Krossknapp

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
(Omdirigert frå Glechoma hederacea)
Gå til: navigering, søk
Krossknapp


Bluszczyk kurdybanek cm01.jpg

Systematikk
Domene: Eukaryota
Rike: Plantae
Klasse: Eudicotyledonae
Orden: Lamiales
Familie: Lamiaceae
Slekt: Glechoma
Art: G. hederacea
Vitskapleg namn
Glechoma hederacea

Krossknapp (Glechoma hederacea) er ei eviggrøn, flerårig urt i leppeblomfamilien. Planta har ein krypande til oppstigande vekst. Han blir 5–30 cm høg, men stengelen kan krype opptil 1 meter.[1] Blada er runde eller nyreforma med ei svakt hårete overside. Blomane sit i mindre kvastar ved bladhjørna på opprette skot.[2] Dei er blåfiolette på farge og har purpurfarga flekkar på underleppa.[1]

Blomen av krossknapp.

Pollenknappen dannar to kvite krossar i blomen, noko som har gjeve planten det norske namnet sitt. Han har ei sterk aromatisk lukt.[2]

Leveområde og utbreiing[endre | endre wikiteksten]

Krossknapp føretrekk fuktig jordsmonn i mellom anna buskas, kulturmark eller lauvskog. Krossknapp veks i skogkantar, ved gjerde og langs vegkantar. I Noreg er han vanlegast på Austlandet.[2] Han veks nord til Finnmark, men er sjeldan i innlandet og i Nord-Noreg.

Krossknapp veks over store delar av Europa og nord og vest i Asia. Han er også innført i Nord-Amerika og på New Zealand.[1] Han formerer seg og spreier seg raskt og blir sett på av mange som ein invasiv art. Planten vert nytta som staude i hagar, men er invaderande og blir av mange sett på som eit ugras.

Botanisk teikning av krossknapp.

Bruk[endre | endre wikiteksten]

Blome og blad kan brukast til vinlaging.[3] Før han blei erstatta av humleplanten blei krossknapp også brukt til ølbrygging, for å gjera brygget beiskare, klarare og meir haldbart.[1]

Planten er svakt giftig og var tidlegare mykje nytta som feber- og hostemiddel.[2] Han er blitt spreidd i Finland som hageplante, og teken med av europeiske utvandrarar til koloniane.

Variantar[endre | endre wikiteksten]

Den tidlege, meir djupblå varianten blir ofte kalla vårkrossknapp, og er mindre enn krossknapp.

  • Glechoma hederacea subsp. glabriuscula (Neilr.) Gams
  • Glechoma hederacea var. micrantha (Rchb.) Nyman
  • Glechoma hederacea var. micrantha P.Fourn.

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Commons-logo.svg Commons har multimedia som gjeld: Krossknapp

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Korsknapp, Urtekilden (rolv.no)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Korsknapp (2009, 14. februar), Store norske leksikon. Henta 25. juli 2013.
  3. Korsknapp, NatureGate (luontoportti.com)