Hopp til innhald

Ana Brnabić

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Ana Brnabić

Fødd28. september 1975 (50 år)
Beograd
Statsborgar avSerbia
Yrkepolitikar, samfunnsøkonom, bedriftsleiar
Utdanna vedNorthwood University
University of Hull
Alle verv
  • Serbias statsminister (2017–2024)
  • Minister of Public Administration and Local Self-Government (2016–2017)
  • Minister of Foreign Affairs (2020–2020)
  • Minister of Finance (2018–2018)
  • president for Serbias nasjonalforsamling (2024–)
  • rådgivningskomité Sjå dette på Wikidata

Ana Brnabić[a] (fødd 28. september 1975) er ein serbisk politikar som sidan 2024 har vore president i nasjonalforsamlinga i Serbia. Ho er medlem av Det serbiske progressive partiet og var tidlegare statsminister i Serbia frå 2017 til 2024. Ho var den første kvinna, den første opent lesbiske personen og den lengst sitjande statsministeren i landet.[1][2]

Ho gjekk inn i regjeringa som minister for offentleg administrasjon og lokalt sjølvstyre frå 11. august 2016 til 29. juni 2017,[3] under statsminister [[Aleksandar Vučić[[ og fungerande statsminister Ivica Dačić. I denne rolla starta Brnabić reformer av dei sentrale statlege tenestene i Serbia.

Etter at Vučić vart teken i eid som president i Serbia 31. mai 2017, foreslo han Brnabić som etterfølgjaren sin i juni 2017.[4] Brnabić og regjeringa hennar vart valde inn 29. juni 2017 av eit fleirtal på 157 av 250 representantar i nasjonalforsamlinga i Serbia. Ho vart først vald som partilaus politikar, men melde seg inn i Det serbiske progressive partiet i 2019 og vart seinare vald til visepresident i partiet i 2021. Nasjonalforsamlinga valde henne på nytt etter vala i 2020 og 2022. Etter valet i 2023 vart ho vald til president i nasjonalforsamlinga.[5]

I 2019 vart Brnabić rangert av magasinet Forbes som den 88. mektigaste kvinna i verda og den 19. mektigaste kvinnelege politiske leiaren.[6][7] Nokre observatørar meiner likevel at ho ikkje hadde politisk makt i samsvar med den konstitusjonelle rolla som regjeringsleiar, og meiner i staden at Vučić utøvde den reelle makta i rolla si som president.

Oppvekst og privatliv

[endre | endre wikiteksten]

Brnabić vart fødd og voks opp i Beograd. Faren hennar, Zoran, vart fødd i Užice i 1950 og fullførte studia sine i Beograd, der familien budde. Farfaren hennar, Anton Brnabić, ein etnisk kroatisk jugoslavisk militæroffiser, vart fødd i Stara Baška på den kroatiske øya Krk i Kongeriket Jugoslavia (i dag Kroatia). Han kjempa med dei jugoslaviske partisanane under andre verdskrigen og vart etter krigen utnemnd til oberstløytnant. Besteforeldra på morssida hennar kjem frå Babušnica i søraustlege Serbia. Brnabić identifiserer seg som serbar.[8]

Brnabić er lesbisk og var den andre kvinnelege LHBT-regjeringsleiaren i verda etter Jóhanna Sigurðardóttir (Island 2009–2013), og den femte opent LHBT-regjeringsleiaren totalt etter Jóhanna Sigurðardóttir, Elio Di Rupo (Belgia 2011–2014), Xavier Bettel (Luxembourg 2013–2023) og Leo Varadkar (Irland 2017–2020, 2022–2024). I 2017 vart ho den første regjeringsleiaren frå Balkan-regionen som deltok i ein prideparade då ho deltok i Belgrade Pride.[9]

I 2019 fødde partnaren hennar, Milica Đurđić, ein gut. Brnabić vart dermed den første opent homofile statsministeren der partnaren fekk barn medan statsministeren sat i embetet.[10]

Utdanning og næringslivskarriere

[endre | endre wikiteksten]

Brnabić gjekk på Femte Beograd-gymnaset i Beograd. I tillegg til utdanninga si i Serbia har ho ein bachelorgrad i bedriftsadministrasjon (BBA) frå Northwood University i Michigan i USA, og ein MBA frå University of Hull i England i Storbritannia. Ho arbeidde i over ti år med internasjonale organisasjonar, utanlandske investorar, einingar for lokalt sjølvstyre og offentleg sektor i Serbia.[11]

Før Brnabić vart utnemnd til regjeringa i Serbia, var ho direktør for Continental Wind Serbia,[12] der ho arbeidde med gjennomføringa av ein investering på 300 millionar euro i ein vindpark i Kovin.[13] Ho var òg medlem av styret i den ideelle stiftinga Peksim.[14]

Ho har arbeidd i fleire amerikanske konsulentselskap som gjennomførte prosjekt i Serbia finansierte av USAID. Ho var assisterande leiar for Serbia Competitiveness Project, ekspert på programmet for reform av lokalt sjølvstyre i Serbia, og senior koordinator for programmet for økonomisk utvikling i kommunane.[11] I 2006 var ho med på å etablere National Alliance for Local Economic Development (NALED).[15] Gjennom dette arbeidet deltok ho i innføringa av konseptet lokal økonomisk utvikling i Serbia, og i arbeidet med å styrkje kapasiteten til kommunane til å betre næringsmiljøet lokalt og aktivt fremje investeringar. Ho vart seinare medlem av, og deretter leiar for, styret i NALED.[15]

Politikk

[endre | endre wikiteksten]
Brnabić saman med den kroatiske statsministeren Andrej Plenković 16. juni 2018.

I august 2016 vart Brnabić utnemnd til minister for offentleg administrasjon og lokalt sjølvstyre. Ho er òg leiar for rådet for innovativt entreprenørskap og informasjonsteknologi i regjeringa i Serbia, leiar for republikkrådet for nasjonale minoritetar og visepresident i republikkrådet for reform av offentleg administrasjon.

Brnabić har skildra seg sjølv som ein pro-europeisk og teknokratisk statsminister.[16][17] Ho forklarte at prioriteringane til regjeringa hennar var modernisering, utdanningsreform og digitalisering.[18][19][20] Samstundes har ho fått kritikk fordi ho leia ei konservativ og nasjonalistisk regjering som òg inkluderte ministrar som openbert var anti-vestlege og pro-russiske.[21][22][23][24]

Brnabić saman med Bulgarias president Rumen Radev under det offisielle statsbesøket hans i Beograd, 21. juni 2018.

I mai 2018 tok Brnabić mellombels over ansvaret for finansdepartementet etter at finansminister Dušan Vujović gjekk av.[25] Den 29. mai 2018 utnemnde ho Siniša Mali som etterfølgjar.[26] Den 26. juli 2018 var Brnabić vertskap for ein seremoni i den amerikanske kongressen i Washington, D.C., halden for å markere hundreårsdagen for at det serbiske flagget vart heist framfor Det kvite huset.[27]

I oktober 2019 stadfesta statsministeren at ho hadde meldt seg inn i det styrande Serbiske progressive partiet.[28] Den 25. oktober 2019 signerte Brnabić ein frihandelsavtale mellom Serbia og medlemsstatane i Den eurasiske økonomiske unionen (EAEU), som utvida lista over serbiske produkt som kunne eksporterast til EAEU-området.[29]

Brnabić saman med visepresidenten i Europakommisjonen Maroš Šefčovič i Brussel, 4. juli 2023.

Etter at koronapandemien spreidde seg til Serbia i mars 2020, vart Brnabić utnemnd til leiar for helsekrisekomiteen.[30] Etter at president Vučić erklærte unntakstilstand 15. mars, innførte regjeringa forskrifter om tiltak under unntakstilstanden for å avgrense konsekvensane av utbrotet.[31] Portforbod vart innført for første gong i Serbia sidan andre verdskrigen.[32] I november 2021 vart Brnabić vald til visepresident i Serbisk progressive parti (SNS).[33] Den tredje regjeringa hennar vart vald 26. oktober 2022.[34]

Den 20. mars 2024 vart ho vald til president i nasjonalforsamlinga i Serbia.[5] Som første visestatsminister tok Ivica Dačić over rolla som fungerande statsminister fram til ei ny regjering vart vald.

Debatt om konstitusjonelle roller

[endre | endre wikiteksten]
Brnabić saman med Russlands statsminister Dmitrij Medvedev under besøket hans i Serbia, 19. oktober 2019.

Statsvitaren Krzysztof Zuba nemnde Brnabić som eit døme på ein regjeringsleiar med sterk politisk avhengnad av leiaren for regjeringspartiet.[35] Han skildra ein situasjon der statsministeren ikkje har ein eigen politisk posisjon som øvste leiar for den utøvande makta som ei «surrogatregjering», og forklarte at ei maktfordeling som strir mot dei konstitusjonelle rammene er kjenneteikn på ikkje-demokratiske system.[35]

I februar 2019 rapporterte organisasjonen Freedom House at Serbia sin status gjekk ned frå «fritt» til «delvis fritt». Grunnen var mellom anna forverring i gjennomføringa av val, vedvarande forsøk frå regjeringa og allierte medium på å svekkje uavhengige journalistar gjennom juridisk trakassering og svertekampanjar, samt at Vučić samla utøvande makt på ein måte som stod i motstrid til den konstitusjonelle rolla hans.[36] Opposisjonsleiarar og enkelte observatørar har skildra Brnabić som ein rein «marionett» for Vučić, der presidentskapet – ifølgje grunnlova – i stor grad er seremonielt og utan vesentleg utøvande makt.[1][35][37][38] Brnabić har aldri nekta for dette, og har til og med sagt at Vučić burde fungere som ein «mentor» for statsministeren.[39]

Kosovo

[endre | endre wikiteksten]
Brnabić saman med den japansske statsministeren Fumio Kishida, 28. september 2022.

I desember 2018, då ho kommenterte den planlagde omdanninga av Kosovos tryggingsstyrkar til Kosovos væpna styrkar, sa Brnabić: «Eg håpar vi ikkje må bruke militæret vårt, men akkurat no er det eitt av alternativa på bordet, fordi ein kan ikkje berre sjå på ei ny etnisk reinsing av serbarar og nye «Storm»-operasjonar – sjølv om Edi Rama tek til orde for det. Når nokon veit at du har ein sterk hær, må dei setje seg ned og snakke med deg.»[40][41]

I mai 2019 kunngjorde Kosovos utanriksminister Behgjet Pacolli at han nekta Brnabić innreise til Kosovo, og viste til det han meinte var ei rasistisk ideologi hos henne. Under overrekkinga av framdriftsrapporten frå Europakommisjonen for 2019 sa Brnabić: «Haradinaj, Thaçi og Veseli konkurrerer om kven som er den største nasjonalisten og sjåvinisten. Det som skremmer meg mest er at vi har å gjere med irrasjonelle menneske, den verste typen populistar, folk som bokstaveleg tala kom rett ut frå skogen.»[42][43] Utsegna fekk sterk kritikk, særleg på Twitter, der brukarar starta kampanjen med emneknaggen #literallyjustemergedfromthewoods for å gjere narr av statsministeren.[44]

Den 20. januar 2020 vart regjeringane i Serbia og Kosovo samde om å gjenoppta flyruter mellom hovudstadene for første gong på meir enn to tiår.[45][46] Avtalen kom etter fleire månader med diplomatiske samtalar leia av Richard Grenell, USAs ambassadør i Tyskland, som året før vart utnemnd til spesialutsending for forholdet mellom Serbia og Kosovo av president Donald Trump.[45]

Utsegner om Srebrenica-massakren

[endre | endre wikiteksten]

I eit intervju 14. november 2018 med den tyske allmennkringkastaren Deutsche Welle avviste Brnabić at massakrane på bosnjakar utførte av bosnisk-serbiske styrkar i Srebrenica i juli 1995 var eit folkemord.[47] To veker seinare vedtok Europaparlamentet ein resolusjon der parlamentet uttrykte beklaging over den framleis pågåande fornektinga av folkemordet i Srebrenica frå delar av dei serbiske styresmaktene. Resolusjonen understreka òg at fullt samarbeid med Den internasjonale krigsforbrytardomstolen for det tidlegare Jugoslavia (ICTY) og etterfølgjarmekanismen innebar å akseptere dommane frå domstolen[48] Haag-domstolen kritiserte Brnabić for å fornekte folkemordet i Srebrenica.[47][49]

LHBT-rettar

[endre | endre wikiteksten]
Brnabić konfrontert under Belgrade Pride-paraden i 2019 av ein deltakar som heldt eit skilt der det stod: «Statsminister, korleis er det å leve med alle privilegia?»

Etter at ho vart utnemnd til statsminister, sa Brnabić at ho ikkje ønskte å bli omtalt som Serbias homofile statsminister, og at ho ikkje planla å presse fram juridiske reformer for LHBT-rettar på det tidspunktet fordi ho ønskte å prioritere andre politiske reformer.[50] I september 2017 deltok Brnabić i prideparaden i Beograd og vart den første serbiske statsministeren som deltok i ein slik parade. Under arrangementet sa ho: «Regjeringa er her for alle borgarar og vil sikre respekt for rettane til alle.»[51]

Brnabić har sagt at ho støttar arverett for likekjønna par.[52] I februar 2019 fødde partnaren hennar, Milica Đurđić, ein son som fekk namnet Igor. Samstundes er likekjønna ekteskap forbode i grunnlova, og foreldreskap for LHBT-personar er ikkje regulert i Serbia. Nokre journalistar og LHBT-aktivistar har derfor meint at Brnabić ikkje har vore ein sterk forkjempar for LHBT-likestilling i Serbia.[53][54]

Pris og andre aktivitetar

[endre | endre wikiteksten]

Brnabić har fått fleire utmerkingar for utviklingsprosjekt ho har arbeidd med, og for arbeid med sosialt ansvarleg næringsliv og toleranse.[55] Ho har mellom anna fått Ordenen til Republika Srpska.[56] I 2024 vart ho utnemnd til æresborgar av byen Šabac.[57]

Brnabić er òg medlem av det rådgjevande styret i World.Minds Foundation, der ho deltek i diskusjonar på høgt nivå om leiarskap, innovasjon og demokratisk styring.[58]

Merknadar

[endre | endre wikiteksten]
  1. ↑ serbisk kyrillisk Ана Брнабић

Kjelder

[endre | endre wikiteksten]
  1. 1 2 Surk, Barbara (28. juni 2017). «Serbia Gets Its First Female, and First Openly Gay, Premier». The New York Times. ISSN 0362-4331. Henta 30. juni 2017.
  2. ↑ «Ana Brnabić najduže na funkciji premijera u istoriji Srbije, pretekla i Marjanovića i Pašića - Politika - Dnevni list Danas» (på serbisk). 6. februar 2024. Henta 6. februar 2024.
  3. ↑ «Потпредседници и министри». www.srbija.gov.rs (på serbisk). Henta 30. juni 2017.
  4. ↑ «Ana Brnabić mandatarka za sastav nove Vlade». N1. 15. juni 2017. Arkivert frå originalen 13. juli 2018. Henta 16. juni 2017.
  5. 1 2 «Ana Brnabić izabrana za predsednicu Skupštine Srbije». N1 (på serbisk). 20. mars 2024. Henta 20. mars 2024.
  6. ↑ «The World's Most Powerful Women in 2019». Forbes. Henta 22. desember 2018.
  7. ↑ «The Most Powerful Women In Politics 2019: Merkel, Pelosi And The Women Running The World». Forbes. Henta 22. desember 2018.
  8. ↑ «"Moj Deda je Hrvat, Ja am Srpkinja" Ovo je porodični "rodoslov" Ane Brnabić» (på serbisk). Blic. 22. juni 2017. Henta 17. mai 2018.
  9. ↑ «Serbia's gay PM is first in region to attend pride parade». BBC News. 17. september 2017. Henta 17. mai 2018.
  10. ↑ Peter Stubley (21. februar 2019). «Gay partner of Serbian PM Ana Brnabic gives birth in first for a world leader». The Independent. Arkivert frå originalen 21. februar 2019. Henta 21. februar 2019.
  11. 1 2 «Ana Brnabić, Prime Minister». East Wesy Bridge. Henta 10. juni 2020.
  12. ↑ «Ana Brnabić, generalni direktor Continental Wind Srbija». Danas Conference Center. 8. oktober 2014. Henta 7. november 2018.
  13. ↑ «Construction of Cibuk wind farm in Kovin begins late 2013». Henta 7. november 2018.
  14. ↑ «Brnabic Named Serbia's New PM-Designate» (på engelsk). Henta 7. november 2018.
  15. 1 2 «Biografija Ane Brnabić». Radio Television of Serbia. Henta 10. juni 2020.
  16. ↑ Anastasijevic, Dejan (19. juni 2017). «Hard days ahead for Serbia's gay PM». EU Observer. Henta 8. januar 2019.
  17. ↑ «Brnabic: Everyone forgets I'm a technocrat Prime Minister». N1. 27. mai 2018. Arkivert frå originalen 31. mars 2019. Henta 8. januar 2019.
  18. ↑ Gec, Jovana (28. juni 2017). «Serbia's next premier: EU membership, modernization priority». Associated Press. Henta 8. januar 2019.
  19. ↑ «Digitalization, education reform are priorities, Serbian PM». N1. 1. november 2018. Henta 8. januar 2019.
  20. ↑ «Digitalization, education reform are priorities, Serbian PM». 1. november 2018. Arkivert frå originalen 31. mars 2019. Henta 8. januar 2019.
  21. ↑ Swimelar, Safia (November 2017). «The Journey of LGBT Rights: Norm Diffusion and its Challenges in EU Seeking States: Bosnia and Serbia». Human Rights Quarterly 39 (4): 910–42. doi:10.1353/hrq.2017.0054.
  22. ↑ «Aleksić: Brnabić, simbolična figura u konzervativnoj vladi». Radio Free Europe (på serbisk). 5. mai 2018. Henta 8. januar 2019.
  23. ↑ «Serbia lawmakers elect 1st female and 1st openly gay premier». Associated Press. 29. juni 2017. Henta 8. januar 2019.
  24. ↑ Thompson, Wayne (2018). Nordic, Central, and Southeastern Europe 2018-2019. Rowman & Littlefield. ISBN 9781475841527.
  25. ↑ «Brnabićeva ministar finansija, do imenovanja novog». B92 (på serbisk). Tanjug. 16. mai 2018.
  26. ↑ «Mali izabran za ministra finansija». b92.net (på serbisk). Beta. 29. mai 2018. Henta 29. mai 2018.
  27. ↑ «Strong historical links between Serbia, United States». B92. 26. januar 2018.
  28. ↑ «PM Brnabic joins Vucic's ruling Serbian Progressive Party». N1. 10. oktober 2019. Arkivert frå originalen 31. oktober 2019. Henta 31. oktober 2019.
  29. ↑ «Brnabic signs Free Trade Agreement with EAEU». Government of Serbia. 25. oktober 2019.
  30. ↑ «Nove mere Vlade Srbije: Formirana dva krizna štaba, zabrana ulaska iz Rumunije». N1. 13. mars 2020. Arkivert frå originalen 20. mars 2020. Henta 20. mars 2020.
  31. ↑ «Proglašeno vanredno stanje na teritoriji čitave Srbije». Government of Serbia. 15. mars 2020.
  32. ↑ «Prvi put policijski čas od Drugog svetskog rata, građani uglavnom poslušni». N1. 19. mars 2020. Arkivert frå originalen 19. november 2020. Henta 20. mars 2020.
  33. ↑ «SNS obeležava 13 godina postojanja: Vučić predsednik SNS-a do izbora, izabrani novi potpresednici stranke». B92 (på serbisk). 27. november 2021. Arkivert frå originalen 27. november 2021. Henta 27. november 2021.
  34. ↑ «Poslanici izglasali novu Vladu Srbije». N1 (på serbisk). 26. oktober 2022.
  35. 1 2 3 Zuba, Krzysztof (2019). «Leaders without Leadership: Surrogate Governments in Poland». Europe-Asia Studies 72: 33–54. doi:10.1080/09668136.2019.1673321.
  36. ↑ «Freedom in the World 2019» (PDF). Freedom House. 5. januar 2019.
  37. ↑ Fialho Gouveia, José (7. juli 2017). «Sérvia escolhe primeira mulher para liderar governo e agradar à UE» [Serbia chooses first woman to lead government and please EU]. Diário de Notícias (på portugisisk). Henta 16. oktober 2019.
  38. ↑ Karabeg, Omar (15. april 2018). «Ana Brnabić: Premijerka ili Vučićeva marioneta». Radio Free Europe (på serbokroatisk). Henta 16. oktober 2019.
  39. ↑ «Brnabić: Vučić da ima ulogu mentora nad premijerom» (på serbisk). Danas. 6. juni 2017. Henta 16. oktober 2019.
  40. ↑ «I hope Serbia won't have to use army - but it's an option». B92. 5. desember 2018. Henta 12. desember 2018.
  41. ↑ «Serbian premier: Armed intervention in Kosovo an option». The Washington Post. 5. desember 2018. Arkivert frå originalen 4. desember 2019. Henta 12. desember 2018.
  42. ↑ «Incensed By 'Racist' Comments, Kosovo Says It Is Banning Serbian PM». Radio Free Europe/Radio Liberty. 30. mai 2019. Henta 31. mai 2019.
  43. ↑ «Kosovo FM Pacolli calls Serbian PM Brnabic racist». N1. 30. mai 2019. Arkivert frå originalen 29. juli 2019. Henta 31. mai 2019.
  44. ↑ «Is Serbia's prime minister racist?». TRT World. 31. mai 2019. Henta 13. juli 2019.
  45. 1 2 Eddy, Melissa (20. januar 2020). «Serbia-Kosovo Flights to Resume Under U.S.-Brokered Deal». The New York Times.
  46. ↑ «Kosovo-Serbia flights to restart after two decades». Euronews. 25. januar 2020.
  47. 1 2 Rudic, Filip (20. november 2018). «Hague Court Chief Criticises Serbian PM's Genocide Denial». Balkan Insight. Henta 23. april 2020.
  48. ↑ «European Parliament notes reform progress in Serbia» (på engelsk). Arkivert frå originalen 31. mars 2019. Henta 30. november 2018.
  49. ↑ Rudic, Filip (12. desember 2018). «Hague Prosecutor Condemns Srebrenica Genocide Denial». Balkan Insight. Henta 23. april 2020.
  50. ↑ «Ana Brnabić: 'I do not want to be branded Serbia's gay PM'». The Guardian. 28. juli 2017.
  51. ↑ Radovanovic, Radul (17. september 2017). «Serbia's first openly-gay Prime Minister Ana Brnabic joins hundreds of marchers at LGBT pride event». The Independent. Arkivert frå originalen 17. september 2017.
  52. ↑ «Brnabićeva o pravima LGBT populacije: Nerazumljivo mi je». B92 (på serbisk). 7. september 2018.
  53. ↑ «Šta je Ana Brnabić uradila za LGBT+ prava u Srbiji?». talas.rs (på serbisk). 5. februar 2019.
  54. ↑ «Away from the media's gaze, Ana Brnabić is failing to advocate for LGBT equality in Serbia». Euronews. 23. september 2019.
  55. ↑ «Министар». www.mduls.gov.rs. Arkivert frå originalen 5. september 2016. Henta 30. juni 2017.
  56. ↑ «Ani Brnabić u Banjaluci uručuju najviši orden RS». 8. januar 2019. Henta 8. januar 2019.
  57. ↑ «Премијерка проглашена почасном грађанком Шапца». Politika Online. Henta 26. juli 2024.
  58. ↑ «Team – WORLD.MINDS» (på engelsk). Henta 14. mai 2025.
Henta frå «https://nn.wikipedia.org/w/index.php?title=Ana_Brnabić&oldid=3647575»