Gyllenlakk

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Gyllenlakk


Alminneleg gyllenlakk
Alminneleg gyllenlakk

Systematikk
Rike: Plantae
Rekkje: Magnoliophyta
Familie: krossblomfamilien Brassicales
Slekt: Cheiranthus
Art: C. cheiri
Vitskapleg namn
Cheiranthus cheiri
(L.)

Gyllenlakk, eller alminneleg gyllenlakk, (latin: Cheiranthus cheiri eller synonymt Erysimum cheiri (L.) Crantz) er ein plante i krossblomfamilien. Namnet er òg bruka om planteslekta Cheiranthus, som har om lag ti artar.

Planten vert dyrka i forskjellige variantar; med ein eller fleire stenglar, høge eller låge. Dei fleste av desse er toårige, men somme, som parisargyllenlakk, blomstrar første sommaren. Kulturformene har blomsterfargar som varierer frå kvitt, gult, oransje, skarlakraud, høgraud til purpur. Planten er dyrka meir for dufta enn for utsjånaden.

Alminneleg gyllenlakk veks vilt ved Middelhavet, men er innført til andre verdsdelar.

Den gule, store blomsteren har fire kronblad, og blada er lange og ganske smale, inntil 20 cm lange. Stengelen er håret.

Eigenskapar og bruk[endre | endre wikiteksten]

Planten inneheld Cheiritoxin og andre glykosid som kan påverke hjarta, og han er moderat giftig. Blomstrane inneheld 0,06% eterisk olje, frøa inneheld 20% feit olje.

Planten skal vere hjartestyrkande, urindrivande og menstruasjonsdrivande. Ellers skal urta styrke nervane og motverke revmatisme og krampe. Frøa skal verke afrodisierande og styrkande.

Sidan gyllenlakk påverkar hjarta, skal han berre brukast under kyndig medisinsk rettleiing. Gravide må ikkje bruke urta.

Gyldenlak, før Du din Glands har tabt,
da er jeg Det hvoraf alt er skabt;
ja før Du mister din Krones Guld,
da er jeg Muld.

første verset av «Til min Gyldenlak» av Henrik Wergeland
Communauté silhouette modif.jpg

Kjelder[endre | endre wikiteksten]