Hopp til innhald

Ameenah Gurib-Fakim

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Ameenah Gurib-Fakim

Fødd17. oktober 1959 (66 år)
Mauritius, Surinam
Statsborgar avMauritius
Partipartilaus
ReligionIslam
Yrkepolitikar, kjemikar
InstitusjonarUniversity of Mauritius
Utdanna vedUniversity of Surrey
University of Exeter
Université Pierre-et-Marie-Curie
MedlemLinnean Society of London
Alle verv
  • Mauritius' president (2015–2018) Sjå dette på Wikidata

Bibi Ameenah Firdaus Gurib-Fakim GCSK[1][2] (fødd 17. oktober 1959)[3] er ein mauritisk politikar og forskar innan biologisk mangfald som var den sjette presidenten på Mauritius frå 2015 til 2018. I desember 2014 vart ho vald som presidentkandidat for alliansen Alliance Lepep. Etter at Kailash Purryag gjekk av 29. mai 2015, vart nominasjonen hennar positivt teken imot av både statsminister Sir Anerood Jugnauth og opposisjonsleiar Paul Berenger, og ho vart samrøystes godkjend i ei røysting i nasjonalforsamlinga.[4]

Gurib-Fakim er den første kvinna som vart vald til president i landet, og den tredje kvinna som har tent som statsoverhovud, etter dronning Elizabeth II og Monique Ohsan Bellepeau, som gjekk føre henne i embetet og var hennar første visepresident. Ho var hovudinnleiar på Cambridge-universitetet sin konferanse «Africa Together: Which Way Forward?» i 2019, arrangert av African Society ved University of Cambridge.[5]

Tidleg liv og utdanning

[endre | endre wikiteksten]

Bibi Ameenah Firdaus Gurib-Fakim vart fødd 17. oktober 1959 i landsbyen Surinam, som dotter av Hassenjee Gurib og Firdaus Durgauhee. Ho voks opp i Plaine Magnien og fullførte grunnskulen ved Saint-Patrice. Deretter gjekk ho på Mahébourg Loreto Convent og tok Higher School Certificate ved Loreto Convent Quatre Bornes, før ho reiste til England for å ta høgare utdanning i kjemi. Ho vart uteksaminert frå University of Surrey i 1983 med bachelorgrad i kjemi. Etter å ha teke doktorgrad i organisk kjemi ved University of Exeter, vende ho heim i 1987 for å arbeide ved University of Mauritius.[6]

Karriere

[endre | endre wikiteksten]

Gurib-Fakim arbeidde som administrerande direktør for CIDP Research & Innovation (tidlegare Cephyr, Centre for Phytotherapy Research).[7] Tidlegare var ho professor med personleg professorat i organisk kjemi ved University of Mauritius (frå 2001), der ho òg tente som dekan for det naturvitskaplege fakultetet og seinare som pro-visekanslar (2004–2010). Ho arbeidde òg ved Mauritius Research Council som forskingsleiar frå 1995 til 1997.[8] Frå 2011 til 2014 var ho styreleiar for International Council for Scientific Union – Regional Office for Africa.[9] I 2015 vart ho, etter framlegg frå dåverande statsminister og partifelle i Militant Socialist Movement, Anerood Jugnauth, samrøystes godkjend av den mauritiske nasjonalforsamlinga som president i Mauritius. Ho gjekk av i 2018 etter ein finansiell skandale under statsminister Pravind Jugnauth. Presidentembetet stod tomt fram til desember 2019, då Prithvirajsing Roopun tok over. I mellomtida fungerte visepresident Barlen Vyapoory som mellombels president.

Utnemning til visekanslar

[endre | endre wikiteksten]

I desember 2013 klaga Gurib-Fakim saka inn for den mauritiske kommisjonen for like moglegheiter (Equal Opportunities Commission, EOC), der ho hevda religiøs diskriminering i vurderinga av søknaden hennar om stillinga som visekanslar ved University of Mauritius (UoM).

Undersøkinga til EOC konkluderte med at dette ikkje var tilfellet, men peikte på manglar i utveljingsprosessen. Rapporten nemnde mellom anna mangelen på klare kriterium og poengskjema for vurdering av kandidatane. Ved stemmelikskap låg den endelege avgjerda hos professor Jugessur, som då var leiar for universitetsrådet.[10]

Gurib-Fakim forlét etter kvart stillinga si som professor ved universitetet for å starte sitt eige vitskapssenter, CIDP Research & Innovation, der ho er administrerande direktør.

Privatliv

[endre | endre wikiteksten]

I 1988 gifta ho seg med dr. Anwar Fakim, som er kirurg.[11] Dei har to barn: ein son (Adam, fødd i 1992, som studerte ved University of Kent) og ei dotter (Imaan, som studerte informatikk).[12]

Kontroversar

[endre | endre wikiteksten]

Kort tid etter at ho vart utnemnd til president, tok den tidlegare statsministeren Navin Ramgoolam opp spørsmål kring doktorgradskvalifikasjonane til Ameenah Gurib-Fakim. Ramgoolam gjentok uroa si då den såkalla Platinum Card-skandalen vart kjend.[13][14]

Ameenah Gurib-Fakim gjekk formelt av som president i Mauritius 23. mars 2018, etter markeringa av 50-årsjubileet for sjølvstendet, då avisa L’Express publiserte bankopplysningane hennar, sjølv om ho hadde tilbakebetalt utgiftene eitt år før lekkasjen.[15][16] Avgangen var hovudsakleg knytt til påståtte interessekonfliktar og skuldingar om hennar rolle som nestleiar i den veldedige organisasjonen Planet Earth Institute (PEI), privat bruk av kredittkort[17] og forretningsreiser finansierte av PEI og godkjende av styresmaktene i Mauritius, i lys av den omstridde grunnleggjaren av PEI, forretningsmannen Álvaro Sobrinho.[18][19] Ameenah Gurib-Fakim bad òg Finanstilsynet (Financial Services Commission, FSC) om å gje banklisens til Álvaro Sobrinho, som styreleiar i PEI, for å forvalte PASET-midlar.[20][21][22]

I juni 2018 sette regjeringa i Mauritius ned ein granskningskommisjon for brot på grunnlova og andre lover, retta mot den tidlegare presidenten Ameenah Gurib-Fakim. Kommisjonen vart leia av dommaren Asraf Ally Caunhye.[23] Før ho gjekk av i 2018, og utan å rådføre seg med regjeringa, hadde Gurib-Fakim utnemnt sir Hamid Moollan til å leie ein mislukka granskningskommisjon om aktivitetane til Álvaro Sobrinho.[24] Trass i ei rekkje høyringar over nærare tre år, har denne granskinga ikkje vorte fullført.[25][26]

Prisar og utmerkingar

[endre | endre wikiteksten]

Ordensutmerkingar

[endre | endre wikiteksten]

Nasjonale utmerkingar

[endre | endre wikiteksten]
  •  Mauritius
    • Storkommandør av Ordenen av Stjerna og Nøkkelen i Det indiske havet (GCSK)[27]
    • Kommandør av Ordenen av Stjerna og Nøkkelen i Det indiske havet (CSK)[2]

Utanlandske utmerkingar

[endre | endre wikiteksten]

Prisar og anerkjenning

[endre | endre wikiteksten]

Gurib-Fakim har òg motteke fleire internasjonale prisar, mellom anna L'Oréal–UNESCO-prisen for kvinner i vitskap (2007), utmerking som laureat frå Det nasjonale økonomiske og sosiale rådet (2007), samt prisen frå CTA / NEPAD / AGRA / RUFORUM for «African Women in Science» og Den afrikanske unionen sin pris for kvinner i vitskap.[8] I 2008 vart ho utnemnd til kommandør av Ordenen av Stjerna og Nøkkelen i Det indiske havet (CSK) av president Anerood Jugnauth for sitt bidrag til utdanning og den vitskaplege sektoren. I 2009 vart ho tildelt Chevalier de l’Ordre des Palmes Académiques av den franske staten.[30] Då ho vart president, vart ho automatisk opphøgd til den høgaste sivile utmerkinga i landet, Storkommandør av Stjerna og Nøkkelen i Det indiske havet (GCSK). Gurib-Fakim vart òg oppført blant dei 100 mest anerkjende afrikanarane av Reputation Polls International.[31][32]

Nasjonale prisar

[endre | endre wikiteksten]
  •  Mauritius
    • Laureat frå Det nasjonale økonomiske og sosiale rådet[27]

Utanlandske og internasjonale prisar

[endre | endre wikiteksten]
  •  Den afrikanske unionen
    • Den afrikanske unionen sin pris for «Women in Science» (2009)[27]
    • Laureat frå CTA / NEPAD / AGRA / RUFORUM for «African Women in Science» (2009)[27]
  •  Frankrike
    • Æresgrad frå Université Pierre-et-Marie-Curie[33]
  •  Jordan
    • Fellow ved Jordanian Islamic Academy of Science[27]
  •  Nigeria
    • Fellow ved African Institute of Science and Technology[27]
  • Flagget til Det sameinte nasjonane UNESCO
    • Laureat av L'Oréal–UNESCO-prisen for kvinner i vitskap for Afrika[27]
  •  Storbritannia
    • Vald til Fellow av Linnean Society of London (2007)[27]

I 2024 vann og tok Ameenah Gurib-Fakim imot International Women of the Year Award under EPG sin 16. årlege Political & Public Life Awards i House of Commons.[34]

Kjelder

[endre | endre wikiteksten]
  1. ↑ «Prime Minister's Office - National Day Honours 2008». Republic of Mauritius.
  2. 1 2 «Her Excellency Dr. (Mrs) Bibi Ameenah Firdaus Gurib-Fakim, G.C.S.K., C.S.K President of the Republic of Mauritius». The President of the Republic. Arkivert frå originalen 8. mai 2015. Henta 5. juni 2015.
  3. ↑ «Ameenah Gurib-Fakim : " Je suis une emmerdeuse, c'est ça ? "». 31. mai 2014. Henta 31. mai 2015.
  4. ↑ «Ameenah Gurib-Fakim: l'encombrante présidente». L'Express. 4. mars 2018. Henta 4. mars 2018.
  5. ↑ «Keynote Speakers». Africa Together Conference (på engelsk). Arkivert frå originalen 28 May 2019. Henta 22. august 2019.
  6. ↑ «AMEENAH GURIB-FAKIM: "Cette nomination a déjà fait sauter quelques verrous"». lemauricien.com. 31. mai 2015.
  7. ↑ Arkivert 4. september 2018 ved Wayback Machine.
  8. 1 2 «Archived copy» (PDF). www.icsu.org. Arkivert frå originalen (PDF) 16. juni 2015. Henta 15 January 2022.
  9. ↑ «Prof. Ameenah Gurib-Fakim Joins SAA - Spa & Wellness Association of Africa». Arkivert frå originalen 29 November 2013. Henta 4. juni 2015.
  10. ↑ «EQUAL OPPORTUNITIES COMMISSION—AFFAIRE GURIB-FAKIM: Troublantes révélations sur les promotions à l'UoM». lemauricien.com. 28. mai 2014.
  11. ↑ «Une famille accuse le Dr Fakim de négligence médicale». L'Express. 22. mai 2016. Henta 22. mai 2016.
  12. ↑ Murtuza, Rahim. «Dans l'intimité de la Présidente». Defimedia. Henta 28. februar 2017.
  13. ↑ Permal, Jean Denis (4 March 2018). «Navin Ramgoolam: "Ameenah Gurim-Fakim doit démissionner immédiatement"». L'Express. Henta 4. mars 2018.
  14. ↑ «Navin Ramgoolam : "Ameenah Gurib-Fakim aurait dû partir depuis longtemps"». Defimedia. Henta 4. mars 2018.
  15. ↑ «Affaire "Platinum card" : la Présidente a-t-elle tout remboursé ?». Le Defi Media Group (på fransk). Henta 17. januar 2022.
  16. ↑ «Mauritius: Ameenah Gurib-Fakim resigns over credit card scandal». Al Jazeerah. Henta 18. mars 2018.
  17. ↑ Rédaction, La (28. februar 2018). «Affaire Sobrinho: les folles dépenses de Madame la présidente». lexpress.mu (på fransk). Henta 11. juni 2018.
  18. ↑ «Swiss froze millions linked to Banco Espirito Santo». swissinfo.ch. SwissInfo. 2. april 2017. Henta 2. april 2017.
  19. ↑ Mestry, Anne-Lise (20. mars 2017). «Directrice de Planet Earth Institute: Ameenah Gurib-Fakim "n'était pas rémunérée"». lexpress.mu (på fransk). Henta 11. juni 2018.
  20. ↑ «Affaire Sobrinho : Ameenah Gurib-Fakim au centre des emails échangés». Defimedia (på fransk). 8. april 2017. Henta 11. juni 2018.
  21. ↑ «[Vidéo] Pravind Jugnauth : "Nous ne sommes pas sur la même longueur d'onde avec Ameenah Gurib-Fakim"». Defimedia (på fransk). 6. mars 2018. Henta 11. juni 2018.
  22. ↑ «ASA et PASET Funds : Alvaro Sobrinho met la clé sous le paillasson». Le Defi Media Group (på fransk). Henta 17. januar 2022.
  23. ↑ «A quoi servent les commissions d'enquête ?». L'Express. 28 February 2020. Henta 28. februar 2020.
  24. ↑ Ramdin, Al Khizr. «Les rapports des commissions d'enquête sur la vente de Britam et Ameenah Gurib-Fakim soumis d'ici fin janvier 2020». Defimedia. Henta 4. desember 2019.
  25. ↑ «Commission of Inquiry on the violation of the Constitution and any other laws». Government of Mauritius. Henta 11. desember 2020.
  26. ↑ Bhuckory, Kamlesh (16. mars 2018). «Mauritian Premier Says Inquiry Ordered by President Is Illegal». Bloomberg.com (Bloomberg). Henta 16. mars 2018.
  27. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 «ICSU-ROA Committee Member- Biography for ICSU Website» (PDF). International Council for Science. Arkivert frå originalen (PDF) 16. juni 2015. Henta 2. juni 2015.
  28. ↑ «Office of the President - Profile». Arkivert frå originalen 8. mai 2015. Henta 11. februar 2016.
  29. ↑ «HONOUR BESTOWED UPON HER EXCELLENCY THE PRESIDENT OF THE REPUBLIC OF MAURITIUS, AMEENAH GURIB-FAKIM». Royal House of Bourbon Two Sicilies. 8 January 2016.
  30. ↑ «Gurib-Fakim, Ameenah».[daud lenkje]
  31. ↑ Asare, Fred Quame (7. januar 2025). «100 Most Reputable Africans: John Mahama, Samuel Okudjeto Ablakwa, Rosa Duncan-Williams make 2025 list - MyJoyOnline». www.myjoyonline.com (på engelsk). Henta 10. januar 2025.
  32. ↑ «100 Most Reputable Africans - Reputation Poll Intl» (på engelsk). 1. januar 2025. Henta 10. januar 2025.
  33. ↑ «Ameenah Gurib-Fakim». Sorbonne Universities. 12 December 2013.
  34. ↑ EPG (8. mars 2024). «Sadiq Khan, Oliver Dowden, Angela Rayner top the poll at Awards». EPG Economic and Strategy Consulting (på engelsk). Henta 18. mars 2024.
Henta frå «https://nn.wikipedia.org/w/index.php?title=Ameenah_Gurib-Fakim&oldid=3646730»