Gråor

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Gråor


Status i Noreg: LC Livskraftig

Gråor
Gråor

Systematikk
Rekkje: Magnoliophyta
Klasse: Magnoliopsida
Orden: Fagales
Familie: Betulaceae
Slekt: Alnus
Vitskapleg namn
Alnus incana
Gråor, gråolder
Namn på andre språk
Nordsamisk Leaibi
Svensk Gråal
Dansk Grå-El
Engelsk Grey Alder, Speckled Alder
Tysk Grau-Erle, Weiß-Erle
Fransk Aulne blanc, Aulne rugueux, Aulne de montagne, arcos, varne
Spansk Aliso gris, aliso cano
Russisk Olkha seraja (Ольха серая), olkha belaja (ольха белая), jelokha (елоха)

Gråor eller gråolder (Alnus incana) er eit tre av oreslekta i bjørkefamilien.

Utbreiing[endre | endre wikiteksten]

Gråora finst i Nord- og Austeuropa og i Kaukasus. I Noreg veks gråora vilt over nesten heile landet.

Gråora veks gjerne på flaummark og i fuktige lier, helst på leirgrunn. Ho er hardfør og toler godt frost.

Gråora er rask til å etablere seg på nye flater, som på rasmark. Treet veks raskt, men det vert ikkje særleg gammalt, ofte berre 40 år, men kan og bli opptil 200 år.

Ora veks i symbiose med soppen Schinzia alni, som lever i knollar på orerøtene. Desse tar opp nitrogen frå lufta. Den rike tilgangen på nitrogen gjer at ora kan tillate seg å felle grøne blader. Slik aukar næringsinnhaldet i skog med oretre.

Utsjånad[endre | endre wikiteksten]

Gråora kan på god jord bli oppunder tjue meter høg med stamme og kjegleforma krone. På skrinnare jord eller myrjord veks ho ofte buskaktig.

Gråora har glatt grå bark med eit grønt skjer. Eldre bark kan få eit fåtal djupe furer nedst på stammen. Vinterknoppane er purpurraude, skota er raudbrune på oversida og olivengrøne på undersida. Blada er skarpt tanna matt grøne på oversida og grålege på undersida. Unge blad er hårete over det heile; eldre blad er hårete berre langs nervebanane.

Gråora er av dei tre som blomstrar tidlegast, i Noreg blomstrar ho gjerne i april. Horaklene sit i grupper på 3 til 8 på lysbrune, finhåra stilker. Frøet sit i ein nøttefrukt som flyt godt, slik at ora lett spreier seg langs vassdrag.

Underartar[endre | endre wikiteksten]

Vanleg gråor, ssp. incana, er i Noreg vanlegast i låglandet, men manglar ytst på kysten.

Kolagråor, ssp. kolaensis, har meir nordaustleg utbreiing, og er vanleg i fjellskogen.

Mellomformer av underartane er vanlege.

Bruk[endre | endre wikiteksten]

Veden er laus og lett. Sidan han er lett, er brennverdien tilsvarande låg, omtrent som for gran, med tørr gråorved har den fordelen at han gir lite røyk og lite gnistar.

Under andre verdskrigen vart gråora sterkt etterspurt som brensel i gassgeneratorar, som også vart bruka til framdrift av bilar.


Kjelder[endre | endre wikiteksten]