Swazi
| Swazli (SiSwati) |
||
| Klassifisering: | Niger-kongo-språk Atlantisk-kongo-språk Benue-Kongo Bantoid Sør-bantoid Bantu Sør-bantu Nguni Tekela |
|
| Bruk | ||
| Tala i: | Swaziland, Sør-Afrika, Lesotho, Mozambique | |
| Swazlitalande i alt: | 2 034 000 (2006) [1] | |
| Skriftsystem: | Latinsk | |
| Språkkodar | ||
| ISO 639-1: | ss | |
| ISO 639-2: | ssw | |
| ISO 639-3: | ssw | |
| Wikipedia på swazli | ||
| ██ 0–20% ██ 20–40% ██ 40–60% | ██ 60–80% ██ 80–100% |
| ██ <1 /km² ██ 1–3 /km² ██ 3–10 /km² ██ 10–30 /km² ██ 30–100 /km² | ██ 100–300 /km² ██ 300–1000 /km² ██ 1000–3000 /km² ██ >3000 /km² |
Swazi eller swati – på swazi: siSwati er eit bantuspråk i Nguni-gruppa som blir tala av swazifolket i Swaziland og Sør-Afrika. Nær ein million menneske i Swaziland og vel ein million i Sør-Afrika talar swazi. [2]
Sjølv om dei swazitalande kallar språket sitt siSwati, har vi henta språknamnet swazi frå zulu. Swazi er nærskyld med nguni-språka phuthi; zulu, sør-ndebele, nord-ndebele og xhosa.
Innhaldsliste |
Bruk [endre]
Det blir undervist i swazi i skular i Swaziland og i nokre skular i Mpumalanga og KaNgwane-området i Sør-Afrika. Swazi er offisielt språk i Swaziland, ved sida av engelsk, og er også eit av elleve offisielle språk i Sør-Afrika. Språkbrukarane kan i stor grad lese og skrive språket.
Dialektar [endre]
Swazi tala i Swaziland (eSwatini) kan delast i tre dialektar; baca, hlubi og phuthi. Standard swazi blir hovudsakleg brukt nord i språkområdet, og det er denne dialekten som skal ha størst prestisje.
Fonologi [endre]
Konsonantar [endre]
| Labial | Dental | Alveolar | Alveolar Lateral |
Palatal (-alveolar) |
Velar | Glottal | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nasal | m | n | ɲ | ŋ | |||
| Lukkelyd | pʰ pʼ b ɓ | tʰ tʼ d | kʰ kʼ g ɠ | ||||
| Affrikat | ts dz | tʃʼ dʒ | |||||
| Frikativ | f v | s z | ɬ ɮ | ʃ ʒ | h ɦ | ||
| Approksimant | l | j | w | ||||
| Klikkelydar | ǀ | ǃ |
Grammatikk [endre]
Substantiv [endre]
I swazi er substantiva samansett av to delar, eit presfiks og ein ordstamme. Ut frå prefiksa kan vi gruppere substantiva i ulike klassar.
| Klasss | Eintal | Fleirtal |
|---|---|---|
| 1/2 | um(u)-1 | ba-, be- |
| 1a/2a | Ø- | bo- |
| 3/4 | um(u)-1 | imi- |
| 5/6 | li- | ema- |
| 7/8 | s(i)-2 | t(i)-2 |
| 9/10 | iN-3 | tiN-3 |
| 11/10 | lu-, lw- | |
| 14 | bu-, b-, tj- | |
| 15 | ku- |
1 umu- erstattar um- einstavingsstammar, som t.d. umuntfu (person).
2 s- og t- erstattar si- and ti- framfor stammar som begynner med vokal, som sandla/tandla (hand/hender).
3 The placeholder N in the prefixes iN- and tiN- for m, n or no letter at all.
Ord [endre]
Nokre døme på ord og setningar:
| Norsk | Swazi |
|---|---|
| Velkommen | Sondzela |
| Takk | Siyabonga |
| Goddag / hallo | Sawubona |
| Røyking forbode | Akubhenywa |
| Ingen tilgang | Akungenwa |
| Pass opp! | Caphela! |
| Lykke til med fødselsdagen | Lusuku lwekutalwa loluhle |
| God jul og godt nyår | Khisimusi lomuhle kanye neMnyaka lomusha lonenjabulo |
Kjelder [endre]
- Denne artikkelen bygger på «Swazi language» frå Wikipedia på engelsk, den 14. januar 2013.
- ↑ Ethnologue
- ↑ Tal frå Ethnologue
- ↑ Su-I Chen and Gloria Malambe, Palatalization in SiSwati: An Optimality Theoretic Approach, in Maddieson & Hinnebusch (eds.), Language History and Linguistic Description in Africa (1998), p. 138
