Xhosa

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
For folkegruppa, sjå xhosaer.
xhosa
(isiXhosa)
Klassifisering: Niger-kongo-språk
 Atlantisk
  Volta-kongo-språk
   Benue-kongo-språk
    Bantoide språk
     Sørlege
      Eigentleg bantuspråk
       Xhosa
Bruk
Tala i: Flag of South Africa.svg Sør-Afrika
Flag of Lesotho.svg Lesotho
xhosatalande i alt: 7 214 000[1]
Språkkodar
ISO 639-1: xh
ISO 639-2: xho
ISO 639-3: xho
Wikipedia på xhosa

Xhosa (utt. /ˈkǁʰoːsa/ (Audio ), isiXhosa) er eit bantuspråk som blir tala i Sør-Afrika og Lesotho. Xhosa er eitt av elleve offisielle språk i Sør-Afrika, og blir brukt av om lag 7 214 000 menneske, eller nær 18 % av sørafrikanarar.[1] Ein som har xhosa som morsmål blir også kalla xhosa.

Som andre bantuspråk er xhosa eit tonespråk, der det ligg meiningsforskjellar i om tonen i eit ord er stigande, fallande, høg eller låg. Språket er også kjenneteikna av klikkelydar, ofte uttrykt som «xh» i byrjinga av eit ord, som i ordet «xhosa».

Fonologi[endre | endre wikiteksten]

Geografisk fordeling av xhosa-talarar i Sør-Afrika
██ < 1 /km² ██ 1–3 /km² ██ 3–10 /km² ██ 10–30 /km² ██ 30–100 /km² ██ 100–300 /km² ██ 300–1000 /km² ██ 1000–3000 /km² ██ > 3000 /km²


Konsonantar[endre | endre wikiteksten]

Xhosa er framfor alt kjent for klikklydane sine, sannsynlegvis eit lån frå san-språk (urfolksspråka i det sørlege Afrika). Tabellen listar opp fonema med IPA-verdiar og med bokstavane frå den offisielle rettskrivinga.

labial Dental /
alveolar
postalveolar
/ palatal
velar glottal
Sentral latral
Klikkelyd enkel [kǀ] c [kǁ] x [kǃ] q
aspirert [kǀʰ] ch [kǁʰ] xh [kǃʰ] qh
breathy voice [ɡǀʱ] gc [ɡǁʱ] gx [ɡǃʱ] gq
nasal [ŋǀ] nc [ŋǁ] nx [ŋǃ] nq
breathy voice, nasal [ŋǀʱ] ngc [ŋǁʱ] ngx [ŋǃʱ] ngq
Plosiv ejektiv [p’] p [t’] t [tʲ’] ty [k’] k
aspirert [pʰ] ph [tʰ] th [tʲʰ] tyh [kʰ] kh
breathy voice [bʱ] bh [dʱ] d [dʲʱ] dy [ɡʱ] g
implosiv [ɓ] b
Affrikat ejektiv [ʦ’] ts [ʧ’] tsh [kx’] kr
aspirert [ʦʰ] ths [ʧʰ] thsh
breathy voice [ʤʱ] j
Frikativ Ustemt [f] f [s] s [ɬ] hl [ʃ] sh [x] rh [h] h
breathy voice [v̤] v [z̤] z [ɮ̈] dl [ɣ̈] gr [ɦ̤] hh
Nasale Stemt [m] m [n] n [nʲ] ny [ŋ] n’
breathy voice [m̤] mh [n̤] nh [n̤ʲ] nyh
Approksimant stemt [l] l [j] y [w] w
breathy voice [l̤] lh [j̈] yh [w̤] wh

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Commons-logo.svg Commons har multimedia som gjeld: Xhosa
  • Kirsch, Beverly; Silvia Skorge, Sindiwe Magona 1999: Teach Yourself Xhosa London: McGraw-Hill

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Fotnotar[endre | endre wikiteksten]

Spire Denne språkartikkelen er ei spire. Du kan hjelpe Nynorsk Wikipedia gjennom å utvide han.