Jalta

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Koordinatar: 44°29′58″N 34°9′19″E
Jalta
Ялта
by
none  Jalta sett frå havet, 2004
Jalta sett frå havet, 2004
flagg
våpen
Land Flag of Ukraine.svg Ukraina
Region Krimhalvøya
høgd 40 moh
koordinatar 44°29′58″N 34°9′19″E
Folketal 78 032
Tettleik 78 032 / km²
Tidssone EET (UTC+2)
 - Sommartid EEST (UTC+3)
Postnummer 98600 — 98639
Retningsnummer +380-654
Tidlegare namn Jalita (fram til 1400-talet)
Ukraine location map.svg
Locator Red.svg
Wikimedia Commons: Yalta
Nettstad: Offisiell nettstad

Jalta (ukrainsk og russisk: Ялта; krimtatarisk: Yalta) er ein ferieby i det sørlege Ukraina, på Krimhalvøya ved Svartehavet. Byen har kring 80 000 innbyggjarar (2011). Byen og omlandet utgjer administrativt Jalta kommune.

Byen ligg på same stad som ein antikk gresk koloni og vert sagt å vere grunnlagd av greske sjømenn som såg etter ei trygg hamn (γιαλός – yalosgresk). Han ligg i ei djup bukt som vender ut mot Svartehavet i sør, omgjeve av skogkledde fjell. Han har eit varmt fuktig subtropisk klima med mange vingardar og frukthagar i nærleiken.[1].

Den lengste trolleybusslinja i verda, over 80 kilometer lang, går frå Jalta til hovudstaden i Krim, Simferopol.

Historie[endre | endre wikiteksten]

Jalta vart sjølve badebyen i Det russiske imperiet på 1800-talet, då tsar Aleksandr II let sommarresidensen Livadia verte bygt i byen. Aristokratar som Leo Tolstoj og Anton Tsjekhov oppheldt seg mykje i Jalta. I sovjettida vart staden utvikla til ein kurstad.

Vinteren 1945 vart den viktige Jaltakonferansen heldt i palasset Livadia. Statsleiarane Winston Churchill, Josef Stalin og Franklin D. Roosevelt underteikna då avtalar gjeldande frå når andre verdskrigen tok slutt. Konferansen vart, etter krigen var over, fylgd opp av ein ny konferanse i Potsdam.

August 1991 vart president i Sovjetunionen, Mikhail Gorbatsjov, under ferieopphald heldt fanga nokre dagar i sin eigen datsja utanfor Jalta, medan det vart gjort forsøk på statskupp. Kuppet mislukkast og det heile enda med at Boris Jeltsin utropte seg til president over Russland, og Sovjetunionen vart oppløyst fire månader seinare.

Ukraina vart då ein sjølvstendig stat. Talet på turistbesøk til Jalta minka – mange russarar reiste i staden til den russiske kurstaden Sotsji. Seinare har Jalta vunne attende mykje av populariteten som turistmål.


Klima[endre | endre wikiteksten]

Jalta ligg sør for Krimfjella innimellom fjella og klimaet er særs mildt. Jalta har eit fuktig subtropisk klima (Köppen si klimaklassifisering: Cfa) på grensa til middelhavsklima [1]. I februar er middeltemperaturen 4 °С. Snø er sjeldan og smeltar raskt når han først kjem. I juli er middeltemperaturen 24 °С. Årsmiddelnedbøren er 612 mm, og mest nerbør kjem det om vinteren. Byen har kring 2250 soltimar i året. Sidan byen ligg ved kysten av Svartehavet er vêret sjeødanm verken særs varmt på grunn av den kjølige havbrisen. Åsmiddeltemperaturen er +13 ºC.

Klimadata for Jalta, 1981-2010
Månad Jan Feb Mar Apr Mai Jun Jul Aug Sep Okt Nov Des År
Varmerekord °C 17.8 19.0 27.8 28.5 33.0 33.9 39.1 39.1 35.0 31.5 25.3 22.8 39,1
Normal maks. temp. °C 7.1 7.1 9.5 14.4 19.8 24.7 28.2 28.4 23.4 17.8 12.4 8.6 16,8
Døgnmiddeltemp. °C 4.4 4.0 6.1 10.7 15.8 20.6 24.1 24.4 19.3 14.2 9.2 5.9 13,2
Normal min. temp. °C 2.3 1.6 3.5 7.7 12.6 17.2 20.3 20.5 15.9 11.2 6.7 3.7 10,3
Kulderekord °C -12.2 -12.3 -7.3 -3.8 2.8 7.8 12.2 8.9 3.9 -1.1 -8.9 -7.4 -12,3
Nedbør (mm) 76 60 51 33 34 36 31 46 41 53 68 83 612
Normal mengd nedbørdagar 11 9 10 10 9 9 6 6 8 9 10 12 109
Normale månadlege solskinstimar 74.4 81.2 136.4 180.0 235.6 285.0 316.2 291.4 234.0 167.4 99.0 68.2 2 168,8
Kjelde nr. 1: pogoda.ru.net[2]
Kjelde nr. 2: Hong Kong Observatory[3] for data of sunshine hours

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  1. 1,0 1,1 Kottek, M.; J. Grieser, C. Beck, B. Rudolf og F. Rubel. «World Map of the Köppen-Geiger climate classification updated». Meteorol. Z. (3): 259–263. doi:10.1127/0941-2948/2006/0130. 
  2. «Pogoda.ru.net» (på russisk). Weather and Climate. http://pogoda.ru.net/climate/33990.htm. Henta 2012-04-21. 
  3. Climatological Information for Jalta i Ukraina - Hong Kong Observatory