Inuit Ataqatigiit
| Inuit Ataqatigiit | |||
 | |||
| Land | Grønland | ||
|---|---|---|---|
| Partileiar(ar) | Múte Bourup Egede[1] | ||
| Grunnlagt | 8. november 1976 (som ein politisk organisasjon)[2] 21. november 1978 (som eit politisk parti)[3] | ||
| Hovudkvarter | Nuuk | ||
| Ideologi | Grønlandsk sjølvstende[4][5] Demokratisk sosialisme[5][6] Økologisme[7] Venstrenasjonalisme | ||
| Politisk posisjon | Venstresida[8][9][10] | ||
| Farge | Raud Kvit | ||
Inuit Ataqatigiit[a] (dansk: Folkets Samfund, IA) er eit demokratisk sosialistisk og sjølvstendeframja politisk parti på Grønland.[11][12][13] Partiet er representert i Folketinget (det danske parlamentet) ved Aaja Chemnitz Larsen. Múte Bourup Egede har vore partileiar sidan desember 2018.
Historie
[endre | endre wikiteksten]Partiet vart skipa som ein politisk organisasjon i 1976, og vaks fram som følgje av den aukande ungdomsradikalismen i Danmark på 1970-talet.
I 1982 dreiv partiet ein vellukka kampanje i ei nasjonal folkerøysting for at Grønland skulle melde seg ut av Det europeiske økonomiske fellesskapet (EEC).
Inuit Ataqatigiit fekk eit stort valgjennombrot ved det grønlandske parlamentsvalet i 2009. Med framgang samanlikna med valet i 2005 dobla partiet talet på mandat i parlamentet frå sju til 14 av 31, berre to mandat frå fleirtal, og nesten dobla røystedelen frå 22,4 % til 43,7 %. Partiet fortrengde begge koalisjonspartnarane sine, og flytta Siumut[14] frå første til andre plass og Demokraatit frå andre til tredje.[11][13]
Ved valet i 2014 fekk partiet 11 representantar i det grønlandske parlamentet, men etter valet i 2018 gjekk representasjonen ned til åtte mandat.[15] Etter valet i 2021 vart Inuit Ataqatigiit på nytt det største partiet i det grønlandske parlamentet, med 12 mandat,[16] før det fall til tredjeplass med sju mandat i 2025.
Ideologi
[endre | endre wikiteksten]Partiet har tradisjonelt gått inn for ein sosialistisk økonomi, men parti til venstre for IA har kritisert det for gradvis å ha bevegd seg i meir kapitalistisk retning, mellom anna ved å støtte marknadsøkonomi og privatisering.[17] Inuit Ataqatigiit meiner at eit sjølvstendig Grønland må vere konkurransedyktig,[18] samstundes som ein arbeider for å halde miljøet reint.[19]
Merknad
[endre | endre wikiteksten]- ↑ uttale: [inuit atɑqat͡siɣiːt], gammal rettskriving: Inuit Ataĸatigît, bokstaveleg: «Folket sitt fellesskap»
Kjelder
[endre | endre wikiteksten]- ↑ Egede, Múte (21 November 2018). «Sermitsiaq». Henta 1 August 2019.
- ↑ Jane (8. november 2016). «Inuusuttut Ataqatigiit – Ukiuni 40-ni». Inuit Ataqatigiit (på grønlandsk (kalaallisut)). Henta 6. september 2022.
- ↑ Sommer, Karsten (21. november 2018). «Inuit Ataqatigiit - et pragmatisk parti fylder 40 år». KNR (på dansk). Henta 6. september 2022.
- ↑ «Pro-independence party wins Greenland parliament election». Agence France-Presse. The Times of India. 3. juni 2009. Henta 4. juni 2009.
- 1 2 Nordsieck, Wolfram (2018). «Greenland/Denmark». Henta 27 September 2018.
- ↑ «Greenland wakes up to first power shift in 30 years». The Copenhagen Post. 3. juni 2009. Arkivert frå originalen 8. juni 2009. Henta 4. juni 2009.
- ↑ Neuman, Scott (7 April 2021). «Opposition Wins Elections In Greenland, Casting Doubt On Future Of Rare-Earth Mine». NPR. Henta 7 April 2021.
- ↑ Ikkjeraud lenkje som bør gjerast om til vanleg lenkje.
- ↑ Christina Bergqvist (1 January 1999). Equal Democracies?: Gender and Politics in the Nordic Countries. Nordic Council of Ministers. s. 319. ISBN 978-82-00-12799-4.
- ↑ «Anti-mine party wins Greenland election». The West Australian. 7 April 2021.
- 1 2 «Opposition win Greenland election». BBC News. 3. juni 2009. Henta 4. juni 2009.
- ↑ Ringstrom, Anna (3. juni 2009). «Landslide win for Greenland opposition». Reuters. Henta 4. juni 2009.
- 1 2 Olsen, Jan M. (3. juni 2009). «Left-wing party set to take power in Greenland after winning parliamentary vote». Associated Press. Henta 4. juni 2009 – via Los Angeles Times.[daud lenkje]
- ↑ Ikkjeraud lenkje som bør gjerast om til vanleg lenkje.
- ↑ Valg.gl
- ↑ Gronholt-Pedersen, Jacob (7. april 2021). «Left-wing party opposed to big mining project wins Greenland election». Reuters (på engelsk). Henta 7. april 2021.
- ↑ Carlsen, Aksel V. (2. august 2007). «IA i et Grønland på vej mod selvstyre». Arbejderen (på dansk). Arkivert frå originalen Oct 1, 2020. Henta 24. mars 2021.
- ↑ Loukacheva, Natalia (2007). The Arctic Promise: Legal and Political Autonomy of Greenland and Nunavut. University of Toronto Press. s. 61.
- ↑ Boersma, Tim; Foley, Kevin (16. januar 2015). «Dark Clouds Gather over Greenland's Mining Ambitions». Brookings Edu. paragraph 4. Henta 21. desember 2019.
- Denne artikkelen bygger på «Inuit Ataqatigiit» frå Wikipedia på engelsk, den 13. januar 2026.
