Sør-Trøndelag fylke

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
«Sør-Trøndelag» omdirigerer hit. For avisa med same namn, sjå avisa Sør-Trøndelag.
Sør-Trøndelag fylke
Våpen Kart
Adm.senter Trondheim
Areal 18 839,38 km²
Folkemengd 302 755 (1. januar 2013)
Folketettleik 16,9 /km²
Nettstad www.stfk.no
Politikk
Fylkesordførar Tore O. Sandvik, Ap (2003)
Fylkesmann Kåre Gjønnes
Målform Nøytral
Folketalsutvikling 1951-2010[1]
Befolkningsutvikling Sør-Trøndelag fylke.svg
Sør-Trøndelag fylke på Commons

Sør-Trøndelag fylke er eitt av 19 fylke i Noreg, som utgjer den sørlege delen av Trøndelag. Fylket grensar i sør til Hedmark og Oppland, i sørvest til Møre og Romsdal, i nord til Nord-Trøndelag og austom svenskegrensa til Jämtlands län. Største by og administrasjonssenter i fylket er Trondheim.

Fylket vart oppretta i 1804, da Trondhjems amt vart kløyvd til Nordre og Søndre Trondhjems amt. Sistnemnde endra i 1919 namn til Sør-Trøndelag fylke, som stammar frå norrønt þrændalǫg, av folkenamnet þrændr, og lǫg, 'lovområde, trønderanes lovområde'. Den siste endringa av fylkesgrensa var i 1966, da Innset sokn var ført over frå daverande Kvikne kommune i Hedmark til Rennebu kommune.

Fylkesvåpenet har to krosslagde raude øksar som er dekt over med ein raud krosstav mot gull bakgrunn. Det er teikna etter seglet til Gaute Ivarsson, som var erkebiskop av Nidaros i 1475-1510.

Geografi[endre | endre wikiteksten]

Selbusjøen

Sør-Trøndelag femner det meste av nedslagsfelta til Nidelv-, Gaula- og Orklavassdraget, i tillegg til Rørosdistriktet i søraust og Oppdal i sørvest, kystområda på begge sider av den ytre delen av Trondheimsfjorden og øyane utanfor med Hitra og Frøya, i tillegg til vestre del av Fosenhalvøya. Sør-Trøndelag når 30 kilometer aust for Trondheim og strekkjer seg herfrå i søraustleg retning til svenskegrensa. I nordvest grensar fylket til Norskehavet.

Den lengste elva i fylket er Orklaelva på 179 kilometer. Høgste fjell er er Storskrymten på 1985 moh., og ligg ved fylkesgrensa mellom Møre og Romsdal, Oppland og Sør-Trøndelag. Selbusjøen er den største innsjøen i fylket. Dei to byane i Sør-Trøndelag er Trondheim og Brekstad.

Klima[endre | endre wikiteksten]

Det er store klimatiske skilnadar innan Sør-Trøndelag, frå det typisk maritime i nordvest til det mest kontinentale i Sør-Noreg i søraust. Høge fjell skjermar mot aust og sør og mykje av fylket ligg ope til mot nordvest, som er den typiske vindretninga for dårleg vêr.

Dei vanlegaste vindretningane om vinteren er frå aust til sør. Den Ytre Trondheimsfjorden dannar ein utfallsport for kald luft frå landet innanfor. Kyststrøka har vind over liten kuling 10-20 % av tida og liten storm 0,5–1,0 %. Om sommaren bles vinden ved bakken som oftast frå nordvest–nordaust, gjerne kalla «havgule».

Middeltemperaturen for januar er omkring 0 °C ved kysten, frå –2 til –5 °C over låglandet og ned i kring –10 °C i indre dalstrøk i aust. Den lågaste målte minimumstemperaturen er frå –15 til –20 °C ved kysten, frå –25 til –35 °C i indre strøk og lågare enn –40 °C i dalstrøk lengst aust. Røros har kulderekord for Sør-Noreg med –50 °C. Dei varmaste månadane er juli eller august og middeltemperaturen er kring 14 °C i kystområda, og kring 10–15 °C i indre område. Det er målt 25 °C sjølv ytst på kysten, 30–35 °C i indre fjord- og dalstrøk.

Årsnedbøren varierer frå kring 1200 mm ved kysten, til 1500–2000 mm i ei maksimalsone inn mot kystnære fjell, og elles stort sett 800–1000 mm, bortsett frå enkelte minimumsområde i aust og sør. Det kjem mest nedbør om hausten og vinteren. Berre enkelte innlandsstrøk får mest nedbør om sommaren.

Det er noko sommartåke ved kysten, medan innlandet har lokal strålingståke om hausten, og det er noko frostrøyk over Trondheimsfjorden om vinteren. Tåke-årsmiddel er stort sett under 1 %.

Samferdsel[endre | endre wikiteksten]

Frå Trondheim lufthamn, Værnes

Trondheim er knutepunkt for samferdselen i fylket og til andre delar av landet. Dovrebanen og E 6 frå Austlandet går over Oppdal–Berkåk–Støren til Trondheim og held fram med Nordlandsbanen og E 6 til Nord-Trøndelag og Nord-Noreg. Rørosbanen og fylkesveg 30 går over Røros til Støren. Trondheim har samband med tog med Østersund og Stockholm via Hell–Storlien. Frå Østerdalen går riksveg 3 over Kvikne til Ulsberg der han møter E 6. Ved Berkåk, 11 kilometer aust for Ulsberg, tek fylkesveg 700 av frå E 6 og fylgjer Orkladalen vidare til Orkanger der han møter E 39 som går austover til Trondheim. E 39 (Kristiansand–Stavanger–Bergen–Ålesund–Trondheim) går langs Vinjefjorden i Hemne austover til Orkanger og Børsa og til E 6 i Klett i Melhus, rett sør for Trondheim. Frå Oppdal går riksveg 70 vestover til Sunndalsøra og Kristiansund og frå Orkdal fylkesveg 65 via Rindal til Surnadal. Frå E 39 fører vegen fram til kysten i Agdenes, Snillfjord og Hemne. Det er tunnel under Trondheimsleia til Hitra (Hitratunnelen) og Frøya (fylkesveg 714).

Ferja Flakk–Rørvik (fylkesveg 715) knyter Fosenhalvøya til Trondheim. Fosen har også ferjesamband over ytre Trondheimsfjord, frå Brekstad i Ørland til Agdenes. Det går nytt riksvegssamband frå Røros over fjellet til Tydal og Selbu, og vidare til E 6 i Stjørdal (fylkesveg 705). Trondheim er stoppestad for Hurtigruta Bergen–Kirkenes. Det er hurtigbåtsamband frå Trondheim til fleire stader langs kysten, i tillegg til Hitra, Frøya og småøyane lenger nord.

Trondheim lufthamn, Værnes, ligg i Stjørdal kommune i Nord-Trøndelag. Elles er det lufthamn i Røros og ein militær flyplass på Ørlandet med sivile ruteanløp.

Kommunar[endre | endre wikiteksten]

Sør-Trøndelag
Nr. Namn Adm.senter Folkemengd Flatevidd km² Målform
1601 Trondheim kommune Trondheim Trondheim 000000000179692.0000000000179 692 000000000000342.0000000000342 Nøytral
1612 Hemne kommune Hemne Kyrksæterøra 000000000004228.00000000004 228 000000000000670.0000000000670 Nøytral
1613 Snillfjord kommune Snillfjord Krokstadøra 000000000000985.0000000000985 000000000000508.0000000000508 Nøytral
1617 Hitra kommune Hitra Fillan 000000000004477.00000000004 477 000000000000685.0000000000685 Nøytral
1620 Frøya kommune Frøya Sistranda 000000000004506.00000000004 506 000000000000241.0000000000241 Bokmål
1621 Ørland kommune Ørland Brekstad 000000000005155.00000000005 155 000000000000074.000000000074 Bokmål
1622 Agdenes kommune Agdenes Lensvik 000000000001712.00000000001 712 000000000000318.0000000000318 Bokmål
1624 Rissa kommune Rissa Rissa 000000000006652.00000000006 652 000000000000622.0000000000622 Nøytral
1627 Bjugn kommune Bjugn Botngård 000000000004665.00000000004 665 000000000000384.0000000000384 Bokmål
1630 Åfjord kommune Åfjord Årnes 000000000003237.00000000003 237 000000000000955.0000000000955 Nøytral
1632 Roan kommune Roan Roan 000000000000996.0000000000996 000000000000375.0000000000375 Nøytral
1633 Osen kommune Osen Steinsdalen 000000000001010.00000000001 010 000000000000387.0000000000387 Bokmål
1634 Oppdal kommune Oppdal Oppdal 000000000006794.00000000006 794 000000000002274.00000000002 274 Nøytral
1635 Rennebu kommune Rennebu Berkåk 000000000002534.00000000002 534 000000000000948.0000000000948 Nøytral
1636 Meldal kommune Meldal Meldal 000000000003967.00000000003 967 000000000000613.0000000000613 Nøytral
1638 Orkdal kommune Orkdal Orkanger 000000000011519.000000000011 519 000000000000594.0000000000594 Nøytral
1640 Røros kommune Røros Røros 000000000005589.00000000005 589 000000000001956.00000000001 956 Nøytral
1644 Holtålen kommune Holtålen Ålen 000000000002030.00000000002 030 000000000001210.00000000001 210 Nøytral
1648 Midtre Gauldal kommune Midtre Gauldal Støren 000000000006266.00000000006 266 000000000001861.00000000001 861 Bokmål
1653 Melhus kommune Melhus Melhus 000000000015679.000000000015 679 000000000000695.0000000000695 Nøytral
1657 Skaun kommune Skaun Børsa 000000000007143.00000000007 143 000000000000224.0000000000224 Nøytral
1662 Klæbu kommune Klæbu Klæbu 000000000005939.00000000005 939 000000000000186.0000000000186 Bokmål
1663 Malvik kommune Malvik Hommelvik 000000000013085.000000000013 085 000000000000169.0000000000169 Bokmål
1664 Selbu kommune Selbu Mebond 000000000004030.00000000004 030 000000000001235.00000000001 235 Nøytral
1665 Tydal kommune Tydal Tydal 000000000000865.0000000000865 000000000001329.00000000001 329 Bokmål
Totalt Nord-Trøndelag Sør-Trøndelag Trondheim 000000000302755.0000000000302 755 000000000018856.000000000018 856 Nøytral

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Referansar[endre | endre wikiteksten]

  1. Vertikale strekar markerer grenseendringar. Kjelde: SSB

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Commons-logo.svg Commons har multimedia som gjeld: Sør-Trøndelag fylke