Tam Lin

Tam (eller Tamas) Lin (òg kalla Tamlane, Tamlin, Tomlin, Tam Lien, Tam-a-Line eller Tam Lane) er helten i ein legendarisk ballade som kjem frå Scottish Borders. Soga omhandlar Tan Lin som vert redda av den store kjærleiken sin frå alvedronninga. Sjølv om denne balladen er frå Skottland finn ein motivet med å fange ein person ved å endre form i segner over heile Europa.

Soga er tilpassa til forskjellige soger, songar og filmar.

Samandrag

Carterhaugh, nær området der Yarrow Water og Ettrick Water renn saman

Dei fleste variantane byrjar med ei åtvaring om at Tam Lin anten tar noko eller jomfrudommen til alle jomfruer som passerer gjennom skogen i Carterhaugh. Ei ung jomfru, vanlegvis kalla Janet eller Margaret, kjem til Carterhaugh og plukker ei dobbel rose, før Tam dukka opp og spør ho om kvifor ho er i Carterhaugh utan at han har gjeve ho løyve og teke det som er hans. Ho seier at ho eig Carterhaugh, fordi faren hennar har gjeve det til ho.

I dei fleste variantane fer ho så heim og oppdagar at ho er gravid. Somme variantar starta soga frå dette tidspunktet. Då ein gammal riddar seier at han er far til barnet, seier ho at dette ikkje er sant, at elskaren hennar er ein alv og at ho elskar han. Ho reiser attende til Carterhaugh. I somme variantar har broren fortalt ho at det veks ei urt der som ho skal ete for å ta abort. I alle variantar plukker ho opp noko, anten det er urta eller dei same rosene som første gongen dei møttes. Tam dukkar opp, rasande og nektar ho å ta abort.

Ho spør han om han nokon gong var menneske, anten etter at han dukkar opp att, eller i somme variantar like etter det første møtet deira. Han seier at han ein gong var ein dødeleg mann, som etter å ha falle frå hesten sin, vart redda og fanga av alvedronninga. Kvart sjuande år, betaler alvane ein tiende til helvete, av ein av deira folk, og Tam fryktar at han skal vere ofra denne kvelden (Hallowe'en). Han skal ride som del av eit riddarkompani, og Janet kjenner han att på den kvite hesten han kjem ridande på. Han åtvarar ho om at når ho fangar han, så vil alvane gjere han om til all slags udyr for at ho skal forlate han, men han vil ikkje skade ho, og når han til slutt er gjort om til brennande kol, så skal ho kaste han i brunnen, før han vil dukke opp att som ein naken mann som ho så skal gøyme. Janet gjer som ho vår beskjed om, og vinn riddaren. Alvedronninga er ikkje nøgd, men godtar kravet hennar.

I forskjellige versjonar er Tam Lin visstnok barnebarnet til Laird of Roxburgh, Laird of Foulis, jarlen av Forbes eller jarlen av Murray. Namnet hans varierer òg i forskjellige versjonar (Tam Lin er den vanlegaste) som Tom Line, Tomlin, Young Tambling, og Tam-a-line.

Versjonar

Den første dokumenterte versjonen av songen finst i boka The Complaynt of Scotland frå 1549.

Det er fleire tolkingar av Tam Lin-soga:

• Francis James Child samla inn fjorten variantar i The English and Scottish Popular Ballads,

Prosa

• Tam Lin av Coyote Run
• Blood and Iron av Elizabeth Bear
• "My Kingdom" av Hannah Wolf Bowen, Abyss & Apex, Winter 2004
• Tam Lin av Susan Cooper
• The Armourer's House av Rosemary Sutcliff inneheld Tam Lin-soga
• Tam Lin av Pamela Dean
• Wild Robin skriven og illustrert av Susan Jeffers (barnebok)
• The Nightwood av Robin Muller
• Fire and Hemlock av Diana Wynne Jones
• The Hawthorn Tree av Patrick Little (gender role variasjon)
• An Earthly Knight av Janet McNaughton
• The Dogs of Babel av Carolyn Parkhurst
• The Perilous Gard av Elizabeth Marie Pope
• Summer's Lease av Eluki bes Shahar (Rosemary Edghill)
• "Cotillion" av Delia Sherman, i Firebirds, redigert av Sharyn November
• Tam Lin i den grafiske novella Ballads and Sagas redigert av Charles Vess
• Tam Lin: An Old Ballad av Jane Yolen, illustrert av Charles Mikolaycak
• Burd Janet av Jane Yolen, i Not One Damsel in Distress
• Winter Rose av Patricia McKillip
• Gnat Stokes and the Foggy Bottom Swamp Queen av Sally Keehn
• "He Said, Sidhe Said" av Tanya Huff, i Finding Magic
• "Demon of the Night" av Margit Sandemo
• The Queen of Spells av Dahlov Ipcar
• "Shapes" av K. Elizabeth Cornwell, i "Fickle Muses"

Teater

• Tam Lin av N. G. McClernan
• The Thyme of the Season av Duncan Pflaster (inneheld delar av soga)

Musikk

• Tamlin (Тамлин) - folkrockband frå Ukraina

Songar

Følgjande artistar har spelt inn versjonar, alle kalla «Tam Lin» med mindre anna står nemnt

• Frankie Armstrong på I Heard a Woman Synging, og ein lengre versjon på samlealbumet Ballads (Fellside Records).
• «Young Tambling» av Anne Briggs på The Time Has Come LP
• Broadside Elektrisk på Amplificata
• Current 93 på singelen Tamlin og samleplata SixSixSix: SickSickSick.
• Arcturus av Enter the Haggis på Aerials (2001)
• Fairport Convention på Liege & Lief, Sense of Occasion og Across the Decades (live)
• «Tamlin» av harpespelaren og songaren Gillian Grassie på Serpentine (2007)
• Bob Hay & Jolly Beggars på Tam Lin and More Songs by Robert Burns
• The Tale of Tam Lin av Bill Jones på Panchpuran
• Mediæval Bæbes på Mirabilis
• Outgrabe på Love & Death
• Pyewackett på The Man in the Moon Drinks Claret
• Steeleye Span på Tonight's the Night, Live!
• «Tamlin» av det ukrainske bandet Tamlin (Тамлин) på Dreams on the Shore (2005 - Сны на Берегу) and rearranged on On The Winter's Threshold (2008 - На Пороге Зимы)
• Tempest på Serrated Edge (1992)
• Tricky Pixie på Mythcreants (2009)
• «Tam Lyn» av The Watersons på For Pence and Spicy Ale

Film

• Tam-Lin (1970) regissert av Roddy McDowall med Ava Gardner.

Kjelder

• Denne artikkelen bygger på «Tam Lin» frå Wikipedia på engelsk, den 26. januar 2011.
  • Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff

Originaltekst av Tam Lin ved Wikisource.

Originaltekst av Tam Lin ved Wikisource.

• Ei nettside om Tam Lin