan Anderssons namnebror Dan Viktor Andersson med kunstnarnamnet Dan Viktor. Songen «Om Black Jim» av Joakim Thåström er ei hylling til Dan Andersson.

I 1988 gav det svenske Postverket ut to frimerke til 100-årsjubileet for Anderssons fødsel.

I Ludvika er det eit Dan Andersson-museum. Den første veka i august blir det i Ludvika kommun halde ei Dan Andersson-veke med program og aktiviteter i heile kommunen. Veka blir avslutta med ein Luossa-fest i Skattlösberg.[1] [2]

Dan Andersson har fått ei byste reist over seg på Järntorget i Göteborg og i kyrkjeparken i Ludvika.

Den norske rockeren Åge Aleksandersen gav i oktober 2006 ut eit album, Snöharpan, med tekstar av Dan Andersson. Den norske visesongeren Alf Cranner redigerte i 1976 Andersson: Dikt i utvalg (Den norske bokklubben) (ISBN 82-525-0265-2)

Bibliografi[endre | endre wikiteksten]

Kjente dikt av Dan Andersson[endre | endre wikiteksten]

  • «En spelmans jordafärd»
  • «Helgdagskväll i timmerkojan»
  • «Jag väntar …»
  • «Julvisa i Finnmarken»
  • «Jungman Jansson»
  • «Nu mörknar min väg och mitt dagsverk är gjort»
  • «Omkring tiggarn från Luossa»
  • «Per-Ols Per-Erik»
  • «Till kärleken»
  • «Till min far»
  • «Till min längtan»
  • «Till min syster»

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Commons-logo.svg Commons har multimedia som gjeld: Dan Andersson
Wikisource

Originaltekst av Dan Andersson ved Wikisource (sv).

Dan Andersson i Libris

Biografiar[endre | endre wikiteksten]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Artikkelen byggjer på tilsvarande artikkel frå svensk wikipedia, som oppgjev følgjande kjelder:

  • Händelser man minns - en bokfilm 1920-1969, fil dr Harald Schiller 1970

Fotnotar[endre | endre wikiteksten]