Starefamilien

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Starefamilien


Masaistare Lamprotornis hildebrandtiFoto: Noel Feans
Masaistare
Lamprotornis hildebrandti
Foto: Noel Feans

Systematikk
Rike: Animalia
Rekkje: Chordata
Klasse: Aves
Orden: Passeriformes
Familie: Sturnidae
Slekter
Vitskapleg namn
Sturnidae

Starar er små til middels store sporvefuglar i familien Sturnidae. Namnet 'Sturnidae' kjem frå det latinske ordet for starar, Sturnus. Mange afrikanske artar er kjente som glansstarar på grunn av den iriserande effekten ein ser i fjørdrakta. Familien inkluderer òg mange store artar i Asia med fellesnamnet 'myna' på engelsk. Starar finst naturleg i den gamle verda, frå Europa, Asia og Afrika, til nordlege Australia og øyane i det tropiske Stillehavet. Fleire europeiske og asiatiske artar har vorte introduserte til desse områda, så vel som til Nord-Amerika, Hawaii og New Zealand, kor dei vanlegvis konkurrerer med innfødde fuglar innanfor felles habitat. Ein art er kjent for dei fleste menneska i Europa og Nord-Amerika, det er den europeiske stare. Gjennom store delar av Asia og Stillehavet er hyrdestare vanleg.

Starar har kraftige føter, flyginga er sterk og direkte, og dei er mykje sosiale. Føretrekte habitat er ganske ope land, føda er mest insekt og frukt. Fleire artar lever nær menneskebustader der dei er altetande fuglar. Mange artar søkjer etter byttedyr som biller ved å setje nebbet inn i ein sprekk og deretter presse opp nebbet, og utvidar dermed holet til dei får tilgang til byttedyret i sprekken.[1]

Fjørdrakta til mange artar er vanlegvis mørk med ein metallisk glans. Dei fleste artane hekkar i hòl, og legg blå eller kvite egg.

Starar har mangfaldige og komplekse lydar, og har vore kjente for å leggje inn lydar frå omgivnadene i sine eigne songar, inkludert bilalarmar og menneskeleg talemønster. Fuglane kan gjenkjenne bestemte individ på lætet deira, og er for tida gjenstand for forsking på utviklinga av menneskeleg språk.[2]

Skildring[endre | endre wikiteksten]

Starar er mellomstore sporvefuglar.[3] Den minste arten målt i lengd er bekstare (Poeoptera kenricki), på 15 centimeter, men den lettaste arten er munkestare (Poeoptera femoralis), på 34 gram. Dei største starane finn ein i slekta Mino, spesielt klovnestare (Mino dumontii) og gullmaskestare (Mino kreffti). Desse fuglane kan overstige 30 centimeter i lengd og vege over 225 gram. Fleire stareartar viser kjønnsdimorfisme i storleik.

Det syner derimot mindre kjønnsdimorfisme i fjørdrakt, berre 25 artar viser slike skilnader mellom kjønna. Fjørdrakta av starar er ofte fargerike grunna irisering, denne farga er avleidd frå strukturen i fjører, ikkje frå pigmenta. Nokre artar av asiatisk starar har fjørtoppar eller oppreiste fjører på hovudet. Anna ornamentikk inkluderer langstrekte halefjører og fargerike nakne område i andletet. Desse fargane kan vere avleidd frå pigment, eller, som hos balistare, strukturelle farger som kjem av lysspreiing av parallelle kollagenfibre. Irisen hos mange artar er raud og gul, sjølv om yngre fuglar har mykje mørkare iris.[3]

Utbreiing, habitat og rørsler[endre | endre wikiteksten]

Gråhovudstare er ein delvis migrant over store delar av austre utbreiingsområde, men rørslene deira er dårleg forstått
Foto: J.M.Garg

Starar lever i eit breitt spekter av habitat frå polarsirkelen i nord sør til ekvator, faktisk unngår dei berre dei tørraste sandørkenar. Familien er naturleg fråverande frå Amerika og frå store delar av Australia, men er til stede over mesteparten av Europa, Afrika og Asia. Slekta Aplonis har òg spreidd seg over øyane i Stillehavet og har nådd Polynesia, Melanesia og Mikronesia,[3] i tillegg har éin art i slekta Mino nådd Solomonøyane,[4] er det òg ein art av denne slekta som er den einaste stare funnen i det nordlege Australia.[3]

Asiatiske artar er mest vanlege i eviggrøne skogar, 39 artar funne i Asia er hovudsakleg skogsfuglar i motsetnad til 24 andre artar som finst i meir opne eller menneskepåverka miljø. I kontrast til dette er afrikanske artane mest sannsynleg å finne i ope skog og på savannar, 32 artar er spesialistar på ope område mot 13 typiske skogsartar. Det høge mangfaldet av artar som finst i Asia og Afrika er ikkje samanliknbart med situasjonen i Europa, som har ein utbreidd, og svært vanleg art og to meir avgrensa artar. Den europeiske staren er både svært utbreidd og ekstremt trufast i sitt leveområde, han opptar dei fleste typane av opne habitat. Som mange andre stareartar har han òg tilpassa seg lett menneskepåverka habitat, inkludert jordbruksland, frukthagar, plantasjar og urbane område.[3]

Nokre stareartar er trekkfuglar, anten heilt, som akasiestare, som hekkar i Etiopia og nordlege Somalia og vandrar til Kenya og Sør-Somalia, eller kvitskulderstare, som er trekkfugl i ein del av utbreiingsområdet, men er standfugl i andre delar.[3]

Åtferd[endre | endre wikiteksten]

Starar er generelt ein svært sosial familie. Dei fleste artane dannar flokkar av varierande storleik heile året. Desse flokkane kan omfatte andre stareartar og nokre gonger artar frå andre familiar. Denne sosiale åtferda er spesielt tydeleg ved oppsamling i kvileplassar, utanom hekkesesongen kan slike flokkar samle tusenvis av fuglar.[3]

Herming[endre | endre wikiteksten]

Starar imiterer ei rekkje fugleartar, og har eit repertoar av 15-20 ulike imitasjonar. Dei føretrekkjer å imitere ropa frå artar med læte som er enkle i frekvens struktur, og rop som viser liten amplitudemodulasjon. Det finst lokale dialektar av hermelydar.[3] I tillegg til fuglar imiterer dei òg andre lydar, til dømes telefonar og bilar.

Kosthald og beiting[endre | endre wikiteksten]

Føda til starar er vanlegvis dominert av frukt og insekt. Mange artar er viktige spreiarar av frø i Asia og Afrika, til dømes kvit sandeltre (Santalum album), og banyan (Santalum album). I tillegg spreier dei parasittiske misteltein. I Sør-Afrika er raudvengstare er ein viktig spreiar av introduserte Acacia cyclops. Starar har vorte observerte i å beite på gjærande, overmoden frukt, noko som førde til spekulasjonar om at dei kan bli rusa av alkohol.[3] Laboratorieforsøk på den europeiske staren har funne ut at dei har eit enzym tilgjengeleg som tillèt dei å bryte ned alkohol veldig fort.[5] I tillegg til frukt, vil mange starar òg ta for seg av nektar. I kva for ei grad starar er viktige pollinatorar er ukjent, i det minste er somme det, som smalnebbstare i høgtliggjande Aust-Afrika, som pollinerer store lobelia-artar.[3]

Artslista[endre | endre wikiteksten]

Klovnestare, Mino dumontii
Foto: Doug Janson
Beltestare, Gracupica nigricollis
Foto: Pohan
Svartstrupestare, Gracupica contra
Foto: J.M.Garg
Langhaleglansstare, Lamprotornis caudatus
Foto: Thom Haslam
Blåøyreglansstare, Lamprotornis chalybaeus
Foto: Steve Garvie
Irisglansstare, Lamprotornis iris
Foto: Doug Janson
Kongestare, Lamprotornis regius
Foto: Micha L. Rieser

Starefamilien i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013[6] med norske namn etter Norske navn på verdens fugler.[7]

Aplonis: 21 øyartar i Indonesia, Oceania og Australasia

Mino

Basilornis

Sarcops: Coletostare, Sarcops calvus, Coleto

Streptocitta

  • Halsbandstare, Streptocitta albicollis, White-necked Myna
  • Sulastare, Streptocitta albertinae, Bare-eyed Myna

Enodes: Raudbrynstare, Enodes erythrophris, Fiery-browed Myna

Scissirostrum: Hakkestare, Scissirostrum dubium, Finch-billed Myna

Saroglossa

Ampeliceps: Gulhovudstare, Ampeliceps coronatus, Golden-crested Myna

Gracula

Acridotheres: 10 artar typiske mynas

Leucopsar: Balistare, Leucopsar rothschildi, Bali Myna

Gracupica

Sturnia

Temenuchus: Pagodestare, Temenuchus pagodarum, Brahminy Starling

Pastor: Rosenstare, Pastor roseus, Rosy Starling

Sturnus

  • Silkestare, Sturnus sericeus, Red-billed Starling
  • Stare, Sturnus vulgaris, European Starling
  • Middelhavsstare, Sturnus unicolor, Spotless Starling
  • Sotstare, Sturnus cineraceus, White-cheeked Starling

Creatophora: Flikstare, Creatophora cinerea, Wattled Starling

Lamprotornis: 21 artar glansstarar

Cinnyricinclus: Ametyststare, Cinnyricinclus leucogaster, Violet-backed Starling

Spreo

Onychognathus: 11 afrikanske stareartar

Poeoptera

  • Spisshalestare, Poeoptera lugubris, Narrow-tailed Starling
  • Blåstare, Poeoptera stuhlmanni, Stuhlmann's Starling
  • Bekstare, Poeoptera kenricki, Kenrick's Starling

Pholia

Grafisia: Kvitbryststare, Grafisia torquata, White-collared Starling

Speculipastor: Skjorstare, Speculipastor bicolor, Magpie Starling

Neocichla: Kvitvengstare, Neocichla gutturalis, Babbling Starling

Rhabdornis

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Referansar[endre | endre wikiteksten]

  1. R. East and R. P. Pottinger (November 1975). «(Sturnus vulgaris L.) predation on grass grub (Costelytra zealandica (White), Melolonthinae) populations in Canterbury». New Zealand Journal of Agricultural Research (The Royal Society of New Zealand) 18 (4): 417–452. ISSN 0028-8233.  (Sjå s. 429.)
  2. Zimmer, Carl. "Starlings' Listening Skills May Shed Light on Language Evolution". The New York Times, May 2, 2006. Henta 25. januar 2012.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie D., ed (2009). «Family Sturnidae (Starlings)». Bush-shrikes to Old World Sparrows. Handbook of the Birds of the World. Band 14. Barcelona: Lynx edicions. ss. 654–709. ISBN 978-84-96553-50-7. 
  4. Doughty, Chris; Day, Nicholas & Andrew Plant (1999). Birds of The Solomons, Vanuatu & New Caledonia. London: Christopher Helm. ISBN 0-7136-4690-x. 
  5. Prinzinger, R.; Hakimi G.A. (1996). «Alcohol resorption and alcohol degradation in the European Starling Sturnus vulgaris». Journal fur Ornithologie 137 (3): 319–327. 
  6. Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson (august 2013) (CSV), The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.8, Cornell Lab of Ornithology, http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/overview-august-2013/, henta 10. august 2014 
  7. Syvertsen, P. O., Ree, V., Hansen, O. B., Syvertsen, Ø., Bergan, M., Kvam, H., Viker, M. & Axelsen, T. 2008. Virksomheten til Norsk navnekomité for fugl (NNKF) 1990-2008. Norske navn på verdens fugler. Norsk Ornitologisk Forening sin nettstad (publisert 22.5.2008)

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]