β-laktam-antibiotikum

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
(Omdirigert frå Β-laktam-antibiotika)
Hopp til navigering Hopp til søk
Grunnstrukturen til β-laktam-antibiotikuma penicillin (øvst) og kefalosporin (nedst). β-laktam-ringen er i raudt.

β-laktam-antibiotikum er antibiotikum med ein β-laktam-ring. β-laktam-ringen er smelta saman med ein annan ring med anten fem (penam og penem) eller seks (kefam eller kefem) atom. Utviklinga av β-laktam-antibiotikum byrja med oppdaginga av penicillin i 1929.[1]

Bruk som medisin[endre | endre wikiteksten]

Målt i omsetning var antibiotikum med β-laktam i 2003 den viktigaste klassen av antibiotikum, og kefalosporin og penicillin var vidare dei viktigaste β-laktam-antibiotikuma.[2]

β-laktam-antibiotikuma karbapenem er verksame mot mange viktige bakteriar som valdar sjukdom, både gram-positive og gram-negative.[3]

β-laktam-antibiotikum produserte av organismar i naturen er i hovudsak spesifikke for bakterieprotein og ikkje giftige for menneske og pattedyr, men nokre meir breispektra utgåver utvikla i laboratorium kan verka som nyregifter. Dette gjeld ymse kefalosporin og penem.[4] β-laktam-antibiotikum nytta klinisk har òg vore rapporterte å kunna verka som nervegift for visse pasientar.[5]

Genetisk opphav[endre | endre wikiteksten]

I naturen kan både bakteriar og muggsoppar laga β-laktam-antibiotikum. Truleg vart gena for syntese av β-laktam-antibiotikum overført horisontalt frå bakteriar til den sams eukaryote opphavsarten til ei rad artar i soppriket, for kring 370 millionar år sidan. Nokre soppar ser ut til å ha mist evna til å laga β-laktam-antibiotikum etter kvart, medan andre, som gjærsoppane, kan ha skilt seg frå som eigne grupper før genoverføringa hende. Nokre penselmuggsoppar og strålemuggsoppar er mellom muggsoppane som kan laga β-laktam-antibiotikum.[6]

Mellom bakteriane produserer artar i Streptomyces (som Streptomyces lipmanii og Streptomyces clavuligerus) β-laktam-antibiotikum.[6]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  1. Dalhoff, Axel; Janjic, Nebojsa; Echols, Roger (30. mars 2006). «Redefining penems». Biochemical Pharmacology 71 (7): 1085. PMID 16413506. doi:10.1016/j.bcp.2005.12.003. 
  2. Elander, R. P. (juni 2003). «Industrial production of β-lactam antibiotics». Applied Microbiology and Biotechnology 61 (5–6): 385–92. PMID 12679848. doi:10.1007/s00253-003-1274-y. 
  3. Coulthurst, Sarah J.; Barnard, Anne M. L.; Salmond, George P. C. (april 2005). «Regulation and biosynthesis of carbapenem antibiotics in bacteria». Nature Reviews Microbiology 3 (4): 295. PMID 15759042. doi:10.1038/nrmicro1128. 
  4. Tune, Bruce M. (desember 1997). «Nephrotoxicity of beta-lactam antibiotics: Mechanisms and strategies for prevention». Pediatric Nephrology 11 (6): 768–72. PMID 9438663. doi:10.1007/s004670050386. 
  5. Chow, K. M.; Hui, A. C.; Szeto, C. C. (oktober 2005). «Neurotoxicity induced by beta-lactam antibiotics: From bench to bedside». European Journal of Clinical Microbiology & Infectious Diseases 24 (10): 649. doi:10.1007/s10096-005-0021-y. 
  6. 6,0 6,1 Weigel, B J; Burgett, S G; Chen, V J; Skatrud, P L; Frolik, C A; Queener, S W; Ingolia, T D (september 1988). «Cloning and expression in Escherichia coli of isopenicillin N synthetase genes from Streptomyces lipmanii and Aspergillus nidulans». Journal of Bacteriology 170 (9): 3817. PMID 3045077. doi:10.1128/jb.170.9.3817-3826.1988. 
Spire Denne kjemiartikkelen som har med medisin å gjere er ei spire. Du kan hjelpe Nynorsk Wikipedia gjennom å utvide han.