Tundranenetsisk

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Nenetsi
(nenets)
Klassifisering: uralske språk
 samojediske språk
  nordsamojediske språk
Talarar: nenetsar, nenetsarar
Bruk
Tala i: Russland
Område: Nenetsia, Jamal Nenetsia, Taimyr
Nenetsitalande i alt: 31 300 (2002)
Skriftsystem: kyrillisk
Offisiell status
Offisielt språk i: Nenetsia, Jamalo-Nenetsk, Tajmyr
Språkkodar

Tundranenetsisk (tidl. jurakisk, jurakkisamojedisk) er eit uralsk språk. Det høyrer til den nordlege delen av den samojediske språkgreina. Andre nordsamojediske språk er enetsisk, juratsisk og nganasansk.

Ved folketeljinga i 2002 var det 31 311 nenetsiskspråklege av ei befolkning på 41 302 nenetsar. Etter den sovjetiske statistikken frå 1989 var det 27 273 nenetsiskspråklege, av dei hadde 26 730 nenetsisk som morsmål og 543 nenetsisk som andrespråk. Nenetsisk blir snakka i den nordlege delen av Russland, på begge sidene av Uralfjella, i Nenetsia, Jamalo-Nenetsk, Tajmyr og på Kolahalvøya.

Grammatikk[endre | endre wikiteksten]

Fonologi[endre | endre wikiteksten]

Vokalar[endre | endre wikiteksten]

Tundranenetsisk har 10 vokalar, dei har 17 ulike allofonar, fordelinga er styrt av palatalisering[1]

Monoftongane i nenetsisk er presenter i tabellen.

Fremre Sentral Bakre
Urunda Urunda Urunda Rounded
Lukka i
[i], [ɨ]
u
[ɯ], [u]
Midtre e
[(ʲ)eː], [ɤː]
o
[(ʲ)o̙ː], [oː]
Mid °
[ə]
Open a
[(ʲ)ɑː], [ɑː]

Konsonantar[endre | endre wikiteksten]

Nenetsisk har 32 konsonantar. Skjemaet nedanfor bruker det uralske fonetiske alfabetet og ikkje IPA.


Ustemte lukkelydar k p t
Stemte lukkelydar g b d
Frikativar s ś ʒ ʒ́ ʦ ʦ́
Nasalar m ḿ n ń ŋ
Lateralar og tremulantar l ĺ r ŕ
Andre lydar h w j '

Vokalar Nenetsisk har sju vokalfonem.

Morfologi[endre | endre wikiteksten]

Skriftspråk[endre | endre wikiteksten]

Før den russiske revolusjonen vart det publisert ein del religiøse skrifter på nenetsisk. Rett etter revolusjonen fekk nenetsisk, som så mange språk i Sovjetunionen, eit eige skriftspråk, basert på det latinske alfabetet. I tråd med skiftet i den sovjetiske politikken i 1935 vart dette skriftspråket skifta ut med eit skriftspråk det kyrilliske alfabetet, med tre tilleggsbostavar, samanlikna med repertoaret for russisk.


А а Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ж ж
З з И и Й й К к Л л М м Н н Ӈ ӈ
О о П п Р р С с Т т У у Ф ф Х х
Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э
Ю ю Я я ' "

Litteratur[endre | endre wikiteksten]

  • Décsy, Gy. 1966: Yurak Chrestomathy Indiana University Ural-Altaic Series, Bloomington.
  • Janhunen, Juha 1986: Glottal stop in Nenets. Memoires de la Société Finno-Ougrienne 196. Helsinki.
  • Lehtisalo, T. 1956: Juraksamojedisches Wörterbuch, Lexica Societatis Fenno-Ugricae , Helsinki.
  • Salminen, Tapani 1997: Tundra Nenets. Me¬mo¬ires de la Socièté Finno-Ougrienne 227. Helsinki.
  • Salminen, Tapani 1998: A morphological dictionary of Tundra Nenets. Lexica Societatis Fenno-Ugricae 26. Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura.
  • Sammallahti, Pekka: Material from Forest Nenets, Castrenianum toimitteita , Helsinki.
  • Tereščenko, N.M. 1956: Materialy i issledovanija po jazyku nenecev. Izdatel’stvo Akademii Nauk SSSR.
  • Tereščenko, N. M. 1965: Nenecko-russkij slovar´ Moskva: Sovetskaja Ènciklopedija.

Fotnotar[endre | endre wikiteksten]

  1. Jf. Salminen (1997), pp. 36-37


Samojediske språk
enetsisk | juratisk | kamassisk | mator |
tundranenetsisk | skogsnenetsisk | nganasansk | selkupisk
Spire Denne språkartikkelen er ei spire. Du kan hjelpe Nynorsk Wikipedia gjennom å utvide han.