Den angelsaksiske fuþorcen

Den angelsaksiske fuþorcen (eller futhorc), au kjend som angelfrisiske runer, er runer som var nytta av angelsaksarane og mellomalderske frisarar (saman kalla angelfrisarar) til å skriva ned måla sine. I dag er runene kjende som fuþorc (f-u-th-o-r-c) frå dei seks fyrste runene og ljodane deira (ᚠᚢᚦᚩᚱᚳ, fuþorc). Fuþorc greina seg ut frå dei 24 fellesgermanske runene, i dag kjende som den eldre fuþarken, og voks til 28 runer i den eldre forma og opp til 34 runer i den yngre forma før det engelsklatinske alfabetet vart einrådug. Samstundes i Skandinavia vart den eldre fuþarken stytt til 16 runer, som vi i dag kallar den yngre fuþarken.

Bruken av dei angelfrisiske runene skal ha byrja i det 5. hundreåret og ha halde fram inn i høgmellomalderen. På 800-talet vart dei etter kvart bytt ut med det engelsklatinske alfabetet som misjonærar introduserte til England ved utgangen av 600-talet. I det 11. hundreåret skal ikkje fuþorc ha vore vanleg lenger, men folk skal ha forstått runene heilt til det 12. hundreåret.

Runerekkja

I all hovudsak har fuþorcen dei same runene som den eldre fuþarken, men den gamle ᚨ *anzus-runa vart delt opp i tre på grunn av angelfrisiske vokalbrigde: ᚩ ós (ås) heldt plassen hennar i runerekkja, og dei nye runene ᚪ ác (eik) og ᚫ æsċ (ask) vart sette heilt attarst.^[1] ᛠ éar-runa kom seinast i det 9. hundreåret, medan ᚣ ýr-runa vart til av å teikna ei loddrett line mellom stavane i ᚢ *ūruz-runa – liksom punktet i den stungne ᚤ úr-runa i den yngre fuþarken.

Eldre fuþark	ᚠ f	ᚢ u	ᚦ þ	ᚨ a	ᚱ r	ᚲ k	ᚷ g	ᚹ w	ᚺ h	ᚾ n	ᛁ i	ᛃ j	ᛇ ï	ᛈ p	ᛉ z	ᛊ s	ᛏ t	ᛒ b	ᛖ e	ᛗ m	ᛚ l	ᛜ ŋ	ᛟ o	ᛞ d
Angelsaksisk fuþorc	ᚠ f	ᚢ u	ᚦ þ	ᚩ o	ᚱ r	ᚳ c	ᚷ g	ᚹ w	ᚻ / ᚺ h	ᚾ n	ᛁ i	ᛡ / ᛄ j	ᛇ ï	ᛈ p	ᛉ x	ᛋ / ᚴ s	ᛏ t	ᛒ b	ᛖ e	ᛗ m	ᛚ l	ᛝ ŋ	ᛟ œ	ᛞ d	ᚪ a	ᚫ æ	ᛠ ea	ᚣ y

Kjelder

↑ Bammersberger, Alfred (1994). «The development of the runic script and its relationship to Germanic phonological history». I Swan, Toril; Mørck, Endre; Jansen, Olaaf. Language Change and Language Structure: Older Germanic Languages in a Comparative Perspective. De Gruyter.

Denne artikkelen byggjer på «Anglo-Saxon runes» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mars 2026.

Bakgrunnsstoff

Commons har multimedium som gjeld: Den angelsaksiske fuþorcen

[1] Bammersberger, Alfred (1994). «The development of the runic script and its relationship to Germanic phonological history». I Swan, Toril; Mørck, Endre; Jansen, Olaaf. Language Change and Language Structure: Older Germanic Languages in a Comparative Perspective. De Gruyter.

[1]