Eufrat

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Koordinatar: 31°0′18″N 47°26′31″E
Eufrat
arabisk الفرات: al-Furāt[1], tyrkisk Fırat[1], kurdisk Firat, gammalsyrisk ܦܪܬ: Prath, hebraisk פרת Prat
elv
none  Eufrat nær Halabiye (Syria)
Eufrat nær Halabiye (Syria)
Namneopphav: frå gresk og gammalpersisk Ufrātu, frå elamittisk ú-ip-ra-tu-iš
Land Flag of Iraq.svg Irak, Flag of Syria.svg Syria Flag of Turkey.svg Tyrkia
Land i tilsigsområdet Tyrkia, Syria, Irak, Saudi Arabia, Kuwait
Tilløp
 - venstre Balikh, Khabur
 - høgre Sajur
Byar Birecik, Ar-Raqqah, Deir ez-Zor, Mayadin, Haditha, Ramadi, Habbaniyah, Fallujah, Kufa, Samawah, Nasiriyah
Landemerke Assadsjøen, Qadisiyahsjøen, Habbaniyahsjøen
Kjelde
 - stad Murat Su, Tyrkia
 - høgd 3 520 moh
Sekundærkjelde
 - stad Kara Su, Tyrkia
 - høgd 3 290 moh
Samløp
 - stad Keban, Tyrkia
 - høgd 610 moh
Munning Shatt al-Arab
 - stad Al-Qurnah, Basra guvernat, Irak
 - koordinatar 31°0′18″N 47°26′31″E
Lengd 2 800 km
Nedslagsfelt 500 000 km²
Vassføring for Hīt
 - middel 356 /s
 - maks 2 514 /s
 - min 58 /s
Kart av det kombinerte nedslagsfeltet til Tigris og Eufrat (i gult)
Kart av det kombinerte nedslagsfeltet til Tigris og Eufrat (i gult)
Eufrat i Irak.
Foto: Jayel Aheram, 2006
Eufrat ved Basra i Irak.
Foto: Christiaan Briggs, 2003

Eufrat (assyrisk/syrisk Frot/Frat ܦܪܬ, kurdisk Firat, tyrkisk Firat, arabisk الفرات, al-Furat) er den vestre elva i elveparet Eufrat og Tigris i Irak og Mesopotamia. Namnet kjem kanskje frå assyrisk phrat, som tyder 'overflod', sidan elva i flaumtider gav åkrane langs elva ein overflod av væte. Ho spring ut aust i Tyrkia, og renn gjennom Syria og Irak før ho møter Tigris i Shatt al-Arab, som munnar ut i Persiabukta.

Strekning[endre | endre wikiteksten]

Eufrat er den lengste elva i Vest-Asia.[2] Elva er omtrent 2 800 kilometer lang og har eit nedbørsområde på 675 000 km². Ho vert danna av to kjeledeelver som renn i hop ved Keban i fjella i Tyrkia: Kara Su ('svart vatn', òg kalla Vest-Eufrat, 450 km lang) frå vest og Murad Su eller Aust-Eufrat (650 km lang) frå aust. Den øvre delen av elva renn ned bratte fjell og djupe gjel i Taurusfjella. Ho renn gjennom Syria og inn i Irak. Her har elva gjennom åra flytt seg austover, slik at byar som Babylon er komne inn i den tørre audemarka.

Vassmengda skiftar frå 300 m³/s på sommaren til 4000 m³/s i vårflaumen. Nedstraums får elva ikkje noko tilførsel av vatn. Nord for Basra sør i Irak flyt elva saman med Tigris og blir til elva Shatt al-Arab, som i sin tur munnar ut i Persiabukta.

Ved Basra deler elva seg i mange løp, og dannar eit stort våtmarksområde.

Gruntgåande båtar kan trafikkere Eufrat opp til den irakiske byen Hit, 1930 kilometer oppstraums, og berre 53 meter over havet.

Sideelvar[endre | endre wikiteksten]

I Syria er det tre store sideelvar til Eufrat, Sajur, Balikh og Khabur. Desse elvane spring ut i forberga til Taurusfjella langs den syrisk-tyrkiske grensa og gjev forholdsvis lite vatn til Eufrat. Sajur er den minste av desse og spring ut frå to kjelder nær Gaziantep og drenerer sletta kring Manbij før ho munnar ut i reservoaret ved Tishrindammen. Balikh får det meste av vatnet sitt frå frå ei karstkjelde nær 'Ayn al-'Arus og flyt sørover til ho når Eufrat ved byen Ar-Raqqah. Khabur er den største av desse tre. Ho har òg ei karstkjelde kring Ra's al-'Ayn, og frå her renn ho søraustover forbi Al-Hasakah, der elva snur sørover og flyt til Eufrat nær Busayrah. Når Eufrat går inn i Irak er det ingen fleire naturlege sideelvar til Eufrat, sjølv om et går kanalar mellom Eufrat og Tigris.[3][4]

Namn Lengd Nedslagsfelt Vassføring Breidde
Kara Su 450 km 22 000 km Samløp
Murat 650 km 40 000 km Samløp
Sajur 108 km 2042 km 4,1 m3/s Høgre
Balikh 100 km 144 000 km 6 m3/s Venstre
Khabur 486 37 081 km 45 m3/s Venstre

Historie[endre | endre wikiteksten]

Vatnet frå Eufrat var opphavet til den sumerske sivilisasjonen, frå 3000 f.Kr. Mange urtidsbyar låg langs elva, blant dei Mari, Sippar, Nippur, Shuruppak, Uruk, Ur og Eridu. Elvedalen danna mesteparten av oltidsrika Babylonia og Assyria. I mange hundre år markerte elva grensa mellom Persia og Egypt.

I gamletida var Eufrat bunden saman med Tigris ved hjelp av kanalar.

Eufrat i Bibelen[endre | endre wikiteksten]

I følgje Fyrste Mosebok 2.14 er Tigris ei av dei fire elvane som renn ut av Eden.[5] Elva markerte austgrensa for det landet Gud gav til Abram.[6]

I Openberringa 16.12 skal Eufrat tørke inn i dei siste tider.[7]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Commons-logo.svg Commons har multimedia som gjeld: Eufrat