Warao

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Warao
Andre namn: guarao, guarauno, warrau
Klassifisering: isolert språk
Bruk
Waraotalande i alt: 23 000
Skriftsystem: det latinske alfabetet
Språkkodar
ISO 639-3: wba
Utbreiingsområdet for warao

Warao er eit språk mest brukt i Orinocodeltaet i delstatane Delta Amacuro og Monagas i Venezuela. Somme brukarar finst også i delstaten Sucre og i Guyana og Surinam. I 1993 var det ca. 23 000 brukarar av språket.[1] Summer Institute of Lingustics reknar språket som eit isolert språk.

Dialektar[endre | endre wikiteksten]

Innanfor waraokulturen kjenner ein fire dialekter, namna på desse er:

[1] Kokuina eller manamo,
[2] Hoanarao (mariusa, winikina, arawabisi)
[3] Arawao (merejina, sakupana)
[4] Wasay (ibaruma, arature, amakuro)

Ein kan dele dialektane etter geografiske område som Øvre delta (kokuina, manamo, makareo), Sentrale delta (mariusa winikina, arawabisi) og Nedre delta (merejina, sakupana, ibaruma, arature, amakuro). I Nedre delta har lokalsamfunn nær Det karibiske havet blitt direkte påverka av språk i Trinidad og Tobago og i Guyana.

Skildring[endre | endre wikiteksten]

Fonologi[endre | endre wikiteksten]

Omfanget av konsonantar i warao er relativt avgrensa:

Labial Alveolar Palatal Velar Labio-
velar
Glotal
Lukkelyd p t k kw
Frikativ s h
Aproksimant l y w
Nasal m n

Det finst fem opne vokalar /a, e, i, o, u/ og fem nasalerte vokalar /ã, ẽ, ĩ, õ, ũ/.

Eksempel på ord i warao[endre | endre wikiteksten]

Ordet på spansk i parentes

  • bitter: ajera (amargo)
  • blome: tokoyo (flor)
  • boble: koba (burbuja)
  • bok: karata (libro)
  • by: janokosebeida (ciudad)
  • daggry: yakari (amanecer)
  • dotter: natororani (nuera)
  • dukk: kobo (zambullirse)
  • dyr: domu (animal)
  • elske: amar (amar)
  • ete: najoro (comer)
  • far: dima (padre)
  • feit: toi (grasa)
  • finger: mohi (dedo)
  • fisk: jomakaba (pez)
  • flåte: diri (balsa)
  • fridom: koyobo (libertad)
  • gamle: nobo (viejo)
  • glas: botoro (vidrio)
  • god morgon: yakerara (buenos días)
  • gråte: koita (grito)
  • gul: simosimo (amarillo)
  • himmelen: najamutu (cielo)
  • hjarte: kobe (corazón)
  • hjelpe: saneta (ayudar)
  • hovud: kua (cabeza)
  • i dag: ama (hoy)
  • iguan: yoana (iguana)
  • instrument: koina (instrumento)
  • keivhendt: mojokabaya (zurdo)
  • klitoris: dobahi (clítoris)
  • krig: dariha (guerra)
  • kvinne: tida (mujer)
  • kvit: joko (blanco)
  • latter: eno, mare (risa)
  • lese: teribú (leer)
  • lytte: noko (escuchar)
  • lære: namina (aprender)
  • lære godt: naminabu (aprender bien)
  • lågare: nanaka (bajar)
  • lås: itaro (cerrar)
  • mann: nibo (hombre)
  • midje: kabe (cintura)
  • mor: dani (madre)
  • munn: doko (boca)
  • mygg: kojoboto (zancudo (especie de mosquito))
  • mørk: imajana (obscuridad)
  • no: ama (ahora)
  • olboge: obaka (codo)
  • orm: kimi (gusano)
  • raud: simo (rojo)
  • rev: kebiji (zorro)
  • rørsle: diko (movimiento)
  • sameine: majá (unir)
  • seng: yajinoko (cama)
  • sko: omunamu (zapatos)
  • skumring: ana (anochecer)
  • slange: juba (culebra)
  • snakke: wará (hablar)
  • stor: ida (grande)
  • summe: zeneneee (zumbido)
  • søkje: najobu (buscar)
  • tal: nowara (cifra)
  • tenkje: obojona (pensar)
  • teppe: simara (cobija)
  • tjukkfallen: toi (obeso)
  • tjuveri: erijisa (hurto)
  • tom: kojo (hueco)
  • trøytt: basa (cansado)
  • under: joaika (abajo)
  • varme: iji (calor)
  • vatn: jo (agua)
  • år: joida (año)
  • ås, høgd: jota (cerro)

Nokre uttrykk[endre | endre wikiteksten]

  • ¿Katuketi?: korleis står det til?

Moglege svar:

  • Bajukaya: Har god helse
  • Bajuka sabuka: Middels
  • Yana Ajuka: Har det ikkje bra
  • Asida: Dårleg
  • Yakera: Bra
  • Yakera sabuka: Middels
  • Omi: Farvel
  • Yakera ermet: Bra
  • Wamma: Landet vårt
  • Ekey Yan: Mykje moro, med styrke, kraft.
  • Yariana: Glad, utan sinne

Studiar av warao språket[endre | endre wikiteksten]

Ein av dei første som studerte språket var den katolske misjonæren Basilio María de Barral. På sekstitalet gjennomførte den amerikanske lingvisten Henry Osborn formelle studiar av morfologi og fonologi i språket.

Warao språk er del av pensum på skolene i Delta Amacuro.

Publikasjonar på warao[endre | endre wikiteksten]

  1. Barral, Basilio María (1979): Diccionario warao-castellano, castellano-warao. Universidad Católica Andres Bello
  2. Osborn, Henry (1966a): Warao I: Phonology and Morphophonemics. International Journal of American Linguistics 32:108-123.
  3. Osborn, Henry (1966b): Warao II: Nouns, Relationale, and Demonstratives. International Journal of American Linguistics 32:253-261.
  4. Vaquero, P. Antonio (1965): Idioma Warao. Morfología, sintaxis, literatura (Warao language. Morphology, syntax, literature). Estudios Venezolanos Indígenas.

Andre Publikasjonar[endre | endre wikiteksten]

  • Det nye testamentet på warao, 1974.
  • Cartilla de Alfabetización “Karata Awaro Teribukitane” 2002.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Fotnotar[endre | endre wikiteksten]

  1. Warao ved Ehtnologue.