331 skvadron

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Broom icon.png Denne artikkelen kan ha godt av ein språkvask, som reinskar opp målføringa og/eller innfører same språkstilen overalt.
Broom icon.svg Denne artikkelen kan ha godt av ei opprydding for å nå ein høgare standard og/eller for å verta i tråd med standardoppsettet. Sjå korleis du redigerer ei side og stilmanualen for hjelp.
Hurricane frå 331 skvadron på Skeabrae på Orknøyene i 1941. Piloten føre flyet er Jens Müller.
Spitfire V frå 331 skvadron på RAF-basen Catterick nord i Yorkshire i 1942
På dette biletet er fire av sjefane til 331 skvadron under krigen med: Kaj Birksted (nr. to frå høgre nedst), Rolf Åre Berg (nr. fire frå høgre på andre rad), Leif Lundsten (nr. to frå venstre på andre rad), og Martin Gran (bakarst med lua)
Dei Havilland DH 100 Vampire F Mk III, Det første jetflyet til luftforsvaret, kom til skvadronen i 1948.
Foto: via europeana.eu
F-84G Thunderjet, i bruk ved skvadronen frå 1952. Dette flyet vart levert i 1955 og avskrevet i 1957.
Foto: via europeana.eu
F-86 Sabre, i bruk frå 1957.
F-104 Starfightar, i bruk frå 1963.
F-16 jagarfly, i bruk frå 1980.

331 skvadron er ein av skvadronane til det norske Luftforsvaret. Han er i dag del av 132 Luftving og oppsett med F-16 jagarfly. Skvadronen er stasjonert på Bodø hovudflystasjon. 14. juni 2012 vedtok Stortinget at 331 skvadron skulle flyttast til Ørlandet.

Historie[endre | endre wikiteksten]

331 (Norwegian) Squadron vart oppretta 21. juli 1941 på den vesle RAF-basen Catterick nord i Yorkshire. Det vart underlagd Fighter Command. Dei første flygerne kom over frå Little Norways 1. Jagerving i Canada i slutten av juni. I tillegg hadde fleire, mellom annan major Odd Bull, vore ved engelske skvadronar sidan slutten av mars for å få trening i skvadronleiing. Bull var utpeikt som sjef for den nye skvadronen. Skvadronen var frå byrjinga oppsett med gamle Hawker Hurricane Mk. I. Men etter ei rekkje uhell vart det sett ned ein kommisjon, som fekk som resultat at RAFs gamle vart bytte ut med fabrikknye Mk. IIb.w

Den 21. august vart skvadronen flytta til Castletown, ikkje langt frå Thurso, i Skottland. Skvadronen vart erklært operativ 10. september. Hovudoppgåve var luftforsvar av flåtebasen til britane på Scapa Flow, og dessutan vern av konvoitrafikken i Atlanterhavet. Plasseringa viste seg lite gunstig for gjennomføring av oppgåvene den var tildelt, så i september flytta skvadronen til Skeabrea på Orknøyane. I perioden på Skeabrea hadde skvadronen detasjement på Sumburgh Head, Peterhead og Dyce.

I november fekk skvadronen dei fyrste Spitfire Mk. Disse vart erstatta med Mk. Vb i mars 1942.

I mai 1942 skulle skvadronen igjen på flyttefot. No skulle den overføras til 11. Group og delta i forsvaret av London. Den nye basen heitte North Weald og låg i Essex.

I januar 1942 hadde Little Norways 2. Jagerving flytta frå Canada til Storbritannia. Den vart oppretta som 332 (Norwegian) Squadron på Catterick 21. januar 1942. I juni kom òg denne skvadronen til North Weald.

Hausten 1943 vart det arbeidet med planar om overføring av skvadronen frå Fightar Command til nyopprettede 2. Tactical Air Force (2. TAF). I det sambandet vart luftvengen 132 (N) Airfield oppretta på North Weald. I tillegg til dei to norske skvadronane, bestod vingen frå mars 1944 av britiske 66 Squadron RAF. Med skipinga oppstod krav om auka mobilitet, då eininga var planla brukt frå mellombelse feltflystriper på Kontinentet.

I mars 1944 byrja overføring til Spitfire Mk. IX LF, samstundes som ein gjorde klår for å flytta frå North Weald. I april 1944 vart vingen overført til Bognor flyplass ved kanalkysten, før ny flytting i juni til Tangmere. I juli vart Mk. IX LF-flyene erstatta med Mk. IXb.

I august 1944 vart begge skvadronane overført til Frankrike, seinare Belgia og Nederland. Mot slutten av krigen var oppgåvene hovudsakleg angrep mot tyske bakkemål. I april 1945, medan skvadronane lå ved ein feltflyplass ved Twente i Nederland, vart vingen avløyst og overleverte alt materiell, inklusive fly til to andre skvadronar. Få dagar seinare var mannskapa tilbake på North Weald. Der vart skvadronane sett opp med nytt materiell med henblikk på moglege kampar i Noreg.

132 Wing, der 331 skvadron inngjekk saman med 332 skvadron, vart under andre verdskrig kreditert 180 1/2 øydelagde, 25 1/2 sannsynlegvis øydelagde og 123 skadde fiendtlige fly. I tillegg vart skvadronane kreditert 381 øydelagde motorkøyretøy, 62 lokomotiv, 70 jernbanevogner, 13 stridsvogner, 134 motorsyklar, busser og stabskjøretøy, 20 pansra køyretøy, 96 pansra jernbanevogner, 132 hestetrekte kjerrer, 5 traktorar, 8 troppetransportkøyretøy, 6 drivstofftransportar, 68 varebilar, 21 prammar, 10 andre typar båtar og eitt ammunisjonsdepot.

Tapane til vingen bestod av 72 drepne, 40 av dem frå 331, 11 som krigsfangar, og dessutan to avretta etter flukt.

I Noreg[endre | endre wikiteksten]

Skvadronen vart overført til Noreg ved slutten av krigen, no som ei avdeling av RAF fram til 21. november 1945 då den offisielt vart overført til Luftforsvaret. Dagen etter vart skvadronen formelt nedlagt.

Etter å ha vore nedlagt ein periode, stod opp igjen skvadronen i mars 1947. Frå mai 1948 til januar 1949 mottok skvadronen 12 Vampire F Mk III, og vart delt opp i to vingar, ein Spitfire- og ein Vampireving. Då 336 skvadron vart oppretta, vart Vampire-flyene overført dit. Samstundes vart skvadronen med dei gjenverande Spitfire flytta til Værnes flystasjon.

I 1951 vart Spitfire fasa ut, og i november vart skvadronen igjen nedlagt. I juli 1952 vart den oppretta igjen, med 12 Harvard som opphavleg hadde vore ved 334 skvadron. I samband med gjenopprettinga hadde skvadronen flytta til Sola. Det var allereie klårt at skvadronen skulle motta F-84G Thunderjet, og dei første vart henta på Kastrup i august. 331 vart erklært operativ med dei nye flya i april 1953.

  • I 1957 fekk skvadronen North American F-86 Sabre.
  • I 1963 kom dei første Lockheed F-104 Starfightar til 331 skvadron.
  • I 1980 kom det noverande materiellet; General Dynamics F-16.
  • I 1983 vart Starfightar fasa ut.

Veteransamskipnad[endre | endre wikiteksten]

331 skvadron veteranforbund vart etablert i 2014. Medlemskap vert tilbode noverande og tidlegare tilsette som har tjenestegjort ved avdelinga i minimum 12 månader.[1]

Foreininga har som føremål å fremme sosiale band mellom personell som har bakgrunn frå 331 skvadron, og dessutan arbeida for å halde kampkrafta til 331 skvadron i hevd, røynsle og tradisjon. Foreininga skal òg vera til støtte ved sjukdom, invaliditet og død.

Lokalitetar i historia til 331 skvadron[endre | endre wikiteksten]

Catterick 54°21′55″N 54°21′55″N 1°37′11″W
Castletown 58°35′7″N 58°35′7″N 3°20′51″W
Skeabrea 59°3′47″N 59°3′47″N 3°16′8″W
North Weald 51°43′10″N 51°43′10″N 0°9′10″E

Skvadronsjefar[endre | endre wikiteksten]

  • Odd Bull, juli 1941 til januar 1942
  • Helge Mehre, januar til september 1942, april til mai 1943
  • Kaj Birksted, september 1942 til april 1943
  • Rolf Åre Berg, mai til oktober 1943
  • Åre Austeen, oktober 1943 til mars 1944
  • Leif Lundsten, mars til juni 1944
  • Martin Gran, juni 1944 til mars 1945
  • Nils Ringdal, mars til juli 1945
  • Ragnar Isachsen, august 1945 til januar 1946

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  • Fra Spitfire til F-16. Luftforsvaret 50 år 1944-1994. Tom Arnheim (red.) Oslo 1994
  • Flyvåpnene i den 2. verdenskrig – Jagerflyene. Helge Mehre, 1986)
  • Wilhelm Mohr – On World War II (Dag Henriksen, Tapir 2009) ISSN 1502-007X

Litteratur[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

  • «331 skv veteranforening». 331.no.