Kvarts

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Kvarts
Quartz, Tibet.jpg
Kvartskrystall frå Tibet
Generelt
Kategori Silikatmineral
Kjemisk formel SiO2
Strunz-klassifisering 04.DA.05
Dana-klassifisering 75.01.03.01
Krystallsymmetri Trigonal 32
Einingscelle a = 4.9133 Å, c = 5.4053 Å; Z=3
Identifikasjon
Farge fargelaus via forskjellige fargar til svart
Krystallform 6-sida prisme som endar i 6-sida pyramide (typisk), druseaktig, finkorna til mikrokrystalllinsk, massiv
Krystallsystem α-kvarts: trigonal trapesoederklasse 3 2; β-kvarts: heksagonal 622[1]
Tvilling Vanleg Dauphine-lov, Brasil-lov og Japan-lov
Kløyv {0110} Utydeleg
Brot Muslig
Fastleik Sprø
Mohs hardleiksskala 7 – lågare i ureine varietetar (definerande mineral)
Glans glasaktig – voksaktig til matt når massive
Strekfarge Kvit
Transparens Gjennomsiktig til nesten ugjennomsiktig
Spesifikk vekt 2.65; varierande mellom 2.59–2.63 i ureine varietetar
Optiske eigenskapar
Optiske eigenskapar Einaksa (+)
Brytingsindeks nω = 1.543–1.545
nε = 1.552–1.554
Dobbeltbryting +0.009 (B-G-intervall)
Pleokroisme Ingen
Smeltepunkt 1670 °C (β tridymitt) 1713 °C (β cristobalitt)[1]
Oppløyselegheit Uoppløyseleg ved STP; 1 ppmmass ved 400 °C og 500 lb/in2 til 2600 ppmmass ved 500 °C og 1500 lb/in2[1]
Andre eigenskapar Piezoelektrisk, kan vere triboluminescent, chiral (optisk aktiv viss ikkje racemisk)
Kjelder [2][3][4][5]

Kvarts er eit mineral laga av silisiumdioksid (SiO2). Mineralet er kvitt eller gjennomsiktig, men kan få farge av andre materiale. Kvarts er nest etter feltspat det mest utbreidde mineralet i jordskorpa og finst både i magmatiske bergartar (granitt, granittpegmatitt o.l.), i metamorfe bergartar (gneis, kvartsitt o.l.), i sedimentære bergartar (sandstein, kvartskonglomerat) og i lausavsetningar (sand).

Kvartskrystall (Foto: Ken Hammond)

Vanleg kvarts er kvit (mjølkekvarts) eller fargelaus (bergkrystall, òg kalla dvergstein). Farga varietetar er røykkvarts eller morion (brunleg til mørkebrun), citrin (gul), ametyst (fiolett), rosenkvarts (rosa) og blåkvarts (blå). Alle desse kan brukast som smykkesteinar. Varietetar med inneslutninger er jernkisel (jernoksid), aventurin (kloritt eller glimmer) og rutilkvarts (rutil)

Rosenkvarts inneheld små mengder mangan, som gjev ein rosa farge. Rosenkvarts er kjent frå fleire granittpegmatittar i Iveland-Evje-området og til dømes Meløy i Nordland.

Ein kan bruka kvarts som råvare til å laga porselen og glas.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  • Raade, Gunnar. (12. mars 2012). Kvarts. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/kvarts.

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Commons-logo.svg Commons har multimedia som gjeld: Kvarts

  1. 1,0 1,1 1,2 Deer, W. A., R. A. Howie and J. Zussman, An Introduction til the Rock Forming Minerals, Logman, 1966, s. 340–355 ISBN 0-582-44210-9
  2. Anthony, John W.; Bideaux, Richard A.; Bladh, Kenneth W. and Nichols, Monte C., ed. «Quartz» (PDF). Handbook of Mineralogi. III (Halides, Hydroksids, Oxides). Chantilly, VA, US: Mineralogical Society of America. ISBN 0962209724. 
  3. Quartz. Mindat.org. Retrieved on 2013-03-07.
  4. Quartz. Webmineral.com. Retrieved on 2013-03-07.
  5. Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis (1985). Manual of Mineralogi (20 ed.). ISBN 0-471-80580-7.