Universitetet for miljø- og biovitskap

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Universitetet for miljø- og biovitskap (UMB)
UMB-Sky View.jpg
UMB-campusen sett frå tårnet i Tårnbygget
Motto Det levende universitet
Grunnlagt 2005 (1859)
Type Offentleg universitet
Rektor Knut Hove
Stad Ås
Studentar 4207
Tilsette 1009
Nettstad www.umb.no

Universitetet for miljø- og biovitenskap (UMB) var eit norsk universitetÅs i Akershus. I 2014 vart UMB og Noregs veterinærhøgskole slege saman til Noregs miljø- og biovitskaplege universitet. I si tid var UMB den sentrale forskings- og lærestaden for bioproduksjon, miljø og landskap i Noreg. Universitetet har fleire forskningsinstitutt og -miljø innan landskapsstudiar, jord-, skog- og hagebruk, husdyrhald, naturforvaltning, utviklingstudiar, økonomi og teknologiske disiplinar. UMB utdannar årleg mellom 700 og 1 000 kandidatar.

Norges høiere landbruksskole vart grunnlagt i 1859, som landets andre høgre utdanningsinstitusjon etter Universitetet i Oslo. Tidleg fekk høgskolen på Ås òg eit professorat i økonomi. Økonomi-professoratet var det andre i landet, og viser kor viktig primærnæringane var for norsk økonomi. Arealforvalting er eit viktig fagområde for UMB. Alt i 1897 vart det oppretta eit studium i utskifting – i dag jordskifte. UMB har Europas eldste utdanning i landskapsarkitektur, oppretta i 1919. Då Noreg fekk ein landsdekkande planlov i 1965, vart det oppretta ei stilling i arealplanlegging. Ved Institutt for matematiske realfag og teknologi vert det utdanna kandidatar (sivilingeniør) i ulike fagfelt.

Skolen på Ås fekk høgskolestatus i 1897 og universitetsstatus 1. januar 2005. Fram til 1. januar 2005 var namnet på skolen Noregs landbrukshøgskole (NLH). I 2014 blei Universitetet for miljø- og biovitenskap slått saman med Noregs veterinærhøgskole til éin institusjon under namnet Noregs miljø- og biovitskaplege universitet.[1]

UMB hadde i 2012 om lag 4 000 studentar. Noregs Veterinærhøgskole, som er i ferd med å flytte frå Oslo til Ås, kjem i tillegg.

Historie[endre | endre wikiteksten]

Kollerbautaen.

I 1859 vart «Den høiere Landbruksskole paa Aas» oppretta etter vedtak i Stortinget. Arkitekt for dei første bygningane var P.H. Holtermann. I starten var det ein skole der bondeungdom kunne få lære korleis embetsstanden dreiv landbruk. Etter at bondereisinga og Venstre hadde sigra i politikken, vart NLH oppretta i 1897, med Bjørnson-vennen Johan L. Hirsch som direktør. «Høgskolens far», den nasjonale livssynsmann Hirsch braka straks saman med sitt lærarkollegium i ei stor skandalesak.

Frå 1914 var det to landbrukshøgskolar ved opninga av NLH i Asker, på det som i dag heiter Sem hovedgård.

Det var stadig strid om skolen. Striden stod om det same som i landbruket: Næring eller livssyn. Den andre store saka var om skolen sine overlærarar etter første verdskrig skulle heite professorar. Aldri var det slik engasjement på gamle NLH som då. Deretter levde bonde og embetsmann nokonlunde forlikte fram til 1945, då nærings- og produksjonslinja sigra.

NLH vart frå årsskiftet 2005 til Universitetet for miljø- og biovitenskap (UMB).

Universitetsområde og bygningar[endre | endre wikiteksten]

UMB har, ved sidan av NTNU, den einaste klassiske campusen i Noreg, med monumentale steinbygningar omgitt av parkar og landlege grøntareal – etter klassisk engelsk modell. Bygningane er i til dels dårleg stand, og universitetet slit med eit vedlikehaldsetterslep på om lag 11,5 milliardar kroner.[2]

Arkitekt for planlegginga ved starten i 1856 var P.H. Holtermann, men bygningane vart totalt bygd om etter teikningar av arkitekt Ole Sverre i perioden 1897–1902.

Urbygninga[endre | endre wikiteksten]

Det er særleg Urbygninga, ferdigstilt i 1900, som er kjend for sitt vakre ytre. Inne i Urbygninga er Festsalen verdt eit besøk. Rommet er dekorert i nasjonalromantisk stil med utskårne dragemotiv og måleri av Dagfin Werenskiold. Cirkus, Tivoli, Økonomibyginga og Meierimuseet er òg bygd i same stil. Utskjeringane er truleg laga av Borgersen.

Tårnbygninga[endre | endre wikiteksten]

Tårnbygninga stod ferdig i 1924, også ho teikna av arkitekt Sverre, i ein mørk og stram stil. Tårnet på toppen vart opphavleg nytta av landmålingsstudentane, seinare vart det nytta til observasjonar av ulike gassar i atmosfæren. Tårnet vart bygt ettersom landmålingsstudentane ikkje ville vere ute i all slags vêr, slik dei måtte på plattforma på taket på Urbygninga.

Av andre bygningar er bindingsverkshuset Smia og Fjøset òg sjåverdige. Fjøset er Noregs største driftsbygning. Samfunnsbygninga er frå 1935 og verna grunna funkisstilen ho er bygt etter. Rundt desse bygningane er det eit større parkanlegg med statuar og skulpturar. Professor L. Moen forma parkanlegget slik det framstår i dag.

Parken til UMB[endre | endre wikiteksten]

Universitetsområdet har parkanlegg med fleire minnesmerke:

  • Falsenstøtta
  • Dahlstøtta
  • Kollerbautaen – Direktør 1880-1895.
  • Bergstrømbautaen
  • Sverdrupstøtta
  • Hirschstatuen
  • Bjørlykkebysten
  • Wriedtsteinen
  • Lindequistsøyla
  • Dyrehovud og friser over Urbygninga
  • Minnesmerke over falne NLH-studentar og -kandidatar under 2. verdskrig

Institutt[endre | endre wikiteksten]

UMB er organisert i institutt og har desse (2013):

  • Institutt for matematiske realfag og teknologi
  • Institutt for husdyr- og akvakulturvitskap
  • Institutt for kjemi, bioteknologi og matvitskap
  • Institutt for internasjonale miljø- og utviklingsstudier – Noragric
  • Institutt for landskapsplanlegging (UMB)
  • Institutt for naturforvaltning
  • Institutt for plante- og miljøvitskap
  • Handelshøyskolen ved UMB

Studentliv[endre | endre wikiteksten]

UMB har eit aktivt studentmiljø. Utanom skoletida føregår studentaktivitetane ofte kring den verna Samfunnsbygninga, der Samfunnet i Ås og Studentsamskipnaden i Ås held til. Mange lag og organisasjonar er knytte til UMB og Samfunnet.

Ei rekke studentforeningar er knytte til UMB og Samfunnet. Studentane har få etablerte forum for møte med universitetet sine tilsette på fritida. Likeleis har miljøet rundt utdanningsinstitusjonen vorte kritisert for liten omgang med det øvrige lokalsamfunnet i Ås.

Av studentorganisasjonar finn ein korps, kor, eksklusive foreiningar, linjeforeiningar, storband og interesseorganisasjonar, studentmållag og politiske parti.

Studentavisa tuntreet kjem ut om lag tolv gongar i året.

Raud varietet av stor nøkkerose i ein dam i universitetsparken.

Studentsamfunnet i Ås[endre | endre wikiteksten]

Studentsamfunnet i Ås vart skipa i 1864 og vert drive på dugnad av studentar ved Universitetet for miljø- og biovitenskap. Aud Max (Auditorium Maximum) vart opna 19. august 1970 av Leif Olav Moen som vann arkitektskonkurransen i 1966.

Kvart andre år vert Uka i Ås arrangert. Ho vert avvikla i oktober i år med partal. Då vert Samfunnsbygninga fylt med studentforeningane sine barar og aktivitetar, og det vert halde konsertar, revy og andre arrangement. Også utanom Uka vert det jamnleg arrangert konsertar og revyar på Samfunnet.

UMB-ringen[endre | endre wikiteksten]

UMB-ringen, tidlegare NLH-kandidatring, er ein ring for studentar som fullfører mastergrad (tidlegare hovudfag). Ringen vert ofte kalla «ditt vitnemål i gull» og syner at kandidaten er frå Ås, noko som kan vere nettverksbyggande i kontakt med andre som òg ber ringen.

Ringen er i gult og kvitt gull og har ei plate med ei stjerne med fem forgreiningar, som symboliserer dei fem opphavlege studieretningane.

Notar[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Litteratur[endre | endre wikiteksten]