«N-25»

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
N-25 før start på Svalbard.
Foto: Anders Beer Wilse

«N–25» var den eine av Roald Amundsen sine to Dornier Wal-sjøfly frå polferda hans i 1925. Til flyreisa mot Nordpolen i 1925 hadde Amundsen skaffa to flybåtar, «N–24» og «N–25». Historikarar er ikkje samde om det var det å vera fyrstemann på sjølve polpunktet som var målet, eller om ekspedisjonen skulle sondera terrenget for neste års ekspedisjon med luftskip. Ferde vart delvis finansiert gjennem salet av dei såkalla Polfrimerkene.

Polferden[endre | endre wikiteksten]

Lincoln Ellsworth på Svalbard før avreisen

Den 21. mai 1925 starta Amundsen med fem mann i dei to flybåtane frå Ny-ÅlesundSpitsbergen. Ombord på «N–25» var Amundsen navigatør, Hjalmar Riiser-Larsen fører og Karl Feucht mekanikar. Ombord på «N–24» var Leif Ragnar Dietrichson førar, Lincoln Ellsworth navigatør og Oskar Omdal mekanikar.

Etter ca. åtte timar bestemde Amundsen seg for å landa for å kunna ta nøyaktig observasjon. Han fann ein tilstrekkeleg stor open råk, men under landinga vart den eine flybåten skadd såpass at den ikkje kunne brukast. Den opne råken lukka seg igjen av drivisen, og Amundsen og hans menn fekk med stor innsats trekt «N–25» opp på eit isflak. Dei geodetiske målingane som vart teke fastslo at ein var kome til 87° 44' nord. Det gjensto 251 km til Nordpolen.

«N–24» måtte etterlatast i isen. Etter å ha arbeidd med å stampa snø i 24 døgn for å få laga ein provisorisk startbane, makta dei å ta av 15. juni med alle seks ombord i same fly. Dei måtte etterlata all unaudsynt vekt og overføra bensin frå den etterlatne «N–24»: Dei kunne ikkje overføra meir bensin enn å kunna rekkja fram til NordaustlandetSvalbard, der dei vart redda neste morgon, då dei fekk dei auge på selfangstskuta «Sjøliv». Denne hadde observert Amundsen og hans menn og fekk teke flyet under slep. Det var umogleg å slepa flyet og detta vart etterlate i Brennevinsvinbukta nær Hinlopenstretet. Flygerne vart frakta til Ny-Ålesund. Få dagar seinare henta Hjalmar Riiser-Larsen flybåten og fløy den til Ny-Ålesund, der den vart heist om bord i kullbåten «Albr. W. Selmer». Denne bringa flygerne og flyet til Horten, og neste dag, den 5. juli 1925, fløy «N–25» med dei seks ombord til Oslo.

Seinare aktivitetar[endre | endre wikiteksten]

N-25 over Oslofjorden, tilbake frå polferden

Hausten same år (1925) kom den australsk-britiske polarforskar Hubert Wilkins for å vurdera eit kjøp av flybåten. Han var i ferd med å førebu flyvning over Polhavet frå Alaska til Spitsbergen. Det vart inkje sal til Wilkins, og flyet vart liggjande oppankret i Bunnefjorden i Oslo.

I mars 1927 vart «N–25» brukt til å prøvefly ei ruta frå Oslo til Harwich, via Kristiansand og Amsterdam. Deretter vart flyet selt til ein irsk flyver, Frank Courtney, som ynskte å bruka den på ein atlanterhavsflygning til New York og attende til Europa. Flyet vart registrert som G–EBQO og utstyrt med nye Napier Lion motorar. Denne atlanterhavsflyvningenen vart likevel mislukka. Motorbrann førte til at Courtney måtte nødlanda 600 km før Newfoundland den 26. juni 1928. Courtney og hans mannskap vart etter eit døgn på havet redda av S/S «Minnewaska» (trulege emigrantskipet med same namn frå Red Star Line. Flyet måtte etterlatast, men fem dagar seinare vart det heist ombord i den italienske lastebåten «Valprato», som òg hadde høyrt nødsignalet, og flybåten vart transportert til Italia.[1]

Deretter vart flyet selt til Tyskland og omregistrert som D-1422. Den nye eigaren var Wolfgang von Gronau, som brukte flyet til opplæring av pilotar ved sin flyskole «DVS Deutsche Verkehrsfliegerschule» på øya Sylt i Austersjøen. I 1930 kryssa han Atlanterhavet med flybåten og landa i New York den 26. august 1930 som første fly frå Europa.[2] Den tidlegare «N–25» vart frakta med båt tilbake til Tyskland og brukt som skulefly fram til 1932, då den vart overført til Deutsches Museum, München, der den vart totalt øydelagt under eit bombeangrep mot byen i 1944. Samstundes gjekk òg Dornier Do X tapt. Òg andre flyhstoriske klenodier gjekk samtidig tapt, mellom anna von Richthoven Den raude baron's fly gjekk tapt.

Seremoni etter ankost til Oslo: Feucht, Omdal, Riiser-Larsen, Dietrichson, Amundsen og Ellsworth

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

[1] N-24 og N-25 på Polarhistorie

Referansar[endre | endre wikiteksten]

  1. Geschichte der Luftfahrt, av Kurt W. Streit, John W. R. Taylor Verlag Winnenden, (1975) sidene 151 - 154
  2. Dornier Wal av Heinz J. Nowarra, Stuttgart, (1993) Sidene 21–24 og 33–41