Tonalitet

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk

Ein komposisjon vert skildra som tonal når han er skriven ut frå eit tonalt sentrum. Omgrepet vert gjerne nytta på to forskjellige måtar.

For det eine skildrar det musikken frå ca. 1600 til ca. 1915, det vil seie barokkmusikk, rokokkomusikk, wienerklassisisme, romantisk musikk og starten på 1900-talet. Som det tonale sentrum definerast her treklangen på første trinnet i den skalaen komponisten har valt for komposisjonen sin. Denne treklangen vert kalla tonika. For ein komposisjon i E-dur er det E-dur-treklangen som er tonika, for ein komposisjon i f#-moll er det fMal:Music-moll-treklangen o.s.v.

Alle andre akkordar i komposisjonen vert bygt hierarkisk rundt tonikaen. Dette tyder at kvar akkord har ei bestemt rolle - ein funksjon - i forhold til tonikaen, samt ei bestemt rolle i forhold til dei akkordane som går føre eller følgjer etter han.

Det vert skild mellom hovudfunksjonar (tonika, subdominant og dominant) og bifunksjonar (mediant og submediant)[1]. I andre land nyttar ein delvis andre omgrep til bifunksjonane.

For det andre skildrar omgrepet tonal all musikk som er skriven i ein diatonisk skala og inkluderer då òg musikk frå mellomalderen og renessansen.

Det er prøvd å innføre omgrepet tonikal for musikk som fell under den første kategorien [treng kjelde], utan at dette har vorte alminneleg akseptert. Det er derimot musikk frå dei nemne epokane som dominerer biletet folk flest dannar seg av den såkalla klassiske musikken.

Litteratur[endre | endre wikiteksten]

  • Bekkevold, Lisa: Harmonilære og harmonisk analyse. Oslo 1988
  • Benward, Bruce; Marilyn Nadine Saker: Music in Theory og Practice. 1 (7th ed.), New York 2002
  • Distler, Hugo: Funktionelle Harmonielehre. Kassel 1951
  • Hindemith, Paul: The Craft of Musical Composition. London og New York 1941-42
  • Rameau, Jean-Philippe: Traité dei l’harmonie reduite à ses principes naturels, Paris 1722[1]
  • Reger, Max: Beiträge zur Modulationslehre. Leipzig 1903
  • Riemann, Hugo: Vereinfachte Harmonielehre, London und New York 1893
  • Schönberg, Arnold: Harmonielehre, Wien 1922
  • Tsjaikovskij, Pjotr I.: Guide to the Practical Study of Harmony. Leipzig 1900[2]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  1. Tveit, Sigvald(2008): Harmonilære fra en ny innfallsvinkel. Oslo: Universitetsforlaget