Vasaloppet

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Frå Tjejvasa-starten i 2006

Vasaloppet er verdas eldste og største turrenn i langrenn. Det blir halde den første søndagen i mars kvart år, og går frå Sälen til Mora i Dalarna i Sverige, eit strekk på 90 km. Det blir alltid gått i klassisk stil.

Rennet vart halde første gongen i 1922. I 2006 var Vasaloppet ein del av verdscupen i langrenn, etter å ha vore ein del av den såkalla Worldloppet-cupen for lange langrennsløp i 1975-2005. I 2007 var ikkje Vasaloppet ein del av verdscupen, sidan det fall samtidig med femmila i VM i Sapporo. I 2008 håpar arrangørane at det igjen får verdscupstatus.

Nordmenn har vunne «loppet» fem gonger: Ole Ellefsæter i 1971, Anders Aukland i 2004, broren Jørgen Aukland i 2008 og 2013, og av John Kristian Dahl 2014.

Historia bak namnet[endre | endre wikiteksten]

Vasaloppet har fått namn etter Gustav Vasa si avbrote flukt i 1521.

I 1520 var Gustav Vasa på flukt frå troppane til danskfødde Christian II, konge av Sverige og dei andre landa i Kalmarunionen. Ein stor del av dei svenske noble var i opposisjon til kongen, som dei hadde gjeve tilnamnet Christian tyrannen. I eit forsøk på å stogge opposisjonen inviterte Christian det svenske aristokratiet til ein forsoningsfest i Stockholm, berre for å få dei, inkludert Gustav sine foreldre, massakrert i det som seinare har vorte kjent som det stockholmske blodbadet. Gustav flykta gjennom Dalane i frykt for livet sitt. Der prøvde han å overbevise folk i Mora til å gjera opprør mot kongen, men lukkast ikkje. På ski drog han da vidare mot Noreg, fram til han vart teke att av to skiløparar i Sälen. Mennene i Mora hadde endra meining og ønskte at Gustav skulle leie opprøret. 6. juni 1523 vart Gustav Vasa krona til konge av Sverige, etter å ha slått danske kong Christian og oppløyst Kalmarunionen.

Vasaloppshistorie[endre | endre wikiteksten]

Frå slutten av Vasaloppet i 1966.

Vasaloppet har sidan 1922 vorte halde til minne om denne flukta til Gustav Vasa, som fann stad i januar 1521. Årsaka til at løpet vart bestemt å gå frå Sälen til Mora i staden for i motsett retning, var mangelen på jarnbane i Sälen.

Den 19. mars 1922 flagga John Westling iveg dei første løparane. Det var 119 menn som klokka 06:04 gav seg iveg frå Olnispagården på vestsida av elva i Sälen. 117 fullførte løpet. Vinnaren detta året vart Ernst Alm frå IFK Norsjö på tida 7:32:49. Han er framleis (2005) den yngste vinnaren av Vasaloppet.

Den første kvinna som deltok i Vasaloppet var Margit Nordin, som i 1923 fullførte løpet på 10:09,42. Året etter vart det vedteke å forby kvinner i løpet. Dette forbodet tok slutt i 1981, etter at ei kvinne utkledd som mann vart intervjua i TV og avslørt i 1980.

Den raskaste tida oppnådde Peter Göransson i 1998, da han gjekk dei 9 mila på 3:38:57.

Søsterløp[endre | endre wikiteksten]

Eit søsterløp til det svenske Vasaloppet blir halde kvart år den tredje søndagen i februar i Mora i Minnesota i USA. Det amerikanske Vasaloppet består av løp på 35 km og 58 km skøyting, eit 42 km langt klassisk løp og mange andre arrangement i og rundt Mora. Den beste mannlege og kvinnelege løparen i det amerikanske Vasaloppet vinn ein tur for å konkurrere i det svenske.

Det kinesiske Vasaloppet har vorte heldt i Changchun sidan 2003.

Det svenske Vasaloppet er medlem i Worldloppet Ski Federation, ein serie lange langrennsturløp.

Vasaloppsveka[endre | endre wikiteksten]

Veka før Vasaloppet er kjent som Vasaloppsveka («Vasaloppsveckan»). Blant løpa heldt gjennom denne veka, i tillegg til sjølve Vasaloppet, er:

  • HalvVasan (halve distansen - 45km)
  • KortVasan (kort - 30km)
  • SkejtVasan (friteknikk - 45km)
  • StafettVasan (stafett - 90km)
  • TjejVasan (kvinner - 30km)
  • Öppet spår (utan konkurranse - 90km)
  • UngdomsVasan (9-16 år - 3-9km)

Anna[endre | endre wikiteksten]

Det er mange spurtprisar undervegs i løpet. Ein av desse er Bergsprisen («Bergspriset»), som sidan 1970 har vorte tildelt den første skiløparen som passerer kontrollen i Evertsberg.

Like før mål står den såkalla «kranskullan». Dette er ei jente som slenger vinnarkransen over hovudet på vinnaren (dersom det ikkje er eit spurtoppgjer) og spring saman med han dei siste metrane inn til mål.

Vinnarar[endre | endre wikiteksten]

År Namn Land Tid
2014 John Kristian Dahl Noreg 4.14.33
2013 Jørgen Aukland Noreg 3:50:48
2012 Jörgen Brink Sverige 3:38:41
2011 Jörgen Brink Sverige 3:51:51
2010 Jörgen Brink Sverige 4:02:59
2009 Daniel Tynell Sverige 4.10.56
2008 Jørgen Aukland Noreg 4.13.45
2007 Oskar Svärd Sverige 4.43.40
2006 Daniel Tynell Sverige 4.34.09
2005 Oskar Svärd Sverige 3.51.47
2004 Anders Aukland Noreg 3.48.42
2003 Oskar Svärd Sverige 3.58.23
2002 Daniel Tynell Sverige 3.58.52
2001 Henrik Eriksson Sverige 4.01.22
2000 Raul Olle Estland 4.14.38
1999 Staffan Larsson Sverige 4.31.37
1998 Peter Göransson Sverige 3.38.57
1997 Mikhail Botvinov Flag of Austria.svg 4.11.41
1996 Håkan Westin Sverige 4.01.15
1995 Sven-Erik Danielsson Sverige 4.11.09
1994 Jan Ottosson Sverige 4.06.19
1993 Håkan Westin Sverige 4.02.10
1992 Jan Ottosson Sverige 3.57.04
1991 Jan Ottosson Sverige 5.07.11
1990 Avlyst    
1989 Jan Ottosson Sverige 5.09.33
1988 Anders Blomqvist
Örjan Blomqvist
Sverige
Sverige
4.47.04
1987 Anders Larsson Sverige 4.20.20
1986 Bengt Hassis Sverige 3.48.55
1985 Bengt Hassis Sverige 4.45.43
1984 Hans Persson Sverige 4.14.14
1983 Konrad Hallenbarter Sveits 3.58.08
1982 Lasse Frykberg Sverige 4.28.50
1981 Sven-Åke Lundbäck Sverige 4.29.32
1980 Walter Mayer Flag of Austria.svg 4.08.02
1979 Ola Hassis Sverige 4.05.58
1978 Jean-Paul Pierrat Frankrike 5.20.12
1977 Ivan Garanin Sovjetunionen 4.30.34
1976 Matti Kuosku Sverige 4.09.07
1975 Gert-Dietmar Klause Aust-Tyskland 4.20.29
1974 Matti Kuosku Sverige 5.06.23
1973 Pauli Siitonen Flag of Finland.svg 4.42.11
1972 Lars-Arne Bölling Sverige 5.35.19
1971 Ole Ellefsæter Noreg 5.12.56
1970 Lars-Arne Bölling Sverige 5.08.38
1969 Janne Stefansson Sverige 4.50.07
1968 Janne Stefansson Sverige 4.39.49
1967 Assar Rönnlund Sverige 5.20.22
1966 Janne Stefansson Sverige 5.52.38
1965 Janne Stefansson Sverige 4.35.03
1964 Janne Stefansson Sverige 5.32.07
1963 Janne Stefansson Sverige 4.56.25
1962 Janne Stefansson Sverige 5.07.46
1961 David Johansson Sverige 4.45.10
1960 Sixten Jernberg Sverige 5.13.26
1959 Sune Larsson Sverige 5.13.28
1958 Gunnar Larsson Sverige 5.31.50
1957 Gunnar Larsson Sverige 6.23.40
1956 Sigvard Jonsson Sverige 5.23.36
1955 Sixten Jernberg Sverige 5.27.28
1954 Pekka Kuvaja Flag of Finland.svg 6.22.51
1953 Nils «Mora-Nisse» Karlsson Sverige 5.01.55
1952 Sigfrid Mattsson Sverige 5.09.45
1951 Nils «Mora-Nisse» Karlsson Sverige 5.27.20
1950 Nils «Mora-Nisse» Karlsson Sverige 6.08.25
1949 Nils «Mora-Nisse» Karlsson Sverige 5.44.09
1948 Nils «Mora-Nisse» Karlsson Sverige 5.35.13
1947 Nils «Mora-Nisse» Karlsson Sverige 5.59.35
1946 Nils «Mora-Nisse» Karlsson Sverige 6.08.42
1945 Nils «Mora-Nisse» Karlsson Sverige 6.27.59
1944 Gösta Andersson Sverige 5.18.43
1943 Nils «Mora-Nisse» Karlsson Sverige 5.47.10
1942 Olle Wiklund Sverige 5.31.50
1941 Mauritz Brönnström Sverige 6.51.12
1940 Arthur Häggblad Sverige 6.23.57
1939 Alfred Lif Sverige 5.35.59
1938 Elias Nilsson Sverige 5.48.28
1937 Arthur Häggblad Sverige 6.05.56
1936 Sven Hansson Sverige 6.31.55
1935 Arthur Häggblad Sverige 6.08.55
1934 Avlyst    
1933 Arthur Häggblad Sverige 5.57.09
1932 Avlyst    
1931 Anders Ström Sverige 6.37.47
1930 Verner Lundström Sverige 6.56.30
1929 J. A. Persson Sverige 6.38.22
1928 Per-Erik Hedlund
Sven Utterström
Sverige
Sverige
5.33.23
1927 Konrad Pettersson Sverige 6.19.32
1926 Per-Erik Hedlund Sverige 5.36.07
1925 Sven Utterström Sverige 6.03.55
1924 John Lindgren Sverige 6.53.26
1923 Oskar Lindberg Sverige 6.32.41
1922 Ernst Alm Sverige 7.32.49

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Commons-logo.svg Commons har multimedia som gjeld: Vasaloppet