Krimhalvøya

Den autonome republikken Krim
Krimhalvøya Автономная Республика Крым Автономна Республіка Крим Qırım Muhtar Cumhuriyeti
autonom republikk
flagg Symbol
Motto: Процветание в единстве  (russisk) Protsvetanie v yedinstve  (transliteration) «Velstand i samhald»
Hovudstad	Simferopol
Areal	26 100 km²
Folketal	1 973 185 (2007)
Tettleik	76 / km²
Erklært	18. oktober 1921
- Avskaffa	30. juni 1945
- Gjenoppretta	12. februar 1992
- Grunnlov	21. oktober 1998
Presidentrepresentant	Viktor Plakida
- Statsminister på Krimhalvøya	Anatolij Mohyliov
- Parlamentstalar	Volodymyr Konstantinov
Retningsnummer	+380
språk	Ukrainsk, russisk (de facto), krimtatarsk
Plasseringa til Krimhalvøya (raud) i Ukraina (kvit).

Krim, Krimhalvøya eller Den autonome republikken Krim (ukrainsk Автономна Республіка Крим, Avtonomna Respublika Krym; russisk Автономная Республика Крым, Avtonomnaya Respublika Krym; krimtatarisk Qırım Muhtar Cumhuriyeti, Къырым Мухтар Джумхуриети) er ei halvøy i Svartehavet, som utgjer ein autonom republikk i Ukraina.

Krimhalvøya har vorte erobra og kontrollert mange gonger gjennom historia. Kimmeriarar, grekarar, skytiarar, gotarar, hunarar, bulgarar, khasarar, Kiev-riket, bysantiske grekarar, kiptsjakar, osmanske tyrkarar, Den gyldne horden og mongolar har alle kontrollert Krimhalvøya i den tidlege historia. På 1200-talet vart ho delvis kontrollert av Republikken Venezia og Republikken Genova, og dei vart etterfølgd av Krim-khanatet og Det osmanske riket på 1400- til 1700-talet, Det russiske imperiet på 1700- til 1900-talet, tyskarane under andre verdskrigen og Russisk SSR og sidan Ukrainsk SSR, i Sovjetunionen det meste av 1900-talet.

Krimhalvøya er i dag ein autonom parlementarisk republikk. Hovudstaden er Simferopol som ligg sentralt på halvøya. Krimhalvøya dekkjer 26 200 km² og har kring to millionar innbyggjarar (2009).

Krimtatarar er ein etnisk minoritet som utgjer kring 13 % av folkesetnaden og som oppstod på Krimhalvøya seint i mellomalderen etter at Krim-khanatet oppstod. Krimtatarane vart tvangsflytta til Sentral-Asia av Josef Stalin. Etter Sovjetunionen fall, flytta somme krimtatarar attende til regionen. Det bur framleis mange russarar på halvøya og russisk har derfor status som offisielt språk i republikken.

Demografi

Då Krim vart ein del av det russiske imperiet på 1700-talet var det store fleirtalet av innbyggjarane muslimske krimtatarar. Desse utgjorde i 2001 ein minoritet på 12,1 %. Fleirtalet, 58,3 % var russarar, og 24,3 % ukrainarar.

Demografisk utvikling

Nasjonalitet	1897	1939	1989	2001
Krimtatarar	35,6	19,4	1,6	12,1
Russarar	33,1	49,6	67,1	58,3
Ukrainarar	11,8	13,7	25,8	24,3

Historie

Frå 1400-talet av var Krim-khanatet, ein arvtakar etter det mongolsk-tatarske riket, ein vasallstat under det ottomanske riket. I 1783 vart halvøya erobra av Russland. Etter den russiske revolusjonen vart Krim ein autonom sovjetrepublikk i Den russiske føderasjonen. Frå 1941 til 1944 var området okkupert av nazi-Tyskland. Då halvøya vart gjenerobra av Sovjetunionen vart krimtatarane deporterte til Sibir og Sentral-Asia. Først i 1989 fekk dei lov å venda attende. I 1954 vart Krim overført til Den ukrainske sovjetrepublikken. I 1991 fekk Krim status som ein autonom republikk under Ukraina, men då Ukraina vart sjølvstendig same året var det mange som ynskte å lausriva Krim frå Ukraina, og bli ein del av Russland. Denne rørsla fekk ikkje støtte frå dei russiske styresmaktene, og halvøya vart verande ein del av Ukraina, men med særskilt autonom status.

Kjelder

• Delar av denne artikkelen bygger på «Crimea» frå Wikipedia på engelsk, den 7. september 2012.
  • Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene: