Arbil

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Koordinatar: 36°11′28″N 44°0′33″E
Erbil
ھەولێر
by
Erbil Montage 2014.png
Med klokka frå toppen: Sentrum, Mudhafaria-minareten, statue av Ibn al-Mustawfi og Erbil citadell
Land Flag of Iraq.svg Irak
Autonom region Mal:Flag
Guvernement Erbil guvernement
Høgd 390 moh.
Koordinatar 36°11′28″N 44°0′33″E
Areal 197 km²
Folketal 852 500 (2015) [1]
Tidssone GMT+3 (UTC+3)
Postnummer 44001
Retningsnummer 066

Arbil
36°11′28″ N 44°0′34″ E
Iraq physical map.svg
Locator Red.svg
Wikimedia Commons: Arbil
Nettstad: http://hawlergov.org/ku/index.php

Erbil (sorani ھەولێر Hawler; arabisk أربيل Arbīl), òg skrive Arbil eller Irbil (gammalsyrisk ܐܪܒܝܠ Arbyl) er hovudstaden i Irakisk Kurdistan i Irak. Han ligg kring 350 km nord for Bagdad. Guvernementet har eit folketal på kring 1,6 millionar innbyggjarar (2011).[2]

Ein kan datere busetnader i Erbil attende til kanskje år 5000 fvt. og det er ein av dei eldste kontinuerleg busette områda i verda.[3] I hjartet av byen ligg Arbil citadell frå antikken. Byen vart først nemnt i historiske kjelder i Ur III-dynastiet i Sumer, då kong Shulgi nemnde byen Urbilum, som er det assyriske oldtidsnamnet på Arbil.[4][5]

Erbil vart ein viktig del av kongedømet Assyria frå minst 2000-talet fvt. til slutten av 600-talet fvt, og vart i assyriske kjelder til forskjellige tider kalla Urbilim, Arbela og Arba-ilu. Etter dette vart han ein del av den geopolitiske provinsen Assyria under forskjellige imperium, inkludert medearane, Akamenide-dynastiet (Akamenidsk Assyria), Det makedonske riket, selevkidane, Partia (Athura), Assyria i Romarriket og Sasanideriket (Assuristan), i tillegg til at han var hovudstaden i den ny-assyriske staten Adiabene mellom midten av 100-talet fvt. og tidleg på 100-talet evt. Etter den arabiske erobringa av Persia, vart Assyria som geopolitisk eining (då kjend som Assuristan/Athura) langsamt oppløyst, og i mellomalderen vart byen styrt av seldsjukkane og dei osmanske tyrkarane.[6]

Det arkeologiske museet i Erbil husar ei stor samling med før-islamske objekt (særskild sumerisk og assyrisk) og er sentrum for arkeologiske prosjekt i området. Byen vart utnemnt til arabisk turisthovudstad i 2014 av Det arabiske turistrådet.[7][8] I juli 2014 vart Erbil citadel registrert som verdsarvstad av UNESCO.

Byen er etnisk mangfaldig med kurdarar, assyrarar, arabarar, armenarar, tyrkarar, jesidiar, shabakiar og mandearar. Han er like religiøst mangfaldig med truande innan sunniislam, sufisme, sjiaislam, kristendom (hovudsakleg assyrarar og armenarar), jesidismen, jarsanisme, shabakisme og mandeisme.

Klima[endre | endre wikiteksten]

Klimaet i Erbil er varmt middelhavsklima (Csa) i følgje Köppen si klimaklassifisering, med ekstremt varme somrar og kjølege, våte vintrar. Januar er den våtaste månaden.[9]

Klimadata for Erbil
Månad Jan Feb Mar Apr Mai Jun Jul Aug Sep Okt Nov Des År
Varmerekord °C 20 27 30 34 42 44 48 49 45 39 31 24 49
Normal maks. temp. °C 12.4 14.2 18.1 24.0 31.5 38.1 42.0 41.9 37.9 30.7 21.2 14.4 27,20
Døgnmiddeltemp. °C 7.4 8.9 12.4 17.5 24.1 29.7 33.4 33.1 29.0 22.6 15.0 9.1 20,18
Normal min. temp. °C 2.4 3.6 6.7 11.1 16.7 21.4 24.9 24.4 20.1 14.5 8.9 3.9 2,4
Kulderekord °C −4 −6 −1 3 6 10 13 17 11 4 −2 −2 −6
Nedbør (mm) 111 97 89 69 26 0 0 0 0 12 56 80

relativ fukt 74.5 70 65 58.5 41.5 28.5 25 27.5 30.5 43.5 60.5 75.5 50,04
Normal mengd regndagar 9 9 10 9 4 1 0 0 1 3 6 10 62
Normal mengd snødagar 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1
Kjelde: Climate-Data.org,[9] My Forecast for records, fukt, snow and nedbør days[10]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  1. «Iraq». CITY POPULATION. Henta 5. januar 2020. 
  2. «Ministry of Planning». 
  3. Novácek, Karel (2008). «Research of the Arbil Citadel, Iraq, First Season». Památky Archeologické (XCIX): 259–302. 
  4. Villard 2001
  5. Hamblin, William J. (2006). Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC. Routledge. s. 111. ISBN 0-415-25589-9. 
  6. Georges Roux – Ancient Iraq
  7. Erbil named 2014 Arab Tourism Capital. Henta 5. januar 2020
  8. «Erbil: kurdisk City, Arab Capital», Rudaw. Henta 5. januar 2020
  9. 9,0 9,1 «Climate: Arbil – Climate graph, Temperature graph, Climate table». Climate-Data.org. Henta 13. august 2013. 
  10. «Irbil, Iraq Climate». My Forecast. Henta 14. juli 2013. 

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Reiseguide for Erbil frå Wikivoyage
Commons-logo.svg Commons har multimedia som gjeld: Arbil