Gunnar Staalesen

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Gunnar Staalesen
Gunnar.Staalesen.jpg
Gunnar Staalesen
Foto: Nina Aldin Thune
Nasjonalitet Norsk
Fødd 19. oktober 1947, Bergen i Noreg
Yrke Forfattar
Rørsle Postmodernisme, kriminallitteratur, sosialrealisme

Gunnar Staalesen (fødd 19. oktober 1947 i Bergen) er ein norsk forfattar og dramatikar. Han voks opp og har budd i Bergen heile livet sitt, og der finn også handlinga i dei fleste bøkene hans stad.

Staalesen debuterte med romanen Uskyldstider i 1969, men er mest kjend for kriminalromanane sine om privatdetektiven Varg Veum. Meir enn nokon annan vert Staalesen rekna som den som introduserte sosialrealismen i norsk kriminallitteratur. Mellom 1997 og 2000 gav han ut den såkalla hundreårstrilogien, eit verk på om lag 1600 sider som er sentrert rundt ulike familiar i Bergen og omland frå 1900 til 2000. Han har vore forfattar på heiltid sidan 1987.

Gunnar Staalesen har (per 2009) gjeve ut fem romanar, 18 kriminalromanar, to novellesamlingar, tre barne- og ungdomsbøker, seks skodespel og ei rekkje mindre utgjevingar. I tillegg har han ei rekkje tekstar frå arbeid som dramatikar, manusforfattar og skribent som ikkje er utgjevne i bokform. Fleire av bøkene hans er også omsette til andre språk. Han har vorte heidra med mellom anna Rivertonprisen (to gonger), Bokhandlarprisen og heidersprisen for kultur i Bergen kommune.

Biografi[endre | endre wikiteksten]

Gunnar Staalesen voks opp på Nordnes i Bergen med ein far frå Haugesund som var lektor og ei mor frå Fredrikstad som var sjukepleiar.[1][2] Han har fortalt at han hadde ein heilt vanleg oppvekst, og at han oppdaga at han likte å skrive som 10–11-åring.[1] Han eksperimenterte med å skrive historier og lage teikneseriar, og alt i 1960, som 12-åring, hadde han ei novelle på trykk i det dåverande Haugesunds Dagblad.[3]. Ho hadde fått namnet «Det spøker ved Ulve-vann!», og han hadde også illustrert denne vesle novella som hadde ein journalist og ein hund i hovudrollene. Dette må altså kunne kallast Gunnar Staalesen sin forfattardebut.

Staalesen tok examen artium ved Bergen katedralskole i 1966. Deretter byrja han på Universitetet i Bergen, der han i 1976 vart cand.philol. med faga engelsk, fransk og litteraturkunnskap. I studietida var han frilans filmmeldar og kulturjournalist i BA (då Bergens Arbeiderblad). Han har også vore tilsett som informasjonssekretær ved Den Nationale Scene, i periodane 19721973 og 19761987. Det var fyrst i 1987 at han vart forfattar på heiltid, sidan ein, som han seier, «i utgangspunktet ikkje tener nok pengar på å vere forfattar i Noreg til å kunne leve av det».[1]

Gunnar Staalesen skildrar seg sjølv som eit «tvers igjennom alminneleg menneske som tilfedigvis kan skrive bøker mange likar å lese.»[4] Han har karakterisert seg sjølv som ein ihuga lesehest,[5] og ein annan hobby han har, er springing. To–tre gonger i veka er han ute og spring, har han fortalt, i tillegg til at han er med i mosjonsløp og spring halvmaraton. Tidlegare har han også sprunge maraton.[1] Staalesen har vorte millionær etter boksuksessane sine, men har eit nøkternt forhold til pengar. Han køyrer til dømes ein vanleg bil og har kjøpt ei rimeleg hytte.[6] Han har sagt at han ikkje har «behov for å signalisere at [han] har hatt nokre gode år.»[7]

Han har vore gift sidan 1969, og har to vaksne ungar, Vidar og Reidar[8].

Tidleg forfattarskap[endre | endre wikiteksten]

Dei fyrste bøkene[endre | endre wikiteksten]

Gunnar Staalesen hadde hatt tekstar på trykk i mellom anna Vinduet, Profil og Dagbladet før han fekk noko utgjeve i bokform.[9] Han hadde også fleire refusjonar bak seg, mellom anna frå Brikt JensenGyldendal, før han fekk utgjeve den fyrste boka si, Uskyldstider i 1969.[10] Boka kom ut på Pax Forlag etter å ha vorte refusert av både Cappelen og Gyldendal. Likevel vart heile opplaget på 2 500 eksemplar selt ut. Staalesen hadde, naturleg nok, høge forventingar til seg sjølv på denne tida, og han har ved fleire høve sagt at han såg på seg sjølv som den nye Knut Hamsun.[10][4] Dei to fyrste romanane hans har vorte skildra som «prosalyriske formeksperiment som var typiske for tida dei kom ut i»[2] og «modernistiske kortromanar»[11].

Bøker[endre | endre wikiteksten]

  • 1969Uskyldstider – roman
  • 1971Fortellingen om Barbara – roman (illustrert av Marianne Heske)
  • 1975Rygg i rand, to i spann – kriminalroman
  • 1976Mannen som hatet julenisser – kriminalroman
  • 1977Bukken til havresekken – kriminalroman
  • 1978Den femte passasjeren – kriminalroman
  • 1979Din til døden – kriminalroman
  • 1980Tornerose sov i hundre år – kriminalroman
  • 1981Kvinnen i kjøleskapet – kriminalroman
  • 1983I mørket er alle ulver grå – kriminalroman
  • 1985Hekseringen – noveller
  • 1986Knut Gribb tar Bergenstoget – kriminalroman
  • 1986Vaskerelvens Rose – skodespel
  • 1988Svarte får – kriminalroman
  • 1989Falne engler – kriminalroman
  • 1990Fredag den trettende, eller Poseidons hevn – skodespel
  • 1990Vikingskattens hemmelighet – ungdomsroman
  • 1991Bitre blomster – kriminalroman
  • 1991Regnbyen. Om solen, regnet, byen og bergenserne – (skriven saman med Stig Holmås)
  • 1992Arven (frå sceneversjonen av Amalie Skrams Hellemyrsfolket) – skodespel
  • 1992Varg Veums Bergen. En annerledes Bergens-guide. – reiseguide i Varg Veums Bergen
  • 1992Vikingskattens forbannelse – ungdomsroman
  • 1993Dødelig madonna – kriminalroman (skriven saman med Fredrik Skagen)
  • 1993Begravde hunder biter ikke – kriminalroman
  • 1994Sivert skuteløs (fritt etter Amalie Skrams «To venner») – skodespel
  • 1994Vikingskattens voktere – ungdomsroman
  • 1995Bergens mysterier – kriminalroman (skriven saman med Willy Dahl og Erling Gjelsvik)
  • 1995Blues for Amalie Jensen. Tekster fra Bergen – noveller
  • 1995Skriften på veggen – roman
  • 1996Amalie Skrams verden – tekst og bilete (skriven saman med Irene Engelstad og Liv Køltzow)
  • 1996De døde har det godt – noveller
  • 19971900. Morgenrød – roman
  • 19981950. High Noon – roman
  • 20001999. Aftensang – roman
  • 2000Hundreårsboken – sakprosa (skriven saman med Jo Gjerstad)
  • 2002Som i et speil – kriminalroman
  • 2003Duen fra Bergen – lettlestbok
  • 2004Ansikt til ansikt – kriminalroman
  • 2005Mordet på Michelsen – kriminalroman, utgjeven som miniatyrbok
  • 2006Dødens drabanter – kriminalroman
  • 2008Kalde hjerter – kriminalroman
  • 2010 – Vi skal arve vinden – krim
  • 2011 – Blues for Amalie Jensen : tekster fra Bergen
  • 2011 – Varg Veum : Isdalskvinnens hemmelighet – krim
  • 2012 – De syv – teikneserie
  • 2012 – Der hvor roser aldri dør – krim

Dramatikk[endre | endre wikiteksten]

Prisar[endre | endre wikiteksten]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Litteratur[endre | endre wikiteksten]

  • Forfatterhefte – Gunnar Staalesen (Oslo: Biblioteksentralen, 2006).
  • «Staalesen, Gunnar» av Nils Nordberg i Norsk biografisk leksikon; bind 9, Sundt–Wikborg (Oslo: Kunnskapsforlaget, 2005) (www).
  • «Gunnar Staalesen – skaperen av ‘sosionomskolen’ i norsk krim?» i Norges litteraturhistorie, bind 8: Vår egen tid av Øystein Rottem (Oslo: Cappelen, 1998).

Nettstader[endre | endre wikiteksten]

Referansar[endre | endre wikiteksten]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 «Elevbrev» av Gunnar Staalesen på Vargveum.no.
  2. 2,0 2,1 «Staalesen, Gunnar» i Norsk biografisk leksikon; bind 9, Sundt–Wikborg. (Oslo: Kunnskapsforlaget, 2005)
  3. «– dere skal få høre mer fra meg siden» i Vargens vennekrets – Gunnar Staalesen – en bibliografi av Odd Magnar Syversen (Løten: Bokmakeriet, 1994).
  4. 4,0 4,1 «Tøffelhelt på Adidas-nåler» av Terje Holtet Larsen i Dagbladet (19.08.1995)
  5. «Forfatterens favoritter» av Gunnar Staalesen på Vargveum.no.
  6. «To bøker ga 3 mill.» av Carsten Lier og Hallgeir Vågenes i VG (13.07.1999).
  7. «Halvmaratonmannen» av Kjartan Brügger Bjånesøy i Dagbladet (25.05.2002).
  8. «Staalesen på Hellemyra» av Karin Rykkje og Hallgeir Vågenes i VG (23.05.1992) 1, 2.
  9. «Uskyldstider» på Vargveum.no.
  10. 10,0 10,1 «Kunsten å debutere for fjerde gang» av Gunnar Staalesen i Vinduet nr. 3–4/1992.
  11. «Detektiven og fortellingen» av Audun Engelstad i Forfatterhefte – Gunnar Staalesen (Oslo: Biblioteksentralen, 2006).

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]