Kjøttkake

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Kjøttkaker serverte som typisk norsk mat ved EPCOT i Walt Disney World.

Kjøttkake er ein matrett laga av kjøtfarse som er blitt forma til små «kaker» og steikt. Servert saman med kokte poteter, brun saus, tyttebærsyltetøy og kål- eller ertestuing vert kjøttkakene ofte haldne for å vere typisk norsk mat. Dei er også knytte til heimen og familielievet gjennom uttrykk om «mors kjøttkaker», ein rett ingen kan laga maken til.[1]

Danske frikadeller, eller kjøttkaker.

Tillaging[endre | endre wikiteksten]

I dag er det vanleg å kjøpe ferdig kjøttdeig når ein skal lage kjøttkaker heime, men då retten vart populær var det vanleg å kverne kjøtet sjølv. Kjøttdeigen vert fyrst rørd med salt før potetmjøl og krydd vert rørd inn i deigen. Så vert han spedd med mjølk eller vatn til ynskt konsistens før det vert forma runde eller litt avlange bollar, noko større enn eit egg, som vert bruna i feitt i ei steikepanne. Når dei har fått brun steikeskorpe vert kjøttkakene tekne opp av steikepanna og hatt over til å trekke til dei er ferdige i ei gryte med brun saus, eller i kraft eller vatn som det sidan vert laga brun saus av. Ein kan òg ha i andre ingrediensar i kjøttkakedeigen, som rive tørka brød og finhakka løk. Av krydd som er vanlege å bruke i kjøttkaker kan nemnast tørka malen ingefær, muskat, pepar og allehande.

Historie[endre | endre wikiteksten]

Sjølv om retten ofte vert sett som det norskaste av det norske i matvegen, vart han ikkje vanleg mellom breie lag i Noreg før i perioden 1850-1950. Utbreiinga hadde samanheng med at kjøttkverner vart tilgjengeleg til ein overkomeleg pris, at støypejarnskomfyrar vart vanleg i heimane og at mange unge kvinner gjekk på husstellskule eller lærde å lage retten medan dei var i teneste i store hushald. Før ein hadde kjøttkverner vart kjøtet finhakka med kniv, noko som var ei arbeids- og tidkrevjande oppgåve som berre dei som hadde tenestejenter kunne unne seg. Kjøttkaker vert steikte i steikepanne og komfyren gjorde det mykje greiare å lage mat på det viset enn det hadde vore før då matlaging skjedde over open eld i grua.[2]

I dag er mykje av kjøttkakene som vert etne i Noreg kjøpte ferdiglaga. Matvareindustrien produserer kjøttkaker som vert selde som ferskvare, frosne eller hermetiserte.

Liknande rettar[endre | endre wikiteksten]

Rettar av kverna kjøt er vanlege i mange matkulturar. Delar av slaktedyret som elles ikkje er særleg høgt verdsette, som innmat eller seige kjøttstykke, kan kvernast opp og verte omtykte rettar.

Ein nærskyld rett til kjøttkakene er dei danske frikadellene, og det er truleg at dei norske kjøttkakene har utvikla seg frå frikadellene i Noreg. Hanna Winsnes hadde i kokeboka si frå 1845 med ei oppskrift kalla «Frikadeller (Kødkager)», medan Henriette Schønberg Erken skil mellom kjøttkaker og frikadeller i si Store kokebok frå 1914, ved at frikadellene er steikte i panne medan kjøttkakene fyrst er bruna i panne og så trekte ferdige i saus.[3]

Andre liknande rettar er karbonadekaker, medisterkaker og ulike kjøttboller.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Fotnotar[endre | endre wikiteksten]

  1. «Mors kjøttkaker er de beste» ved matoppskrift.no. Vitja 5. jan 2008.
  2. Henry Notaker (2006) «Kjøttkaker – årsak og virkning» – i: Mat og måltid, s. 14 – Aschehoug, Oslo. ISBN 82-03-23406-2.
  3. Henry Notaker (2006) «Kjøttkaker og frikadeller» – i: Mat og måltid, s. 108 – Aschehoug, Oslo. ISBN 82-03-23406-2.