Oslo domkyrkje
- For andre kyrkjer med namnet Vår Frelsars kyrkje, se Vår Frelsars kyrkje.
| Oslo domkyrkje | ||
 |
||
|
Oslo |
||
| Generelt | ||
| Vigd til: | Vår frelser | |
| Innvigd: | 7. november 1697 | |
| Endringar: | Hovudreparasjon på midten av 1770-talet 1848–1850 ved Alexis de Chateauneuf 1948–1950 ved Arnstein Arneberg Omfattande restaurering 2006–2010 ved Marianne Gulliksen |
|
| Kyrkjegard: | Nedlagd i 1808 | |
| Arkitektur | ||
| Type: | Krosskyrkje | |
| Periode: | Barokk | |
| Arkitekt: | Moglegvis ingeniøroffiser Anthony Coucheron eller Jørgen Wiggers | |
| Tårn: | Aksialt plassert tårn | |
| Klokker: | Fem klokker | |
| Kyrkjerommet | ||
| Preikestol: | Laga av ein nederlandsk meister på slutten av 1600-talet | |
| Døypefont: | Laga av Torsten Ottersen Hoff eller Lars Sivertsen i 1721. Døypefat i sølv frå Hellig Trefoldigheds kyrkje | |
| Altartavle: | Laga av den same som står bak preikestolen og Lars Sivertsen | |
| Orgel: | Tre orgel av Ryde & Berg Orgelbyggeri. Hovudorgelt har fasade av Lambert Daniel Kastens. Kororglet har
fasade av Ulf Oldæus |
|
| Plassar: | Ca. 900 | |
| Diverse: | Sakristi frå 1699 Takmåleri av Hugo Lous Mohr Glasmåleri av Emanuel Vigeland, Borgar Hauglid og frå St. Ouen-kyrkja i Rouen |
|
 |
||
Oslo domkyrkje, tidlegare Vår Frelsars kyrkje, er ei kyrkje ved Stortorget i Oslo sentrum som stod ferdig i 1697. Oslo domkyrkje er hovudkyrkje for Oslo bispedøme og kyrkje for Oslo domkyrkjes kyrkjelyd. Kongehuset og staten brukar kyrkja ved offisielle hendingar, som vigslar og gravferder. Kyrkja vart stengd i august 2006, for å verte pussa opp. Ho opna att med festhøgmesse den 18. april 2010.
Innhaldsliste |
Historie [endre]
Noverande Oslo domkyrkje er den tredje domkyrkja i Oslo.
Den første var St. Hallvards domkyrkje ved Oslo torg i Gamlebyen. Ho vart bygd under kong Sigurd Jorsalfare i første halvdel av 1100-talet. Kyrkja vart bygd i romansk stil, og utvida fleire gonger i gotisk stil. I nesten 500 år var dette den viktigaste kyrkja i byen. Ruinar etter kyrkja finn ein i Ruinparken i Gamlebyen. Synste del av St. Halvardskatedralen ligg under betonglokk som vart laga då Bispegata, på 1960-talet, vart utvida mot aust. Ruinparken strekte seg opphavleg lengre sørover.
I 1624 brann Oslo, og kong Christian IV gav ordre om at byen skulle flyttast til vestsida av Bjørvika, slik at han kunne kome under betre vern frå Akershus festning. Hallvardskyrkja var relativt uskadd og gjorde nytte som domkyrkje i det nye Christiania. Men kyrkjevegen var lang og vanskeleg. Så i 1632 tok ein til å bygge ny domkyrkje ved torget i den nye byen. Den nye domkyrkja, som fekk namnet Hellig Trefoldighedskirke, vart noko skadd under bybrannen i 1686. Militære styresmakter kravde at kyrkja skulle rivast, fordi ho låg for nær Akershus festning. Då byvollane samstundes vart nedlagde, vart det vedteke å bygge ei ny domkyrkje utanfor bygrensa, den tredje i rekka.
Noverande kyrkje [endre]
Domkyrkja i dag, Vår Frelsar kyrkje, vart bygd i 1690-åra på en liten fjellknaus mellom dåverande Store og Lille Voldport, i austenden av det som seinare skulle verte Stortorget. Grunnsteinen vart nedlagd i 1694 og kyrkja vart innvigd 7. november 1697 av biskop Hans Rosing. Grunnplanen har latinsk krossform. Stein frå den rivne Hellig Trefoldigheds kyrkja og truleg Hallvardskatedralen, vart gjenbrukt, men kyrkja vart enklare bygt enn desse to. Ho har mellom anna ikkje kvelv. Det vart skaffa ei praktfull altartavle, preikestol og anna inventar i barokkstil. Arbeidet var påbyrja av ein ukjent nederlandsk kunstnar, men avslutta av norske treskjerarar i akantusstil. Tårnet var lågare enn det er i dag, og vart avslutta med ein slak tårnhjelm. Kyrkja vart mura i nederlandsk gul teglstein, som kom til landet som ballast på dei norske trelastskutene. Steinen var såleis langt billegare å bruke enn den norske, raude teglsteinen. Tårnet fekk ei engelsk klokke i 1718.
Domkyrkja vart ombygt innvendig i åra 1848-50, etter ein plan av arkitekt Alexis de Chateauneuf frå Hamburg. Interiøret vart omskapt i nygotikk og det gamle inventaret vart fjerna. Tårnet vart høgd og utstyrt med ein rikare dekorert tårnhjelm, og spir. Til tårnmuringa vart det då brukt raud teglstein av større format enn den teglsteinen ein hadde nytta då kyrkja vart bygd. Samstundes laga ei ny kongeinngang på sørsida.
Hundre år seinare vart kyrkja restaurert. Restaureringa vart leia av arkitekt Arnstein Arneberg. Den nygotiske innreiinga vart fjerna, og inventaret vart ført tilbake til det opphavlege. Under restaureringa lag Hugo Lous Mohr eit stort takmåleri. Arneberg teikna òg kapellet på sørsida av kyrkja. Restaureringen var ferdig til Oslo sitt 900-årsjubileum i 1950.
Inngangsdøra er dekorert med bronserelieff av Dagfin Werenskiold. Motiva er henta frå Bergpreika.
Kyrkja vart restaurert på nytt i 2006–10, etter det vart avdekka omfattande fuktskadar, særleg i taket.
Kyrkjegarden [endre]
Oslo sin kyrkjegard vart lagd kring kyrkja. Fram til 1805 hadde dei rikaste familiane eigne graver i krypta i kyrkja; dessutan hadde familiane Collett, Leuch og Elieson eigne gravkapell på kyrkjegarden.
Kyrkjegarden vart nedlagt i 1808, men den høge kyrkjegardsmuren vart ståande til 1819. Då vart området nord og vest for kyrkja lagt til torget. I 1823 vart resten av kyrkjegarden omgjort til park.
Uttrykket Kirkeristen har sin bakgrunn i to rister som frå tidleg på 1700-talet gjekk gjennom muren og inn på kyrkjegarden. Desse skulle hindre at dyr, særleg husdyr, kom inn på den kyrkjegarden.
Interiør [endre]
-
Kastens stod for bygginga av barokkorgelet som vart ferdig i 1727.
-
Preikestolen
-
Altertavlan
-
Kongestolen
Orgel og organistar [endre]
Det første orgelet vart bygd i 1711 av svensken Carl Gustav Luckvitz. I 1729 var eit nytt orgel på plass, bygd av Lambert Daniel Kastens i København. Dette vart utskift i 1880. Det noverande orgelet er bygd av Jan Ryde i 1997 til 300 års jubileet. To mindre orgel i domkyrkja er òg bygt av Ryde.
Organistar [endre]
- Christian Olsen Rode (1709–1721)
- Johan Fredrik Clasen (1721–1764)
- Johan Adolph Pløen (1764–1769)
- Johan Krøyer (1769–1809)
- Fredrik Christian Groth (1809–1828)
- Frederik Christian Lindeman (1820–1826)
- Jacob Andreas Lindeman (1828–1840)
- Ludvig Mathias Lindeman (1840–1887)
- Christian Cappelen (1887–1916)
- Wilhelm Huus-Hansen (1913–1916)
- Eyvind Alnæs (1916–1932)
- Arild Sandvold (1933–1966)
- Rolf Karlsen (1966-1982)
- Terje Kvam (1982 -)
- Kåre Nordstoga (1984- )
Kulturminne [endre]
Oslo domkyrkje er eit kulturminne og har nummer 85250 i Riksantikvarens kulturminnebase.
Bakgrunnsstoff [endre]
Kjelder [endre]
- Denne artikkelen bygger på «Oslo Domkirke» frå Wikipedia på bokmål, den 7. august 2011.
