Hopp til innhald

Dactylorhiza majalis ssp. majalis

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Dactylorhiza majalis ssp. majalis

Status i verda: LC Livskraftig

Systematikk
Rike: Planteriket
Klasse: Einfrøblada
Orden: Aspargesordenen
Familie: Orkidéfamilien
Slekt:Dactylorhiza
Art: D. majalis
Vitskapleg namn
Dactylorhiza majalis ssp. majalis
(Rchb.) P.F.Hunt & Summerh.
Økologi
Habitat: kalkrik eng
Utbreiing: Europa

Dactylorhiza majalis ssp. majalis er ei plante i marihandslekta Dactylorhiza i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.[1] Tidlegare vart denne underarten, som ikkje veks i Noreg, kalla kongsmarihand i Artsdatabanken, men dette namnet er no teke i bruk for arten Dactylorhiza majalis.

Systematikk

[endre | endre wikiteksten]

D. majalis ssp. majalis er nominatunderarten i kongsmarihand-gruppa D. majalis.[2] Heile gruppa er tetraploid og har truleg kome til ved hybridisering mellom dei to diploide plantene engmarihand (D. incarnata) og skogmarihand (D. maculata ssp. fuchsii), kopla med dobling av kromosomtalet.[3]

I Litauen er dei ulike underartane i majalis-gruppa rekna som eigne artar, slik at han der heiter D. majalis.[4] Det same gjeld i Benelux.

Underartar av kongsmarihand i Noreg er smalmarihand (ssp. sphagnicola), lappmarihand (ssp. lapponica) og purpurmarihand (ssp. purpurella).

D. majalis ssp. majalis blir rekna som nær truga (NT) i Sverige[5] og livskraftig i Danmark (LC).[6] Det svenske namnet er majnycklar og det danske namnet er mai-gøgeurt.

I Litauen (litauisk namn plačialapė gegūnė) er han i sterk nedgang og finst berre heilt søraust i landet. Han er rekna som sterkt truga (EN).[4][7]

I Benelux veks arten (nederlandsk namn brede orchis, fransk namn orchis à larges feuilles) spreidd over det meste av Nederland. I Flandern i Belgia er han sjeldan, men i Vallonia er han noko vanlegare.[8][9] I den nederlandske raudlista er arten rekna som sårbar (VU, kwetsbaar),[10] I Belgia er rekna som sårbar (VU, vulnérable) i Flandern og nær truga (NT, espèce quasi menacée) i Vallonia.[11][12] I Luxembourg er han rekna som sårbar (VU).[13]

Det er registrert hybridar med grasmarihand (Dactylorhiza incarnata ssp. incarnata × majalis ssp. majalis eller Dactylorhiza ×aschersoniana nothossp. aschersoniana),[14] i Sverige,[15] i Danmark,[16] i Litauen[4] og i Nederland.[17] I Sverige er det òg registrert hybridar med voksmarihand (Dactylorhiza incarnata ssp. ochroleuca × majalis ssp. majalis eller Dactylorhiza ×aschersoniana nothossp. templinensis).[18][19]

Hybridar med skogmarihand (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × majalis ssp. majalis eller Dactylorhiza ×braunii nothossp. braunii)[20] er registrert i Sverige[21] og i Danmark,[16] og med eitt gammalt funn i Nederland.[22] Hybridar med flekkmarihand (Dactylorhiza maculata ssp. maculata × majalis ssp. majalis eller Dactylorhiza ×senayi nothossp. senayi, alternativt Dactylorhiza ×townsendiana)[23][24] er likeeins funne både i Sverige,[25] Danmark[16] og Nederland (der kalla Dactylorhiza maculata × majalis).[26]

Hybridar med stormarihand (Dactylorhiza majalis ssp. majalis × majalis ssp. praetermissa eller Dactylorhiza majalis nothossp. godferyana, alternativt Dactylorhiza ×godferyana) er registrert i Nederland.[27][28] Dette er då truleg den same som òg er funnen i Danmark (der med namnet Dactylorhiza majalis ssp. integrata var. integrata × Dactylorhiza majalis ssp. majalis).[29]

I Nederland var det kring 1920 gjort nokre funn av ein intergenerisk hybrid (hybrid mellom ulike slekter) med narrmarihand (Anacamptis morio × Dactylorhiza majalis ssp. majalis eller ×Dactylocamptis boudieri).[30][31]

Referansar

[endre | endre wikiteksten]
  1. ↑ «Artsdatabanken: Artsopplysningar Dactylorhiza majalis subsp. majalis». Artsdatabanken. Henta 19. oktober 2022.
  2. ↑ «Artsdatabanken: Namnetre Dactylorhiza majalis majalis». Artsdatabanken. Henta 19. oktober 2022.
  3. ↑ Genetisk variasjon og taksonomi i gruppa blir handsama i:
    Mikael Hedrén; et al. (2012). «Systematisk position av några norska Dactylorhiza-former» (PDF). Blyttia 70 (3): 139–155. ISSN 0006-5269.
  4. 1 2 3 Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla (2006). Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania (på litauisk). Botanikos instituto leidykla. s. 42-43. ISBN 9986-662-28-1. Henta 6. februar 2023.
  5. ↑ «Artfakta: Majnycklar Dactylorhiza majalis subsp. majalis». Artdatabanken. Henta 23. februar 2022.
  6. ↑ «Naturbasen: Mai-Gøgeurt Dactylorhiza majalis». Naturbasen. Henta 23. februar 2022.
  7. ↑ Valerijus Rašomavičius, red. (2021). Lietuvos raudonoji knyga / Red Data Book of Lithuania (PDF) (på litauisk og engelsk). Aplinkos ministerija (Miljødepartementet). s. 400. ISBN 978-9955-37-230-1. Henta 6. februar 2023.
  8. ↑ «Verspreidingsatlas Vaatplanten: Dactylorhiza majalis». FLORON. Henta 17. januar 2024.
  9. ↑ «Verspreidingskaart: Brede orchis – Dactylorhiza majalis». Waarnemingen.be. Henta 18. januar 2024.
  10. ↑ «Rode Lijst Vaatplanten 2012» (PDF). FLORON. Henta 15. januar 2024.
  11. ↑ «Rode Lijsten». Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek. Henta 15. januar 2024.
  12. ↑ «Liste des espèces wallonnes». Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek. Henta 15. januar 2024.
  13. ↑ «Red List of the vascular plants of Luxembourg». Musée national d’histoire naturelle Luxembourg. Henta 15. januar 2024.
  14. ↑ «PoWO: Dactylorhiza × aschersoniana nothosubsp. aschersoniana». Plants of the World Online. Henta 27. januar 2023.
  15. ↑ «Artfakta: Äkta ängsnycklar × majnycklar Dactylorhiza incarnata var. incarnata × majalis subsp. majalis». Artdatabanken. Henta 27. januar 2023.
  16. 1 2 3 Henrik Ærenlund Pedersen og Niels Faurholdt (2010). Danmarks vilde orkidéer. København: Gyldendalske Boghandel, Nordisk Forlag. s. 69–77. ISBN 978-87-02-06386-8.
  17. ↑ «Verspreidingsatlas Vaatplanten: Dactylorhiza × aschersoniana». FLORON. Henta 16. januar 2024.
  18. ↑ «PoWO: Dactylorhiza × aschersoniana nothosubsp. templinensis». Plants of the World Online. Henta 27. januar 2023.
  19. ↑ «Artfakta: Vaxnycklar × majnycklar Dactylorhiza incarnata var. ochroleuca × majalis subsp. majalis». Artdatabanken. Henta 27. januar 2023.
  20. ↑ «PoWO: Dactylorhiza × braunii nothosubsp. braunii». Plants of the World Online. Henta 27. januar 2023.
  21. ↑ «Artfakta: Skogsnycklar × majnycklar Dactylorhiza maculata subsp. fuchsii × majalis subsp. majalis». Artdatabanken. Henta 27. januar 2023.
  22. ↑ «Verspreidingsatlas Vaatplanten: Dactylorhiza × braunii». FLORON. Henta 17. januar 2024.
  23. ↑ «PoWO: Dactylorhiza × senayi nothosubsp. senayi». Plants of the World Online. Henta 27. januar 2023.
  24. ↑ Rolf Kühn, Henrik Æ. Pedersen, Philip Cribb (2019). Field Guide to the Orchids of Europe and the Mediterranean. London: Kew Publishing. ISBN 978-1-84246-669-8.
  25. ↑ «Artfakta: Jungfru Marie nycklar × majnycklar Dactylorhiza maculata subsp. maculata × majalis subsp. majalis». Artdatabanken. Henta 27. januar 2023.
  26. ↑ «Verspreidingsatlas Vaatplanten: Dactylorhiza maculata × majalis». FLORON. Henta 17. januar 2024.
  27. ↑ «PoWO: Dactylorhiza × majalis nothosubsp. godferyana». Plants of the World Online. Henta 18. januar 2024.
  28. ↑ «Verspreidingsatlas Vaatplanten: Dactylorhiza × godferyana». FLORON. Henta 18. januar 2024.
  29. ↑ «Naturbasen: Ringplettet Gøgeurt × Maj-Gøgeurt Dactylorhiza majalis ssp. integrata var. integrata × Dactylorhiza majalis ssp. majalis». Naturbasen. Henta 5. mars 2024.
  30. ↑ «Verspreidingsatlas Vaatplanten: Dactylocamptis boudieri (×)». FLORON. Henta 15. januar 2024.
  31. ↑ «PoWO: × Dactylocamptis boudieri». Plants of the World Online. Henta 15. januar 2024.

Bakgrunnsstoff

[endre | endre wikiteksten]
Henta frå «https://nn.wikipedia.org/w/index.php?title=Dactylorhiza_majalis_ssp._majalis&oldid=3600175»