Brooklands

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Broom icon.png Denne artikkelen kan ha godt av ein språkvask, som reinskar opp målføringa og/eller innfører same språkstilen overalt.
Broom icon.svg Denne artikkelen kan ha godt av ei opprydding for å nå ein høgare standard og/eller for å verta i tråd med standardoppsettet. Sjå korleis du redigerer ei side og stilmanualen for hjelp.
Brooklandsbanen * Lengd 4.2 km * Mengd svingar 3 * Banedekke: Betong Dosering 30°

Brooklands er ein tidlegare racerbane og flyplass nær Weybridge i Surrey i England. Den vart opna i 1907, og var den fyrste arenaen i verda spesielt byggd for motorsport. Siste gong den vart brukt til bilsport var i 1939. Den var òg ein av Englands fyrste flyplassar. I dag er den mest kjent som fly- og bilmuseum, men òg ein stad der det vert halde årlege veteranbiltreff.

Historie[endre | endre wikiteksten]

Banen som vart bygd etter forslag frå ein motorsportsentusiast i bilismens barndomen, (Hugh Locke-King), vart opna den 17. juni 1907 som den fyrste spesialbygde bane med doserte svingar. Krava til fart og omsynet til utsyn frå publikumsplassane førde til at den vart bygd som ein 30 meter brei bane i ein 4,4 km lang oval med tre svingar, alle med 30° dosering. I glanstida kunne den romme opp til 287 000 tilskodarar.

Elleve dagar etter at den vart opna vart verdas første 24-timars billøp arrangert med deltaking av tre spesialbygde Napier-bilar. Meir enn tre hundre lanterner vart brukt til å lysa opp banen om natta og det var plassert faklar i svingane på toppen av dei doserte svingane for å markere den øvste grensa i svingen. Den eine av konkurrentane køyrde i 24 timar, berre avbrote av service-stopp medan dei to andre tok pausar.

Count Zborowski med Chitty Bang Bang 1 på Brooklands
Sunbeam Nautilus på Brooklands 1910.

Verdsrekorden for den første som kunne køyra 100 miles i løpet av ein time vart sett den 15. februar 1913 av Percy E. Lambert med sin 4.5 liter sideventilert Talbot. Han gjorde nesten 104 miles, dvs. 167 km/t.

Første Grand Prix på Brooklands var i 1926 og vart vunne av Henry Segrave etter at han vann fransk Grand Prix i 1923 og det påfølgjande året det spanske. Dette førde til interesse for motorsport og billøp i England. Denne første engelske Grand Prix vart vunnen av Louis Wagner og Robert Senechal som køyrde ein Delage 155B.

andre verdskrig braut ut i 1939 vart det stopp for all motorsport på grunn av bensinrasjonering, og etter krigen i 1945 vart det klårt at banen ikkje kunna tilfredsstilla krava til racerbilar som no hadde for høg fart for denne banen.

Brooklands Airfield[endre | endre wikiteksten]

Brooklands vart òg ein av Englands fyrste flyplassar, så tidleg som i 1908 var den åstaden for den første flyginga utført av ein engelsk flygar, Alliott Verdon-Roe (seinare kjent som grunnleggjaren av Avro.) Sommaren 1910 vart det opna ein flyskole der då to britiske flygarar (Hilda Hewlett og Gustave Blondeau) starta flyskole. I februar 1912 kom det enno ein flyskole til Brookland då Thomas Sopwith opna sin «Sopwith School of Flying» og i juni 1912 grunnla Sopwith saman med fleire andre Sopwith Aviation Company Ltd. Såvel Blériot, som Vickers begyndte å byggja fly på Brooklands. Fleire andre flyskolar kom etter kvart til før 1914 og flyplassen var det største treningssenteret for pilotar i mellomkrigstida.

Under andre verdskrig vart plassen igjen teke i bruk for produksjon av jagar- og bombefly, spesielt Vickers Wellington. Heile banen vart godt kamufulert ved at det vart planta tre inntil sementbanen for å skjula Hawker- og Vickersfabrikkane for eventuelle luftangrep frå Luftwaffe.

Etter krigen var banen i dårleg forfatning. Den vart seld til Vickers-Armstrong i 1946 som heldt fram å byggja fly der. Nye fly såg dagens lys, inklusive Viking, Varsity, Viscount, Vanguard og VC10 som alle vart byggde og levert frå Brooklands. I 1960 vart Vickers ein del av British Aircraft Corporation og heldt fram med konstruksjon og bygging av BAC TSR.2, One-Eleven og Concorde. På grunn av plassproblem måtte verksemda Brooklands reduserast midt på 1970-talet og til slutt heilt nedleggjast i 1988-89.

I 1987 vart Brooklands Museum etablert, eit museum som er dedikert motorsport- og luftfartshistorie.

Brooklands i dag[endre | endre wikiteksten]

Ein av svingane. slik den er i dag

Dei gjenverande delane av banen vart i 2001 freda for å hindra vidare ulovleg øydelegging. Frå 1990 til 2003 vart det arrangert regelmessige flystevne for småfly i sommarhalvåret som brukte den nordlege delen av den opphavlege rullebanen. Det sentrale området, inklusive den asfalterte rullebanen og den gjenverande bilbanen vart selt til Daimler-Chrysler UK Retail tidleg i 2004. Eit Mercedes-Benz-museum og demonstrasjons- og salssenter er reist i ein av dei tidlegare svingane. Mercedes-Benz World opna for publikum 29. oktober 2006. Det omfattar òg ein testbane. Vidare eit konferansesenter og utstillingslokale. I tillegg har kjende britiske forretningkjeder opna utsal der. Dei mest kjende;; Tesco, Mark & Spencer, Mothercare, og Currys.

Brooklands museum rommar mange britiske passasjerfly, inklusive British Airways Concorde, (G–BBDG) som var det fyrste preet-produksjonsmodellen som vart bygd og som vart plassert der etter si siste flyging 24. desember 1981. Andre som dominerer utstillinga er Vickers Vanguard, Viscount, VC10. Dessutan mange militærfly. Eit viktig moment, alle dei utstilte flya, om ikkje alle er byggde på Brooklands, så er viktige kompomenter vorte bygd der. Ein spesiell VC10 vart bygd og floge frå Brooklands Airfield. Den tente som offisiell transport for Sultanen av Oman fram til 1987 då den vart gjeven til museet av sultanen.

Kuriosum[endre | endre wikiteksten]

Brooklands er vorte nytta som setting såvel i film som TV-program. På 1990-talet vart mellom anna ein episode av Agatha Christie's PoirotHercule Poirot etterforskar eit mord på ein racerbil-førar.

I 2009 annonserte BBCs Top Gear-programleiar James May planar om å attskapa banen i full lengd med spor og bilar. Detta vart gjennomført med eit team på 350 frivillige som bygde sporet av Scalextric-spor, og følgde den gamle banen, over dammar og veg. Detta slo Guinness World Record for det lengste Scalextric-spor i verda. Episoden vart vist på BBC2 17. november 2009 som del av James May Toy Stories. Den vart vist på NRK1 15. september 2012.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]