Rodi

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Rodi
(Rodi)
Klassifisering: Indoeuropeisk
 Germansk
  Nordisk
   Vestnordisk
    Rodi
Bruk
Tala i: Flag of Norway.svg Noreg
Område: Særleg Vestlandet
Roditalande i alt:  ?
Rangering: Ikkje topp-100
Skriftsystem: Latinsk
Normert av:  
Språkkodar
ISO 639-3: rmg

Rodi (rodi: Rodi) er eit språk som tradisjonelt har vore bruka av den undergruppa av romanifolket som tradisjonelt er basert langs kysten av Noreg (småvandriar, fantar) og som ofte reiser hovudsakleg lokalt. Rodi viser færre fellestrekk med romanés enn det austlandske og vestsvenske romani rakripa gjer, men viser til attergjeld meir slektskap med jenisch — som da òg har vore føreslege som det språklege opphavet åt rodi. Strukturelt ligg rodi nærmare norsk enn romani rakripa gjer, men rodi skil seg likevel ut som eit eige språk i større grad enn fallet er med språkforma månsing. Av trekk som understreker rolla rodi har spela som løynspråk kan nemnast at talorda frå éin til ti gjerne har vore bytte ut med samiske former. I praksis utgjer språka rodi og romani rakripa eit dialektkontinuum; Eilert Sundt si oppsummering av «Skøiersproget» (rodi) tek slik utgangspunkt i dei ordformene som er mest ulike romani rakripa, mens Gjest Baardsen si skildring av «Skøiersproget» ligg svært tett opp til romani rakripa med unntak av pronomena og ein del andre ord.

Grammatikk[endre | endre wikiteksten]

Grammatikken står i sterk motsetnad til ordtilfanget i rodi på same vis som i romani rakripa; både syntaksen (setningsoppbygginga) og morfologien (systemet av bøyingsendingar) er i det store og heile av vestskandinavisk type.

Morfologi[endre | endre wikiteksten]

Pronomen[endre | endre wikiteksten]

Person Kasus Eintal Fleirtal
1.p. N mander meru
A/G menus merus
2.p. nom. denu eru
A/G denus erus
3.p. N lo (m.) / li (f.) deru
A/G lo(s) (m.) / li(s) (f.) derus

Dei personlege pronomena i rodi skil seg tydeleg ut frå romani rakripa: Medan rodi har den typiske angloromani og sintikes-forma mander, har romani rakripa normalt forma miro. For å unngå samanfall mellom eintal og fleirtal har ein så i romani rakripa teke i bruk fleirtalsforma vorsnus eller vårsnus.

Dei personlege pronomena følgjer eit forenkla blandingssystem med indiske, romanske og germanske trekk: I eintal har første person gjennomført m- og andre person gjennomført d- — parallelt til m- og t- i indoariske språk. Tredje person eintal liknar på l-formene ein finn i moderne romanske språk, men kjem faktisk av oblike former i romanés. Endingsvokalen i 3. person eintal er -o for hannkjønn og -i for hokjønn i tråd med generell morfologi i sigøynarspråka. I fleirtal er den eldre vestnorske motsetnaden m- | - | d- bruka. Det er tendens til generelt samanfall mellom objektsform og eigeform, og med unntak av 1. person eintal er denne oblike forma markert ved s-ending.

Av andre pronomen kjenner vi til gutto (‘kven?’), og gunnis (‘kvar?’).


Substantiv[endre | endre wikiteksten]

Ubunde
eintal
Bunde
eintal
Ubunde
fleirtal
Bunde
fleirtal
divers (‘dag’) diversen diversar diversane
raklo (‘gut’) rakloen rakloar rakloane
rakli (‘jente’) raklia rakliar rakliane

Substantiva i rodi følgjer i hovudtrekk ein forenkla norsk morfologi, med etterhengd bunden artikkel både i eintal og fleirtal. I eintal blir det skilt mellom hannkjønn (-en) og hokjønn (-a) i bunden form, men i fleirtal er det samanfall i form av -ar i ubunden form og -ane i bunden form. Den ubundne artikkelen i eintal er jækk i alle kjønn: jækk raklo å jækk rakli (‘ein gut og ei jente’), men den norske artikkelen en/e/et kan òg brukast: en raklo å e rakli.

Verb[endre | endre wikiteksten]

Talord[endre | endre wikiteksten]

Av talord er dei indoariske formene delvis bruka i orda jækk (‘1’, éin) og dy (‘2’, ‘to’). Generelt har likevel talord lånte frå samiske språk vore meir bruka.

Bibliografi[endre | endre wikiteksten]

Sjå òg[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Spire Denne språkartikkelen er ei spire. Du kan hjelpe Nynorsk Wikipedia gjennom å utvide han.