Diamant

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Diamant
Rough diamond.jpg
Ein lett misforma åttesida diamant i matriks som er typisk for mineralet.
Generelt
Kategori Gedigne mineral
Kjemisk formel C
Strunz-klassifisering 01.CB.10a
Identifikasjon
Molekylvekt 12.01 g·mol−1
Farge Ofte gul, brun eller grå til fargelaus. Mindre ofte blå, grøn, svart, gjennomskineleg kvit, rosa, fiolett, oransje, lilla og raud.
Krystallform Åttesidig
Krystallsystem Isometrisk-heksotahedral (Kubisk)
Kløyv 111 (perfekt i fire retningar)
Brot Muslig (skal-liknande)
Mohs hardleiksskala 10
Strekfarge fargelaus
Transparens Gjennomsiktig til delvis gjennomsiktig til gjennomskineleg
Spesifikk vekt 3.52±0.01
Tettleik 3.5–3.53 g/cm3
Polert glans Diamantaktig
Optiske eigenskapar
Optiske eigenskapar Isotrop
Brytingsindeks 2.418 (ved 500 nm)
Dobbeltbryting Ingen
Pleokroisme Ingen
Dispersjon (spreiing) 0.044
Smeltepunkt Tykkavhengig
Kjelder [1]

Diamant er eit mineral som i likskap med grafitt består av reint karbon og er ein av dei allotrope formene til karbon. I diamant er karbonatoma kovalent bunde til kvarandre i eit nettverk slik at kvart atom har binding til fire andre.

Eigenskapar[endre | endre wikiteksten]

Diamantar er uløyseleg i alle løysemiddel og er det hardaste stoffet som finst, medan grafitt er særs bløytt. Diamantar er som regel fargelause, eller med eit blåleg til gulaktig skjer, men kan òg vere mørkebrun, oransje, raud, grøn, blå eller svart. Han kan vere vassklår, men òg ugjennomsiktig på grunn av ureinleikar eller blører. Sjølv om diamantar er det hardaste stoffet som finst, er ikkje hardleiken lik i alle retningar, og dei kan derfor slipast ved hjelp av diamantpulver.

Diamantar har relativt høg tettleik og sterk glans (adamantin). Lysbrytingsindeksen er særs høg og er med på å skape eit kraftig fargespel hos slipte diamantar. Diamantar er ikkje uknuseleg og er relativt sprø. Ein kan til dømes slå av ein bit av eit hjørne om ein slår mot noko hardt, men slipte diamantar vert sjeldan knust på grunn av forma og storleiken dei vert slipt i.

Diamantar i briljantsliping.

Førekomst[endre | endre wikiteksten]

Høg temperatur og høgt trykk er nødvendig for at diamantar skal dannast, vel 4 millionar kPa (kring 40 000 atm). Dei vert danna i i mantelen til jorda, 150-200 km ned i jordskorpa, i bergartane peridotitt eller eklogitt. Dei vert så ført til jordoverflata gjennom vulkanske eksplosjonsrøyr av kimberlitt og stundom lamporitt. Diamantar er dessutan kjent frå meteorittar.

Utvinning av diamantar er kjent frå India i antikken, truleg frå ca 600 f.Kr, men produksjonen herfrå er no liten. Frå 1725 tok Brasil over marknaden, då ein fann diamantar i elvegrus. Hovudproduksjonen kjem frå Minas Gerais og Bahia. Sør-Afrika er òg ein viktig produsent, og kring 50 % av verdsproduksjonen kjem frå Afrika. 1/3 av verdsproduksjonen føregår i dag i Australia der førekomstane vart oppdaga i 1979. Canada er forventa å utvikle seg til ein viktig produsent.

Internasjonale selskap leitar etter førekomstar i området Karelia, nordlege Finland og Kola, i tillegg til Finnmarksvidda og Sør-Varanger. Det er òg funne mikrodimanatar på Sunnmøre og ved Gardnos i Hallingdal, som er eit gammalt nedslagsfelt etter ein kjempemeteoritt, som danna ørsmå diamantar.

I 2003 var verdsproduksjonen for naturlege diamantar på 63,9 millionar karat industridiamantar og 73,3 millionar karat diamantar av edelsteinskvalitet (1 metrisk karat = 0,2 g).

Kjende diamantar[endre | endre wikiteksten]

I 1905 vart den største kjende diamanten funnen. Han fekk namnet Cullinan-diamanten og var opphavleg på 3106 karat. Dei nest største er Excelsiordiamanten (Sør-Afrika, 1893), 995 karat og Star of Sierra Leone (1972), 969 karatar. Andre kjende diamantar frå Sør-Afrika er: Imperial (469 karatar), Jubilee (651 karatar), Jonker (726 karatar). Alle desse vektene gjeld den uslipte rådiamanten.

Kunstige diamantar[endre | endre wikiteksten]

General Electric Company klarte i 1955 å framstille kunstige diamantar, og aksjane til konsernet steig på éin dag med meir enn 300 mill. dollar.

Årsproduksjonen av syntetiske diamantar er på over 500 mill. karat. Dei vert nytta i borekroner, sagar og andre skjerande reiskapar. Dei industrielle diamantane er som regel gule, og fargelause, kunstige diamantar er ikkje enno kommersielt tilgjengeleg.

Bruk[endre | endre wikiteksten]

Diamantar vert brukt som smykkestein.

Diamantar vert brukt teknisk til borkroner og liknande.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  • Selbekk, Rune S. & Raade, Gunnar. (9. juni 2013). Diamant. I Store norske leksikon. Henta 23. juli 2014 frå http://snl.no/diamant.
  1. «Diamond». WebMineral. http://webmineral.com/data/Diamond.shtml. Henta 22. juli 2014. 


Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Commons-logo.svg Commons har multimedia som gjeld: Diamant