Gassvogn

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Broom icon.png Denne artikkelen kan ha godt av ein språkvask, som reinskar opp målføringa og/eller innfører same språkstilen overalt.
Broom icon.svg Denne artikkelen kan ha godt av ei opprydding for å nå ein høgare standard og/eller for å verta i tråd med standardoppsettet. Sjå korleis du redigerer ei side og stilmanualen for hjelp.


Gassvogn i Chelmno

Ein gassvogn (engelsk: gas van eller gas wagon, tysk: Gaswagen) var eit «mobilt gasskammer» som vart brukt i Tyskland og Sovjetunionen. [treng kjelde]Konstruksjonen var ein lastebil der eksos frå motoren vart sprøytte inn i lasterommet, der offera vart stengt inne. Eksos inneheld karbonmonoksid som kvelte offera inne i lasterommet.

I Kulmhof tok tyskarane i bruk gassvogner som avlivingsmetode i slutten av 1941.[1] Blant dei første drepne (desember 1941-januar 1942) var østerrikske sigøynere frå transportar av tilsaman 5 000 som kom frå Ghetto Litzmannstadt 4.-9. november.[2]

I eit notat datert i Berlin 5. juni 1942 ( Geheime Reichssache) står det: Endringar i dei spesialkjøretøyene som no er i drift i Kulmhof (Chelmno) og for dei som no vert bygt. Frå desember 1941 har nittisyvtusen vorte handsama av dei tre køyretøya som er i drift, utan større hendingar. I lys av dei observasjonane som er gjort så langt er dei følgjande tekniske endringane naudsynte.» Dei 97 000 det visast til som «handsama» (tysk original: verarbeitet) er mengda personar avliva. Notatet var adressert til SS-offiser Walter Rauff.[3] Ifølgje Routledge Atlas of Holocaust var 1 200 jødar frå Buchenwald dei aller første offer for gassing i november 1941. Ved Kulmhof skjedde den første gassing 8. desember 1941 med store lastebilar med kapasitet på 100 til 150 personar - gassen vart tilførd under køyreturen til massegrava. I Zemun utanfor Beograd vart 15 000 personar drepe i gassvogner kamuflert som køyretøy frå Raude Kross, 120 vart drepe dagleg til juni 1942 då vogna vart flytte til Riga.[4]

Nazistane avliva omkring 700 000 menneskje i gassvogner. Dei første eksperimenta med gassvognar vart utført på mentalt tilbakestående eller sjuke personar i Polen. Avgass frå køyretøy vart òg pumpa inn i stasjonære gasskammer. Etter invasjonen av Sovjetunionen i juni 1941 byrja SS og tyske politi, særleg i regi av Einsatzgruppen massemord på jødar i erobra område. Skyting viste seg då å ikkje vera ein rask nok, eller løynleg nok metode, og RSHA gav ordre om å ta i bruk gassvognar. Dette skjedde først i Poltava i november, deretter i Kharkov i desember 1941. I juni 1942 var 20 vogner i drift og 10 var bestilt. Dei største hadde ein kapasitet på 50-60, dei mindre 25-30 personar. I mars 1942 vart 7 000 personar, mest kvinner og barn, drepe med gassvogn i Sajmište konsentrasjonsleir, Jugoslavia. I Lublin vart gassvogner brukt til å avliva polske og jødiske fange i forta, lika vart køyrt til Majdanek og brunne. Gassvognene braut ofte saman på dei dårlege sovjetiske vegane. Arbeidet var òg ein påkjenning for mannskapet som betente vognene, særleg avlasting av lika. Viktigast grunn til at gassvognene vart teke ut av bruk var at dei hadde for liten kapasitet til den store mengda jødar som stod for tur til å avlivast.[5]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Referansar[endre | endre wikiteksten]

  1. Kershaw, I. (1992). Improvised genocide? The emergence of the ‘final solution’in the ‘Warthegau’. Transactions of the Royal Historical Society, 2, 51-78.
  2. Milton, S. (1991). Gypsies and the Holocaust. The History Teacher, 24(4), 375-387.
  3. Kalfus, R. (1990). Euphemisms of death: interpreting a primary source document on the Holocaust. The History Teacher, 23(2), 87-93.
  4. Gilbert, M. (2012). The Routledge atlas of the Holocaust. Routledge.
  5. Rozett, Robert; Spector, Shmuel (2013). Encyclopedia of the Holocaust. New York: Routledge. ISBN 1-57958-307-5.  [med David Cesarani]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]