Herold

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Müllemmer.pngFøreslått sletta: Denne artikkelen er føreslått sletta. Du kan diskutera dette på diskusjonssida.


Herold (på engelsk kalla herald, fransk héraut og tysk Herold) er nemning på ein person som kan ha ein eller fleire av følgjande funksjonar:

Den kjende skotske herolden (Lord Lyon King of Arm sin) Thomas Innes of Learney(1893–1971), kledd i tabard med den skotske versjonen av våpenet til den britiske monarken

Nemninga herold vert òg brukt om ein som kunngjer noko og ein talsperson. Fleire aviser i utlandet har ordet Herald eller Herold i namna.

Av ordet herold er danna uttrykt heraldikk om våpenskjold som fagområde.

I mellomalderen fungerte heroldar som leiarar av turneringar, som diplomatiske sendebud mellom fyrstar og som fagfolk for å laga, saml og halda oversyn over våpenskjold. Det er enno verna fortegnelser over våpenskjold, våpenrullar, frå fleire av desse.

Heilt frå mellomalderen har heroldane hatt eigne embetsnavn med geografisk eller heraldisk tilknyting. Heroldane #seg embetsdrakt er særleg ei våpenkappe (engelsk: tabard) over skuldrene, med motiv frå våpenskjold føre og bak.

I dag er det offisielle heroldar blant anna i England, Skottland, Canada og Sør-Afrika. Dei britiske heroldane er enno både utropere, leiarar av seremoniar og fagfolk for nye og gamle våpenskjold. Dei inngår i College of Arm sin (Heralds College) for England, og Office of Lord Lyon for Skottland. Disse er organisert hierarkisk med våpenkonge (King of Arm sin), heroldar (heralds) og persevanter (pursivant). Til desse er knytt profesjonelle våpenteiknarar. Britiske offisielle riddarordenar og nokon privatfolk har eigne heroldar.

Norsk riks- og ordensherold i 1881, kledd i embetsdrakt og med stav: Holger Collett.

Frå mellomalderen og opp til 1800-talet, har det vore liknande heroldsorganisasjoner i mange andre europeiske land og fyrstehus. Frå kong Erik av Pommerns tid og til ut på 1500-talet, fanst det ein slik organisasjon òg i Danmark-Noreg, blant anna med ein «våpenkonge Noreg». Skandinaviske riddarordenar har hatt eigne heroldar, blant desse den norske St. Olavs Orden . Dennes herold var på 1800-talet samstundes norsk «riksherold», som hadde uniform med våpenkappe. Han deltok i seremoniar blant anna ved opning av forhandlingar i Stortinget og kongekroninger. I skandinaviske land har vi etter ca. 1900 ikkje hatt embetsfolk med tittel herold. I Sverige fanst det ein riksherold till 1974.

I Sverige er det ein statleg utnemnt riksheraldiker, seinare statsheraldiker, som arbeider med offentlege våpen. Sidan 1953 er det ein person som arbeider på det svenske riksarkivet. I Danmark er den heraldiske konsulenten til den ein Staten med tilsvarande oppgåver. I Finland og Sverige finst det eigne statlege heraldiske nemnder som handsamar spørsmål om offentlege våpen. I Noreg har ein ikkje noko tilsvarande, men spørsmål om riksvåpenet høyrer under Utenriksdepartementet, og Riksarkivet handsamar kommunevåpen når fylkeskommune eller kommune ynskjer at deres våpen skal setjast fast av regjeringa i kongeleg resolusjon.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Litteratur[endre | endre wikiteksten]

  • Den Kongelege norske Sankt Olavs orden 1847-1947, utgjeve av ordenskanselliet ved O. Delphin Amundsen, Oslo: Grøndahl & Søns Forlag, 1947.
  • Ottfried Neubecker: Heraldik. Kjelder, brug, tyding, København 1979 (omsett og omarbeidt for Skandinavia av Nils G. Bartholdy)
  • Michel Pastoureau: Traité d'héraldique, Grand sin manuels Picard, Paris 1979 (nye utgåver 1993, 1997, 2003)
  • Carl-Alexander von Volborth: Heraldry - Customs, Rules and Vert styla, Dorset 1981
  • Magnus Bäckmark och Jesper Wasling: Heraldiken i Sverige, Lund 2001