Fordlândia
Fordlândia (portugisisk uttale : [fɔʁdʒiˈlɐ̃dʒɐ] Ford-land) er ein no forlate prefabrikert industriby som vart anlagt i den brasilianske regnskogen i Amazonas i 1928 av Henry Ford for å sikre seg kultivert gummi til sina bilar. Ford hadde fremforhandlet ei avtale med Brasils regjering som gav hans nyleg etablerte selskap Companhia Industrial do Brasil på 10 000 km² langs Rio Tapajós nær byen Santarém i Brasil, i byte mot 9% av Fords forteneste.
Prosjektet vart ein total fiasko. Trass gjentekne invitasjonar, både frå styresmaktene og dei lokale vitja Ford aldri sin jungelby.
Historie og forfall[endre | endre wikiteksten]
Fords føremål var å forsyna sit selskap med gummi til dekka på sina bilar, i det føremålet å gjera seg uavhengig av britisk (malayisk) gummi. Landet var bratt, stenet og ufruktbart. Ingen av Fords medarbeidare hadde naudsynt kompetanse i tropiske jord- og skogbruk. Gummitrea, planta tett i tett på plantasjen, ikkje som vidt spreitt i jungelen, vart eit lett byte for sjukdomar som følgje av angrep av maur og mange andre skadelege insekt, eit problem som ikkje eksisterte i dei asiatiske plantasjane kor transplanterte gummitre fekk veksa utan angrep av insekt.[1] Dei lokale arbeidarane på plantasjen fekk uvant føde, slikt som hamburgere og vart tvinga til å bu i uvande omgivnader, amerikansk-bygde hus. Dei mislikte måten dei vart handsama på og måtte gå med ID kort og arbeida heile dagen gjennom under tropisk sol — og nekta ofte å arbeida. I 1930 gjorde dei lokale arbeidarane opprør mot sina leiarar, kor mange flykta inn i jungelen for nokre dagar inntil den brasilianske hæren kom og gjorde slutt på opprøret.[2]
Ford forbaud alkohol, kvinner og tobakk òg innan arbeidarane eigne heimar . Innbyggjarane omgjekk desse forbod ved å padla ut til til kjøpmennene sine elvebåtar utanfor jurisdiksjonen i byen, og ei busetjing vart etablert 8 km oppstraums på øya «Island of Innocence» med barar, nattklubbar og bordellar.[3]
Det feilslegne prosjektet[endre | endre wikiteksten]
Brasils regjering var mistenksom til all utanlandsk investering, spesielt i det nordlege Amazonas, og var til lita hjelp. Ford freista igjen, ved å flytta plantasjen nedover elva til Belterra, der dei klimatiske tilhøva for dyrking av gummitre skulle vera betre, men forgjeves. I 1945 var syntetisk gummi vorte utvikla, noko som reduserte behovet i verda for naturleg gummi. Fords investeringsprosjekt tørka inn over natta, utan at det var kome nokon gummi frå Fords tre. Fordlândia vart ein total katastrofe. I 1945 selde Henry Ford sønnesønn Henry Ford II eigedomen med eit tap på over 20 million dollar #seg (208 millionar etter dagens kur sin).
Kjelder[endre | endre wikiteksten]
- Denne artikkelen bygger på «Fordlândia» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2018.
- ↑ «Rubber Plantations». Thehenryford.org. Henta 24. juli 2013.
- ↑ Galey, John (1979). «Industrialist in the Wilderness: Henry Ford's Amazon Venture». Journal of Interamerican Studies and World Affairs 21 (2): 261–289. ISSN 0022-1937. JSTOR 165528.
- ↑ Grandin, Greg (juni 2009). Fordlandia: The Rise and Fall of Henry Ford's Forgotten Jungle City. Metropolitan Books. ISBN 978-0-8050-8236-4.
