Valdensarar

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk

Valdensarar byrja som eit religiøst samfunn i 1170-åra under leiing av kjøpmannen Petrus Valdés frå Lyon. Dei første valdensarane breidde seg over Frankrike, Italia, Sveits og Sør-Tyskland, overalt utsett for forfølgingar. Valdensarane slutta seg seinare til reformasjonen. Valdensarane er i tida vår ein forholdsvis lite trussamfunn, som har sentrumet sitt i Piemonte i Italia - i alpedalane vest for Torino. Gjennom utvandring frå Italia er det òg oppstått valdensiske forsamlingar i Sør-Amerika, i Uruguay og Argentina er det i dag kring 15 000 valdensarar.

Valdés var høgt rekna som kjøpmann i byen. Ein dag han var saman med venene sine, vart ein av dei treft av lynet, og døydde momentant. Dette skaka han, og han byrja å søkja Gud. No byrja han å dele ut formuen sin til dei fattige i byen.

Valdés sørgde for at evangelia og salmane vart omsett til språket til folket, provencalsk. Utstyrt med desse la han ut på vandring for å forkynne evangeliet for alle han møtte og kom til.

Han fekk eit løyve frå den katolske kyrkja til å forkynne, berre det han sa ikkje var i strid med ynskja til prestane. Ganske snart vart det tydeleg at han ikkje oppfylte dette kravet. Han vart offisielt ekskommunisert frå kyrkja i 1184. Valdés og medarbeidarane hans gav seg ikkje, og dei opplevde stor interesse. Då dei til sist vart forvist frå området, drog dei til Alpane. Derfrå kom læra deira til å breie seg ut over store dele av Europa. Valdés drog til slutt til Böhmen, der han vart til han døydde.

Fordi fleire skrifter vart brunne under forfølginga er kunnskapen om trua deira og livsførsel lite kjent. Men læra deira vakte stor interesse, og nokre stader vart heile landsbyar interessert i forkynningane deira. Valdensarane møttest ofte i låvar eller på annan måte under enkle tilhøve. Dei deltok ikkje i krigføring. Dei la vekt på bibellesing og bibelkunnskap, på forkynning om Den heilage ande, Jesu attkome og Guds reine ord. Dei forkasta dei fleste av sakramenta til katolikkane. Nokre kjelder opplyser at dei praktiserte bøn og salving til fordel for sjuke, og at nokre av dei heldt sabbaten. Dei skal òg ha praktisert dåp for dei truande.

Seinare utvikla dei seg likevel bort frå dei opphavlege særeigenskapane sine. Nokre av dei byrja på nytt å praktisere fleire katolske ritar.

Forfølginga frå den katolske kyrkja stoppa ikkje. Presset mot dei vart forsterka i og med skipinga av inkvisisjonen i 1231. Likevel fortsette dei å eksistere opp igjennom tida fram til reformasjonen. På eit tidspunkt busette mange valdensarar og protestantiske immigrantar seg i Provence. Dette førde til Mérindom-ediktet og ein fælsleg massakre av innbyggjarane i fleire landsbyar i 1548.

Etterkvart hadde mange av dei knytt samband med reformasjonskyrkjene i Sveits og Frankrike. På ein synode 1532 vedtok dei ein truvedkjenning og kyrkjeordning av kalvinistisk type. Det vart danna kyrkjer der fleire framleis eksisterer den dagen i dag. Nokre av dei mest kjende kyrkjene finst i Italia, der dei drivene ein teologiskole i Firenze.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]