Tor Jonsson

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Plassen Prestekroken i Lom, barndomsheimen til Tor Jonsson
Eit skulehefte som Tor Jonsson har arbeidd

Tor Jonsson (14. mai 191614. januar 1951) var ein norsk forfattar og journalist frå Lom kommune i Gudbrandsdalen. Han er særleg kjend som lyrikar og essayist.

Liv og gjerning[endre | endre wikiteksten]

Tor Jonsson var son av husmannsfolk. Han vaks opp i fattigdom, ikkje minst etter at familien vart tvinga bort frå husmannsplassen Kroken, ein plass som tilhøyrde prestegarden i Lom. Faren førde ein langdryg kamp for retten til plassen, men døydde medan Tor Jonssons enno var ung. Mor hans var sjukleg og trong ofte om hjelp til å klare seg.

Tor Jonsson byrja arbeide på gardar og gartneri i heimbygda. Han vart sterkt prega av oppveksten, noko som pregar mange av dikta hans. Den intellektuelle og rettferdssøkande ungdomen søkte nærheit og kjærleik, men var ikkje den enklaste å kome innpå. Samtidig var han vennesæl, og hadde mange gode kameratar. Han kjende seg bunden av omsynet til mora, som var mykje sjuk, og den eine systera, som også hadde vanskar.

Hausten 1943 debuterte Tor Jonsson som forfattar med diktverket Mogning i mørkret. Medan han levde kom to nye diktsamlingar, i 1946 og 1948.

Då mora hans døydde, flytta Tor Jonsson frå heimbygda. På seinsommaren 1945 vart han journalist i Dølenes BladOtta. Året etter vart tilsett redaktør for Hallingdølen og arbeidde der eit halvt år.

Tor Jonsson flytta i 1950 til Oslo. Der forelska han seg i journalisten Ruth Alvesen, eit forhold som enda ulykkeleg.

Slutten[endre | endre wikiteksten]

Vinteren 1951 tok Tor Jonsson sitt eige liv. Halldis Moren Vesaas har skildra korleis ho opplevde det. Jonsson hadde ein avtale med Tarjei Vesaas, om at dei skulle møtast på Bondeheimen i Oslo, men så dukka han ikkje opp. Vesaas visste at Jonsson kunne trekkje seg tilbake til ei hytte der han ofte sat når han ville vera for seg sjølv. Denne venda vart Tarjei Vesaas uroleg, og saman med Jan Magnus Bruheim reiste han ut for å finne Jonsson. Vesaas og Bruheim banka på, men ingen svara. Dei greidde å få opna døra, og fann Tor Jonsson uvitande attmed eit tomt pilleglas. Saman fekk dei han på sjukehuset, og så ringte Tarjei til Halldis: "Vi fann han Tor. Det er - Karin Boye". Boye hadde og teke livet sitt i si tid. Bruheim, Vesaas og Halldis Moren Vesaas vaka over han, men han hadde fått i seg for mykje, og døydde snart etter.

Forfattarskap[endre | endre wikiteksten]

Tor Jonssons forfattarskap omfattar alle sjangrar, men det er lyrikken og essaya han er mest anerkjent for. Poesien hans vert ofte omtala som brukslyrikk, ettersom dei er fri for abstrakt leik med språkbilete og ikkje prøver ut meir avanserte og abstrakte verkemiddel. Mange av dikta hans dreiar seg om to hovudtema. Det eine handlar om spenninga mellom individet og fellesskapen, det siste representert ved det heimekjende bygdesamfunnet, eit miljø han ofte opplevde som knugande.

Prosaforfattaren Tor Jonsson gav i 1950 ut artikkelsamlinga Nesler, ei bok som inneheld avisartiklar og essay som han hadde skrive dei fem føregåande åra.

Med einaktaren Siste stikk vann Tor Jonsson i 1950 førstepremien i ein amatørkonkurranse utlyst av Kyrkje- og undervisningsdepartementet. Dramaet vart sendt som høyrespel i NRK året etter, i samband med eit større minneprogram om den då nyleg avdøde forfattaren.

I 2000 gav multikunstnaren Andrej Nebb ut CD-en Kvite fuglar, der 14 av Tor Jonsson sine tekstar er sett musikk til.

Bibliografi[endre | endre wikiteksten]

  • Mogning i mørkret (lyrikk) 1943
  • Berg ved blått vatn (lyrikk) 1946
  • Jarnnetter (lyrikk) 1948
  • Nesler (artiklar) 1950
  • Ei dagbok for mitt hjarte (lyrikk) 1951
  • Siste stikk (einaktar) 1951
  • Prosa i samling (prosa) 1960
  • Diktning (dikt og prosa) 1963
  • Og evig er Ordet (lyrikk i utval v/Reidar Djupedal) 1970
  • Kvite fuglar (lyrikk i utval v/Otto Hageberg) 1978
  • Ved grensa (tekster i utval, ill. av Anders Kjær) 1995
  • Blant bygdedyr og vestkantkrokodiller (prosa i utval, ved Ingar Sletten Kolloen) 2000

Prisar[endre | endre wikiteksten]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]