Anders Larsen

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk

Anders Larsen (fødd 2. desember 1870 i Seglvik i Kvænangen, død 10. desember 1949 i Sørvikmark i Sandtorg) var ein samisk lærar, journalist og forfattar. Foreldra hans var Lasse Mons Lassesen (f. 1826) og Elen Mathisdatter (f. 1836) og dei var sjøsamar. Anders Larsen var gift med Petra Rebekka (f. Hansen 20.01.1877 i Trondenes)[1]. Han fekk lærarutdanning ved Tromsø seminarium (seinare Tromsø lærarhøgskole) 1897-1899. Det var uvanleg at ein ungdom med hans bakgrunn kunne begynne på ei slik utdanning, men han fekk ein av friplassane som den gongen var for samisktalande elevar med dårleg økonomi.

Anders Larsen var kritisk til fornorskingsprosessen, og meinte skolebarna verken lærte norsk, samisk eller kvensk. "Jeg blev aandelig underærnært.Jeg tog skade paa min sjel" skreiv han i vaksen alder då han såg tilbake på skoletida. Saman med to av brørne sine, Lars og Mathis, stiftar han ein samepolitisk organisasjon i Segelvik, med formål å starte eit samisk blad. Anders skulle vere redaktør. [2]

Dermed blei Anders Larsen redaktør for den samiskspråkelege avisa Sagai Muittalægje som kom ut i tida 1904-1911, der han mellom anna kjempa for at Isak Saba skulle komme inn på Stortinget. Anders Larsen og Isak Saba hadde blitt kjent med kvarandre på lærarskolen. For dei to var det to viktige målsetjingar med avisa; dei skulle kjempe for sosialismen og for samane si sak. Avisa skulle vere eit organ for debatt, kultur og nyheiter. 1. april 1906 er diktet Sámi soga lávlla av Isak Saba på forsida. I dag er det samefolkets nasjonalsang. [3]

Avisa trykker også ein skjønnlitterær følgjetong, som Anders Larsen i 1912 gir ut på Grøndahl forlag for eiga rekning. Det blei romanen Bæivve-Alggo (Dag-gry), som fortel kjærleikshistoria mellom Abo Eira og Maria Evje. Dette er den første samiskspråklege romanen, og ei av svært få samiske bøker før 1940.

Like før han døde i 1949 sendte Larsen eit manuskript som skildrar sjøsamanes kultur til språkmannen Just Qvigstad. Han hadde vore Anders Larsens lærar på seminariet i Tromsø. Manuskriptet var på norsk og blei utgitt posthumt av Qvigstad i 1950 med tittelen Om sjøsamene. Først i 1979 kom boka i samisk omsetjing, Mearrasámiid birra. http://www.nb.no/nbsok/nb/12814d11447f6b1cde4b20835aa3e576?index=0#0

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  1. Folketeljingane i 1865, 1875 og 1910 på www.arkivverket.no/digitalarkivet, skanna kyrkjebok for Skjervøy
  2. Ivar Bjørklund 1985: Fjordfolket i Kvænangen. Fra samisk samfunn til norsk utkant 1550-1980
  3. John Gustavsen 2012: Hvem var Anders Larsen? http://www.nordlys.no/kronikk/article6042397.ece