Skulemål i Hordaland
Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
| Kommune | 1945 | 1992 | 2000 | 2007/8 | 1992 - 2007/8 | Kommune | 1945 | 1992 | 2000 | 2007/8 | 1992 - 2007/8 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Askøy | 100% | 9,2% | 8,2% | 5,3% | - 3,9% | Meland | 100% | 100% | 91,9% | 83,6% | - 16,4% |
| Austevoll | 100% | 100% | 99,1% | 99,4% | - 0,6% | Modalen | 100% | 100% | 96,9% | 98,4% | - 1,6% |
| Austrheim | 100% | 100% | 98,4% | 95,9% | - 4,1% | Odda | 25% | 44,8% | 60,4% | 67,3% | + 22,4% |
| Bømlo | 98,5% | 100% | 99,7% | 99,5% | - 0,5% | Os | 100% | 100% | 95,4% | 89,3% | - 10,7% |
| Eidfjord | 100% | 100% | 100% | 98,1% | - 1.9% | Osterøy | 100% | 100% | 96,8% | 97,6% | - 2,4% |
| Etne | 75% | 100% | 100% | 99,4% | - 0.6% | Radøy | 100% | 100% | 98,4% | 97,9% | - 2,1% |
| Fedje | 100% | 100% | 95,5% | 100% | 0% | Samnanger | 100% | 100% | 99,0% | 96,5% | - 3,5% |
| Fitjar | 94% | 100% | 99,8% | 99,3% | - 0,7% | Stord | 100% | 98,9% | 98,4% | 99,2% | - 0,3% |
| Fjell | 100% | 78,0% | 53,8% | 44,3% | - 33,7% | Sund | 100% | 100% | 94,9% | 87,0% | - 13,0% |
| Fusa | 100% | 100% | 99,2% | 97,1% | - 2,9% | Sveio | 100% | 100% | 99,6% | 87,6% | - 13,0% |
| Granvin | 100% | 100% | 100% | 100% | 0% | Tysnes | 79% | 100% | 98,3% | 98,6% | - 1,4% |
| Jondal | 100% | 100% | 100% | 95,7% | - 4,3% | Ullensvang | 100% | 100% | 84,0% | 97,9% | - 2,1% |
| Kvam | 100% | 100% | 99,5% | 99,1% | - 0,9% | Ulvik | 91% | 100% | 98,8% | 98,4% | - 1,6% |
| Kvinnherad | 100% | 100% | 99,7% | 98,7% | - 1,3% | Vaksdal | 100% | 100% | 98,9% | 98,9% | -1,1% |
| Lindås | 100% | 100% | 84,4% | 71,1% | - 28,9% | Voss | 100% | 100% | 99,4% | 98,4% | - 1,6% |
| Masfjorden | 100% | 100% | 99,6% | 98,7% | - 1,3% | Øygarden | 100% | 100% | 94,7% | 80,7% | - 19,3% |
Hordaland er eit av fylka der nynorsken har stått og står sterkt som skulemål, samtidig som det har vore vesentlege endringar dei seinaste tiåra. I Bergen og kommunane ikring har nynorsken svekt seg, medan han har styrkt seg i t.d. Odda. Det er såleis eit fylke som femner ulike trendar.
Ein gjer merksam på at kommuneinndelinga i Hordaland var ganske annleis i 1945, og mange av dei dåverande kommunane finst ikkje lenger. Sjå Historisk oversyn over kommunar i Hordaland for kommunar som ikkje lenger er ei eiga eining. Dagens inndeling er også nytta for 1945 i tabellen. Vidare var Bergen eige fylke til den store kommunesamanslåinga 1. januar 1972, og er handsama saman med dei innlemma kommunane Arna, Fana, Laksevåg og Åsane under.
På 1940- og 1950-talet låg nynorskdelen i Hordaland på 75 - 80%. Ser ein på dei einskilde kommunane, var det berre nynorskelevar i 48 av 57 kommunar i Hordaland. Utanom Stor-Bergen, var unnataka Bremnes i Bømlo med 97% nynorskelevar i 1945, Etne (75%), Fitjar (94%), Odda (25%), Tysnes (79%) og Ulvik (91%).
Går ein til 1992 er det berre nynorskelevar i mesta alle kommunar i Hordaland, unnataka er Askøy (9% nynorskelevar), Fjell (78%) og Odda (45%).
I 2007 er stoda slik, samanlikna med 1992: I ein kommune, Odda, held framgangen fram og han har no har 67%, medan nynorsken har gått tilbake i fleire kommunar. I fyrste rekkje Fjell (frå 78 til 44%), Lindås (frå 100 til 71%), Øygarden (frå 100 til 81%) og Meland (frå 100% til 84%), noko mindre i Sund (frå 100 til 87%), Sveio (100 til 88%), Os (frå 100 til 89%) og Askøy (frå 9 til 5%). I dei andre kommunane i Hordaland står nynorsken svært sterkt, med frå 90 til 100%.
[endre] Bergen
| Kommune før 1972 | Bydel | 1945 | 1992 | 2000 | 2007/8 |
|---|---|---|---|---|---|
| Bergen | Bergenhus | 0% | 0% | 0,9% | 0,1% |
| Årstad | 0% | 0% | 0% | 1,4% | |
| Fyllingsdalen | 31,6% | 0% | 0% | 0% | |
| Fana | Fana | 2,6% | 1,8% | 1,1% | |
| Ytrebygda | 18,2% | 3,6% | 0,5% | ||
| Laksevåg | 0% | 0% | 0% | 0% | |
| Arna | 100% | 100% | 61,7% | 50,9% | |
| Åsane | 72,1% | 6,1% | 8,6% | 4,2% | |
| Stor-Bergen | ca 10% | 9,8% | 5,9% | 4,0% | |
Bergen var som nemnd eige fylke inntil 1972, då dei kringliggande kommunane Arna, Fana, Laksevåg og Åsane vart innlemma i den nye storkommunen som igjen vart tilhørande Hordaland fylke. I 1945 hadde gamle Bergen og Laksevåg ikkje nynorskelevar i det heile, medan nynorsken stod tildels sterkt i Fana (32% nynorskelevar), Åsane (72%) og Arna (100%).
I 1992 var det ein stor tilbakegang i bydelane Fana (3%), Ytrebygda (18%) og Åsane (6%), medan nynorsken held posisjonen i Arna (100%). I dei sentrale bydelane Bergenhus, Fyllingsdalen, Laksevåg og Årstad, var bokmålet framleis einerådande. I 2007/8 er nynorsken vidare svekt i Fana (1%), Ytrebygda (0,5%) og Åsane (4%), medan bokmålet no òg har fått stor innpass i Arna (51% nynorskelevar). Ein liten framgang kan sjåast for nynorsken i Årstad (1,4%).
[endre] Analyse
Det var altså fyrst og fremst Bergen og dei kringliggjande kommunane, saman med industristaden Odda, der ikkje nynorsken var einerådande blant elevane kring midten av 1900-talet. Fram mot 1990-talet styrkte nynorsken seg i fleire kommunar fjernt frå Bergen (Etne, Fitjar, Odda, Tysnes og Ulvik), medan han tapa terreng i enkelte nabokommunar (Askøy og Fjell) og to av dei innlemma kommunane (Fana og Åsane). Fram til 2005 er det ein tilbakegang for nynorsken i nesten alle kommunar i Hordaland, unnataka er Odda og Modalen. Tilbakegangen synest å ha to hovudtrendar: Ein liten generell nedgang på inntil 5%, samt ein større nedgang i dei kommunane som vart innlemma i eller ligg nær Bergen. Generelt står likevel nynorsken sterkt som skulemål i Hordaland, med frå 90 til 100% i mange kommunar.
