Fyrstespegel

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Supar Physicam Aristotelis, 1595

Fyrstespegel er ei form for instruksjonsbok for herskarar. Uttrykket siktar til ein slik populær litterær sjanger som oppstod under den europeiske mellomalderen og heldt fram til om lag 1700, sjølv om det finst nokre tildels svært liknande verk både frå Bysants og den arabiske verda. Slike verk inneheld ikkje berre praktiske råd for herskaren vert teke opp, men òg teologiske, filosofiske eller etiske diskusjonar om stoda i verda.

Denne typen verk fanst òg utanfor den mellomalderske europeiske sfæra, men uttrykket fyrstespegel dekker det europeiske fenomenet. Det gammalegyptiske verket «Lære for Merikare», datert til kring år 2000 fvt., kan reknast som ein oldstidsforlaupar for fyrstespeglane. Eit verk frå Kina kan òg nemnast, Daodejing.

Døme på fyrstespegel i både snever og breiare forstand er Kongsspegelen, Konunga och Hövdingastyrelsen, Via Regia, Kay Kawus Qabusnama og Kalila og Dimna.

Bidraget til renessansen i denne litterære sjangeren omfattar Erasmus frå Rotterdam sitt Institutio principis Christiani ('Utdanning av ein kristen fyrste') frå 1516, og i forma òg den florentinske Machiavelli si Il principe (Fyrsten, frå 1513, utgjeven posthumt i 1532), sjølv om sistnemnde kan ha hatt som løynd siktemål å tilretteleggja for fallet til fyrsten. Så seint som i 1740 skreiv Fredrik den Store av Preussen skriftet Anti-Machiavel, der han går imot synspunkt i verket til Machiavelli, mellom anna med tilvising til at viss kongen regjerer omsynslaust, så vert landet skada, fordi åtferda til kongen vil danna norm.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

På nettet
Annan litteratur
  • Hans Hubert Anton: Fürstenspiegel und Herrscherethos in der Karolingerzeit (Bonner historische Forschungen 32), Bonn 1968
  • Hans Hubert Anton: Fürstenspiegel des frühen und hohen Mittelalters (Ausgewählte Quellen zur deutschen Geschichte des Mittelalters – Freiherr-vom-Stein-Gedächtnisausgabe 45), Darmstadt 2006, ISBN 978-3-534-14348-1; ISBN 3-534-14348-5
  • Wilhelm Berges: Die Fürstenspiegel des hohen und späten Mittelalters (MGH-Schriften 2), Leipzig 1938 (Ndr.)
  • Angela De Benedictis (utg.): Specula principum (Ius commune. Veröffentlichungen des Max-Planck-Instituts für europäische Rechtsgeschichte - Sonderhefte - Studien zur europäischen Rechtsgeschichte 117), Frankfurt a. M. 1999, ISBN 3-465-03009-5; ISSN 0175-6532
  • Blum, Wilhelm (Übers.): Byzantinische Fürstenspiegel (Bibliothek der griechischen Literatur 14). Stuttgart 1981. ISBN 3-7772-8132-8
  • Otto Eberhardt: Via regia. Der Fürstenspiegel Smaragds von St. Mihiel und seine literarische Gattung (Münstersche Mittelalter-Schriften 28), München 1977, ISBN 3-7705-1244-8
  • Hans Martin Klinkenberg: «Über karolingische Fürstenspiegel», i: Geschichte in Wissenschaft und Unterricht; Bd. 7, 1956
  • Ann K.S. Lambton: «Islamic Mirrors for Princes», i: eadem, Theory and Practice in Medieval Persian Government. London. 1980. VI: 419–442.
  • Hans-Otto Mühleisen, Michael Philipp og Theo Stammen (utg.): Fürstenspiegel der Frühen Neuzeit (Bibliothek des deutschen Staatsdenkens 6), Frankfurt a.M./Leipzig 1997, ISBN 3-458-16701-3
  • Konstantinos D.S. Paidas: He thematike ton byzantinon "katoptron hegemonos" tes proimes kai meses Byzantines periodoy (398-1085). Symbole sten politike theoria ton Byzantinon, Athen 2005.
  • Konstantinos D.S. Paidas: Ta byzantina "katoptra hegemonos" tes ysteres periodoy (1254–1403). Ekfraseis toy byzantinoy basilikou ideodous, Athen 2006.
  • Günter Prinzing: «Byzantinische Fürstenspiegel», i: Kindlers Literatur Lexikon. 3. Auflage. Bd. 5 (2009) 812-813.
  • Günter Prinzing: «Beobachtungen zu "integrierten" Fürstenspiegeln der Byzantiner», i: Jahrbuch der Österreichischen Byzantinistik 38 (1988) 1-39.
  • J. Manuel Schulte: Speculum Regis. Studien zur Fürstenspiegel-Literatur in der griechisch-römischen Antike (Antike Kultur und Geschichte 3), Münster/Hamburg/London 2001, ISBN 3-8258-5249-0
  • Bruno Singer: Die Fürstenspiegel in Deutschland im Zeitalter des Humanismus und der Reformation (Humanistische Bibliothek: Reihe 1, Abhandlungen 34), München 1981, ISBN 3-7705-1782-2
  • Roland M. Smith: «The Speculum Principum in Early Irish Literature», i Speculum 2 (1927): 411–45.