Sioux

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Sioux
Klassifisering: Sioux-catawbansk
 Siouxspråk
Bruk
Område: Sentrale Nord-Amerika
Siouxtalande i alt: 20 000 [1]
Språkkodar
ISO 639-2: dkt, lkt

Sioux er eit siouxspråk som blir tala av rundt 20 000 siouxfolk i USA og Canada.[1] Det blir delt inn i tre hovudgrupper: Lakota (lakȟóta), vest-dakota (yankton-yanktonai eller dakȟóta) og aust-dakota (santee-sisseton eller dakhóta).

Folkegrupper som tradisjonelt har tala siouxspråk blir kalla siouxfolk. Desse igjen tilhøyrer gjerne stammar med namn etter kva språk dei snakker.

Språkdøme[endre | endre wikiteksten]

Fonetiske skilnader[endre | endre wikiteksten]

Tabellen under viser skilnader i uttale av ulike ord mellom ulike typar sioux og dei nærskilde nakotaspråka assiniboine og stoney, som ikkje er rekna som gjensidig forståelege med sioux.[2][3]

Sioux Assiniboine Stoney Forklaring
Lakota Vest-dakota Aust-dakota
Yanktonai Yankton Sisseton Santee
Lakȟóta Dakȟóta Dakhóta Nakhóta Nakhóda eige namn
lowáŋ dowáŋ dowáŋ nowáŋ å synga
bekrefting
čísčila čísčina čístina čúsina čúsin liten
hokšíla hokšína hokšína hokšída hokšína hokšín gut
gnayáŋ gnayáŋ knayáŋ hnayáŋ knayáŋ hna å lura (nokon)
glépa gdépa kdépa hdépa knépa hnéba å spy
kigná kigná kikná kihná kikná gihná å trøysta
slayá sdayá sdayá snayá snayá å smørja
wičháša wičháša wičhášta wičhášta wičhá mann
kibléza kibdéza kibdéza kimnéza gimnéza å bli edru
yatkáŋ yatkáŋ yatkáŋ yatkáŋ yatkáŋ å drikka
žé žé det

Skilnader i ordtilfang[endre | endre wikiteksten]

Siouxdialektane har store skilnader i ordforråd. Her har yankton-yanktonai meir til felles med lakota enn med santee-sisseton. Døme:[2]

Norsk forklaring Santee-sisseton Yankton-yanktonai Lakota
Nordleg lakota Sørleg lakota
barn šičéča wakȟáŋyeža wakȟáŋyeža
kne hupáhu čhaŋkpé čhaŋkpé
kniv isáŋ / mína mína míla
nyre phakšíŋ ažúŋtka ažúŋtka
hat wapháha wapȟóštaŋ wapȟóštaŋ
mann wičhášta wičháša wičháša
svolten wótehda dočhíŋ ločhíŋ
morgon haŋȟ’áŋna híŋhaŋna híŋhaŋna híŋhaŋni
å barbera kasáŋ kasáŋ kasáŋ glak’óǧa

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Fotnotar[endre | endre wikiteksten]

  1. 1,0 1,1 Dakota og Lakota ved Ethnologue.
  2. 2,0 2,1 Ullrich, Jan (2008). New Lakota Dictionary (Incorporating the Dakota Dialects of Yankton-Yanktonai and Santee-Sisseton). Lakota Language Consortium. ss. 4. ISBN 0-9761082-9-1. 
  3. Parks, D. R.; DeMallie, R. J. (1992). «Sioux, Assiniboine, and Stoney Dialects: a Classification». Anthropological Linguistics 34 (1-4). 
Spire Denne språkartikkelen som har med USA å gjere er ei spire. Du kan hjelpe Nynorsk Wikipedia gjennom å utvide han.