Algernon Swinburne

Algernon Swinburne
Statsborgarskap	Det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland
Fødd	5. april 1837 London
Død	10. april 1909 (72 år) London, Putney
Yrke	lyrikar, skribent, litteraturkritikar
Far	Charles Henry Swinburne
Mor	Jane Ashburnham
Algernon Swinburne på Commons

Algernon Charles Swinburne (5. april 1837–10. april 1909) var ein engelsk diktar. Poesien hans var kontroversiell i samtida hans fordi mange av dikta hans krinsa rundt tabu som sadomasochisme, sjølvmordstankar, lesbiskheit og motstand mot religion. Han er assosiert med pre-rafaelittane og var ein nær ven av kunstmålaren Dante Gabriel Rossetti.

Liv og verksemd

Bakgrunn og utdanning

Algernon Charles Swinburne

Swinburne var den eldste i ein søskenflokk på seks. Han var fødd i London, men vaks opp på Isle of Wight. Om somrane var han hjå dei velståande, adelege besteforeldra sine på Capheaton Hall nær Wallington i Northumberland. I den seinare diktinga til Swinburne kan ein spora kontrasten mellom det nærast tropiske klimaet på Wights og den ville og romantiske naturen i Northumberland.

Etter å ha vore elev ved Eton College, blei han student ved Balliol College i Oxford i 1856. Han var ved Oxford i tre år, men tok ingen universitetsgrad. Matematikk tykkjer å ha vore ei hindring for han, men han fordjupa seg i gresk litteratur. Platon fekk ei livslang tyding for han. Ei av systrene hans døydde i 1863, noko han tok svært tungt. Etter dødsfallet kasta han seg ut i London-livet der han byrja å omgå dei såkalla pre-rafaelittane som han var blitt kjend med i Oxford.

Kjærleik og uforløyste drama

Swinburne var fleire veker i Italia saman med mor si, og i Firenze traff han den gamle, landflyktige poeten Walter Savage Landor. I 1860, året etter at studieløpet vart avbrote, gav han ut to drama i elisabethansk stil, begge ganske umodne: Dronningmoren (The Queen Mother) og Rosamond. Han hadde tidlegare øva seg på å skriva ein komedie i stilen til John Fletcher.

Til denne tida høyrer òg den einaste kjende kjærleikshistoria i livet hans, kjærleiken til fru Jane Simon. Ho var gift med ein lege, og hadde ikkje kjensler for diktaren. Swinburne gløymde henne aldri, og skreiv diktet «The Triumph Of Time» for å visa dette.

Han hadde gjennombrotet sitt med tragedien Atalanta i Kalydon (Atalanta in Calydon), skriven i stilen til Sofokles. Dette var kanskje eit av det beste verka hans, men var ikkje gresk i ånda si med oppfatninga om at dei olympiske gudane var som moderne revolusjonære.

Skandale i poesien

Same år kom òg Chastelard ut, sjølv om det var skrive tidlegare. Dette var fyrste ledd i ein trilogi der dei andre var Bothwell (1874) og Mary Stuart (1881). I 1866 følgde diktsamlinga hans Poems and Ballads, som var påverka av den erotiske diktinga til Charles Baudelaire og dei poetiske ideala til pre-rafaelittane. Boken blei sterkt angripen og førte til ein skandale ein knapt hadde vore vitne til England sidan Lord Byron hadde gjeve ut Don Juan.

Swinburne sine heidenske og vellystige dikt trampa på engelske tradisjonar og konvensjonar. Til trass for at dikta var nokre av dei tidlegaste han hadde skrive, byrja originaliteten til diktaren alleriee å gjera seg gjeldende. Han markerte seg og fekk ein posisjon som ein av dei fremste diktarane i England. Han svara på kritikken med Notes on Poems and Reviews (1866) og dessutan meir indirekte i Under the Microscope (1872).

Poesi for fridom

Swinburne, måla av William Bell Scott.

Swinburne karikert av Carlo Pellegrini («Ape») i magasinet Vanity Fair i 1874.

I 1867 traff Swinburne, som lenge hadde sverma for politisk fridom for Italia, fridomskjemparen Guissepe Mazzini. Mazzini fekk då eit løfte frå han om at han heretter ikkje lenger skulle skriva erotisk poesi, men bruke livet sitt for fridom. Swinburne las det nye diktet sitt Song of Italy for Mazzini, frå den påbyrja samlinga Songs Before Sunrise, sterkt påverka av Victor Hugo og Mazzini sjølv. Samlinga kom ut i 1871 og gav uttrykk for Swinburne sine radikale, republikanske fridomsdraumar, men fekk liten merksemd blant publikum då ho kom ut midt under den fransk-prøyssiske krigen.

I 1875 kom dei politiske songane Songs of Two Nations, som inneheldt den tidlegare nemnde songen til Italia, ein ode over proklamasjonen av republikken i Frankrike, første gong trykt i 1870, i tillegg til Dirae.

Alkoholisme og poetisk styrke

I 1876 opptredde Swinburne mot William Gladstone og russarvennlege under krigen på Balkan i skriftet Notes of an English Republican on the Muscovite Crusade. Gjennom åra var helsa hans blitt svekka på grunn av alkoholisme. Særleg sommaren 1879 var han langt nede på grunn av eit fysisk og mentalt samanbrot. Då tok den store beundraren hans, kritikaren Theodore Watts-Dunton, hand om han. Heilt til Swinburne døydde budde han under vernet til venen i Putney. Frå denne tida forsvann det ungdommelege opprøret hans, og han utvikla seg til ein respektert person i samfunnet.

Til tross for velgjerda si hadde Watts-Dunton ein tvilsam innverknad på Swinburne ved at han pressa på han sine eigne, personlege meiningar. Swinburne sine angrep på målaren James McNeill Whistler og på diktaren Walt Whitman, som han tidlegare hadde uttrykt stor beundring for, må truleg tilskrivast påverknad frå Watts-Dunton.

Andre verk

På denne tida oppnådde Swinburne si eiga diktning eit høgdepunkt som ikkje dalte før dei siste åra av livet hans. Seinare diktsamlingar hans er den andre samlinga Poems and Ballads (1878), Songs of the Springtides (1880), Studies in Song (1880), The Modern Heptalogia (1880) og dessutan ei samling parodiar, det episke diktet Tristram of Lyonesse (1882), ei moderne tilverking av ei mellomalderforteljing som The Tale of Balen (1896) sluttar seg til som ei slags fortsetting, A Century of Roundels (1883), A Midsummer Holiday (1884), ei tredje samling av Poems and Ballads 1889, Astrophel and Other Poems (1894) og A Channel Passage and Other Poems (1904).

Han skreiv også tragediane Erechtheus (1876), Marino Falieri (1885), Locrine (1886), The Sisters (1892), Rosamund, Queen of the Lombards (1899) og Duke of Guardia (1908) på denne tida.

Han vera òg som kritikar i avisar og tidsskrift frå 1862, med artiklar om Les Miserables av Victor Hugo, Fleurs du Mal av Baudelaire og om Byron, og heldt sidan fram med William Blake (1868), George Chapman (1874), Essays and Studies (1875), A Note on Charlotte Brontë (1877), A study of Shakespeare (1880), Miscellanies (1886), A study of V. Hugo (1886) og The Age of Shakespeare (1908).

Avslutningsvis gav han i 1905 ut ein ubetydeleg ungdomsroman, Love's cross-currents. Eit bind av Selections kom ut i 1887. Ei samling med alle dikta og tragediane blei gjeven ut i The Poems (seks bind, 1904) og The Tragedies (fem bind, 1905-1906).

Ettermæle

Swinburne sin sans for vokabular, rytme og versemål plasserte han blant dei mest talentrike poetane i engelsk historie, men han blei kritisert for den blomstrete stilen og ordvalet sitt, som blei valt meir for rytmen enn for meininga til poesien. Dikta til Swinburne var ei tid svært populære blant studentar ved Oxford og Cambridge, men har i dag gått av moten. Dette blir spegla både hjå det lesande publikum og i den akademiske verda, sjølv om Poems and Ballads, First Series og Atalanta i Calydon aldri heilt har mista gunsten til kritikarane.

Det var ei ulykke for Swinburne at dei to verka han gav ut då han nesten var 30 år skulle etablera han som leiande poet i England, som etterfølgjaren til Alfred Tennyson og Robert Browning. Det var ei stilling han hadde til han døydde, men sofistikerte kritikar som A.E. Housman meinte det var ei overvurdering. Swinburne kan òg ha følt det slik. Han var svært intelligent, og seinare i livet blei han sjølv ein respektert kritikar. Han meinte sjølv at jo eldre ein blir, jo mei kynisk og mindre godtruande blir ein. Det gav han problem då han blei eldre.

Kjelder

• Denne artikkelen bygger på «Algernon Swinburne» frå Wikipedia på bokmål, den 12. april 2026.

Litteratur

• Eliot, T. S. (1922): «Swinburne as Critic» i Eliots essay «Imperfect Critics», samla i The Sacred Wood: Essays on Poetry and Criticism.
• Rooksby, Rikky (1997): A C Swinburne: A Poet's Life. Aldershot: Scolar Press.
• McGann, Jerome (1972): Swinburne: An Experiment in Criticism, University of Chicago Press
• Louis, Margot Kathleen (1990): Swinburne and His Gods: the Roots and Growth of an Agnostic Poetry, McGill-Queen's Press - MQUP. ISBN 0-7735-0715-9
• Lang, Cecil Y. (red.): The Swinburne Letters, 6 bind
• Meyers, Terry L. (red.): Uncollected Letters of Algernon Charles Swinburne, 3 bind
• Anonymous (1873): C. Swinburne Cartoon portraits and biographical sketches of men of the day. Illustrated by Frederick Waddy. London: Tinsley Brothers. s. 48–49.
• Wakeling, E; Hubbard T; Rooksby, R (2008): Lewis Carroll, Robert Louis Stevenson and Algernon Charles Swinburne by their contemporaries. London: Pickering & Chatto, 3 bind.

Bakgrunnsstoff

• The Algernon Charles Swinburne Archive: Digitalt arkiv om livet og verka til Algernon Charles Swinburne
• Algernon Swinburne hos Project Gutenberg
• Swinburne av A.E. Housman
• No. 2. The Pines Arkivert 6. desember 2006 på Wayback Machine. – Max Beerbohms memoarer
• Foto av Swinburnes grav på Isle of Wight