Hopp til innhald

Jenny Shipley

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Jenny Shipley

Fødd4. februar 1952 (74 år)
Gore på New Zealand
Statsborgar avNew Zealand
ReligionPresbyterianisme
Yrkepolitikar, styremedlem
Utdanna vedMarlborough Girls' College
Alle verv
  • Leader of the Opposition (1999–2001)
  • Medlem av New Zeelands parlament (1990–2002)
  • New Zealands statsminister (1997–1999)
  • Medlem av Det kongelige råd (1998–)
  • Leader of the Opposition (1999–2001)
  • Medlem av New Zeelands parlament (1987–1990)
  • Minister of Health (1993–1996)
  • Minister of Social Development (1990–1996) Sjå dette på Wikidata

Jennifer Mary Shipley (fødd 4. februar 1952)[1] er ein tidlegare nyzealandsk politikar som var den 36. statsministeren i landet frå 1997 til 1999. Ho var den første kvinnelege statsministeren på New Zealand, og den første kvinna som leia New Zealand National Party.[2][3]

Shipley vart fødd i Gore i Southland. Ho vaks opp i landlege område i Canterbury, og gjekk på Marlborough Girls' College og Christchurch College of Education. Før ho gjekk inn i politikken, arbeidde ho som lærar og var engasjert i ulike frivillige organisasjonar. Shipley vart vald inn i parlamentet ved valet i 1987, der ho vann Ashburton-valkrinsen (seinare kalla Rakaia). Då New Zealand National Party kom tilbake til makta i 1990, vart ho utnemnd til regjeringa under Jim Bolger. Shipley var deretter sosialminister (1990–1996), minister for kvinnesaker (1990–1996), helseminister (1993–1996) og samferdselsminister (1996–1997).

Shipley vart utolmodig med det ho meinte var eit lågt tempo i regjeringa, og i desember 1997 overtydde ho kollegaene sine i New Zealand National Party om å støtte henne som leiar. Bolger gjekk av som statsminister i staden for å bli røysta ut, og Shipley vart vald som etterfølgjaren hans utan motkandidat. Ho arva ein uroleg koalisjon med New Zealand First, leia av Winston Peters. Koalisjonen vart oppløyst i august 1998, men Shipley klarte å halde fram ved makta med støtte frå Mauri Pacific, ei utbrytargruppe frå New Zealand First. Ved valet i 1999 tapte regjeringa hennar mot New Zealand Labour Party, leia av Helen Clark. Shipley heldt fram som opposisjonsleiar fram til oktober 2001. Etter at ho forlét politikken, har ho engasjert seg i næringsliv og veldedige formål, og er medlem av Council of Women World Leaders. Ho vart funnen ansvarleg for 9 millionar dollar for rolla si i det finansielle samanbrotet til byggjeselskapet Mainzeal.[4]

Bakgrunn

[endre | endre wikiteksten]

Jennifer Mary Shipley vart fødd i Gore på New Zealand, og var éi av fire systrer.[5] Faren hennar var den presbyteriansk presten Leonard Cameron Robson.[6] Etter å ha gått på Marlborough Girls' College, kvalifiserte ho seg i 1971 som lærar ved Christchurch College of Education, og underviste i barneskular på New Zealand fram til 1976. I 1973 gifta ho seg med Burton Shipley og slo seg ned i Ashburton.[5]

Medlem av parlamentet

[endre | endre wikiteksten]

Etter å ha meldt seg inn i New Zealand National Party i 1975, stilte Shipley til val i Ashburton, ein trygg krins for New Zealand National Party i landområda kring Christchurch, ved valet i 1987, og vann. Ho kom inn i parlamentet som 35-åring, og var då eitt av dei yngste medlemmene.[5]

Statsråd

[endre | endre wikiteksten]

Shipley steig raskt i gradene i New Zealand National Party si stortingsgruppe. I februar 1990, medan ho framleis var i sin første periode, utnemnde partileiaren Jim Bolger henne til partiet sin talsperson for sosial velferd.[7] Då Bolger leia New Zealand National Party til siger i parlamentsvalet i 1990, vart Shipley attvald i Rakaia, som i praksis var ein omorganisert Ashburton-krins. Ho vart sosialminister, og var òg minister for kvinnesaker (1990–1996).[8]

I rolla som sosialminister hadde Shipley ansvar for store kutt i statlege trygdeytingar. Seinare, då ho vart helseminister i 1993, skapte ho ytterlegare debatt ved å prøve å reformere det offentlege helsevesenet, mellom anna ved å innføre ein intern marknad. New Zealand National Party vann endå ein periode ved valet i 1996, men vart tvinga til å danne koalisjon med New Zealand First. Shipley gav frå seg ansvaret for kvinnesaker og tok på seg fleire andre område, mellom anna ansvar for statlege føretak og samferdsel.[9]

I 1993 vart Shipley tildelt New Zealand Suffrage Centennial Medal.[10]

Statsminister (1997–1999)

[endre | endre wikiteksten]
Shipley (i midten) saman med den amerikanske presidenten Bill Clinton, 15. september 1999.

Jennifer Mary Shipley vart stadig meir frustrert og desillusjonert over det forsiktige tempoet i regjeringa leia av Jim Bolger, og over det ho meinte var den uforholdsmessig store påverknaden frå New Zealand First. Midt i 1997 byrja ho å samle støtte for å erstatte Bolger. Seinare same året, medan Bolger deltok på Commonwealth Heads of Government Meeting, overtydde Shipley eit fleirtal av partifellane sine i New Zealand National Party om å støtte henne som ny leiar. Då Bolger kom tilbake til New Zealand, oppdaga han at Shipley hadde nok støtte i partigruppa til å avsetje han. I ein uhaldbar situasjon valde han å gå av, og Shipley vart samrøystes vald som etterfølgjaren hans. Som leiar for regjeringspartiet vart ho statsminister 8. desember 1997.[11] Den 21. mai 1998 vart ho utnemnd til Privy Council, og fekk retten til tiltaleforma «The Right Honourable» på livstid.[12]

Trass i vidare økonomisk vekst vart regjeringa hennar stadig meir politisk ustabil. Særleg forverra forholdet mellom New Zealand National Party og New Zealand First seg. Medan Bolger hadde klart å halde eit godt samarbeid med partiet og leiaren Winston Peters, vart alliansen meir anstrengd etter at Shipley tok over. Til slutt, 14. august 1998, sparka ho Peters frå regjeringa.[13][14]

Shipley fekk kallenamnet «the perfumed steamroller» då ho vart statsminister.[15] I eit seinare intervju med Guyon Espiner peika ho på at kvinnelege politikarar ofte vert omtala annleis i media enn menn – der menn vert kalla modige, kan kvinner bli kalla hemngjerrige.[16] Leiarskiftet hennar vart òg sett på som eit politisk høgreskifte, med ein delvis retur til nyliberale reformer frå den første perioden til Bolger-regjeringa. Nokre kommentatorar kalla dette «Jennycide».[17]

Shipley støtta, saman med New Zealand Tourism Board, bruken av sølvbregna på svart bakgrunn som eit mogleg alternativt flagg for landet, inspirert av Canada sitt flagg.[18][19] Samstundes tok ho avstand frå Bolger si støtte til republikanisme. Debatten heldt fram i 1999, då Prinsesse Anne vitja landet. Shipley uttala då at ho var ein open og stolt tilhengjar av monarkiet, slik mange nyzealendarar var.[20] Debatten vart derimot dempa av kontroversen rundt kontraktar frå Tourism Board til PR-selskapet Saatchi & Saatchi, der den globale toppsjefen Kevin Roberts, også ein forkjempar for sølvbregneflagget, var ein god ven av Shipley.[21]

I september 1999 vart APEC Summit 1999 halde i Auckland. Shipley møtte då Bill Clinton, i eitt av berre to statsbesøk til New Zealand av ein amerikansk president.[22]

Shipley var den første statsministeren som deltok i den skeive paraden Hero Parade,[23] og den første leiaren i New Zealand National Party som aktivt prøvde å nå veljarar i det skeive miljøet. Ho gjekk òg inn for å senke aldersgrensa for kjøp av alkohol frå 20 til 18 år, noko ho fekk gjennomført i 1999.[14] Dette var ein del av ønsket hennar om å utvide den tradisjonelle veljarbasen til partiet.

Etter statsministerperioden vart Shipley medlem av Council of Women World Leaders, eit internasjonalt nettverk for noverande og tidlegare kvinnelege stats- og regjeringsleiarar.[24]

Nederlag og avgang

[endre | endre wikiteksten]

Jennifer Mary Shipley leidde New Zealand National Party inn i valet i 1999, med håp om å bli den første kvinna som vart vald til statsminister i eigen rett. Ho tapte likevel valet mot New Zealand Labour Party, som òg vart leia av ei kvinne, Helen Clark. Dette valet var eit viktig historisk augeblikk for New Zealand, sidan det var første gong i landet at begge dei store partia var leidde av kvinner.[25]

Shipley var opposisjonsleiar fram til oktober 2001, då Bill English tok over som partileiar for New Zealand National Party.[26] Ho trekte seg frå parlamentet i januar 2002.[27]

I nyttårsutmerkingane i 2003 vart Shipley utnemnd til Distinguished Companion av New Zealand Order of Merit, for innsatsen sin som parlamentsmedlem.[28]

Helse

[endre | endre wikiteksten]

Shipley fekk eit hjarteinfarkt i 2000, noko som førte til ein akutt angioplastikkprosedyre.[29] Ho gjorde endringar i livsstilen sin og gjekk ned i vekt, men vart diagnostisert med diabetes i 2004. Seinare, i slutten av 2007, gjennomgjekk ho ein gastrisk bypass-operasjon.[24]

Livet etter politikken

[endre | endre wikiteksten]
Shipley deltok i markeringa av suffragettedagen i Wellington den 19. september 2013.

Etter at ho forlét politikken, engasjerte ho seg i næringsliv og veldedige organisasjonar. I 2007 vart ho tilsett i finansselskapet Source Sentinel, og frå 2009 til 2018 var ho styreleiar i Genesis Energy Limited.[30][31] Per 2012 sat ho i styret for den New Zealand-baserte avdelinga av den statseigde China Construction Bank.[32][33] Ho gjekk seinare av frå styret etter at ho vart rettsforfølgd for rolla si i kollapsen til byggjeselskapet Mainzeal.

Rettssak om insolvens i Mainzeal

[endre | endre wikiteksten]

I desember 2012 trekte Shipley seg frå styret i Mainzeal Property & Construction (MPCL), som gjekk konkurs 6. februar 2013. Midt på dagen 5. februar 2013 var ho éin av fire uavhengige styremedlemmer som gjekk av frå styret i Mainzeal Group Ltd.[34] MPCL og Mainzeal Group Limited var ein del av Richina-gruppa, kontrollert og majoritetseigd av Yan Ci Lang (òg kjend som Richard Yan).[35][36][37][38] Mainzeal vart likvidert 28. februar 2013, med gjeld på om lag 110 millionar newzealandske dollar.

I mai 2015 reiste konkursbuet etter Mainzeal, BDO, søksmål mot dei tidlegare styremedlemmene, inkludert Shipley, for påstått brot på styreplikter.[39] I februar 2019 fann High Court of New Zealand at styremedlemmene hadde brote plikta til å unngå uforsvarleg drift, og fastsette den samla erstatningsplikta til 36 millionar newzealandske dollar, der Shipley sin del vart vurdert til 6 millionar newzealandske dollar.[40] Kort tid etter dommen sa Shipley opp styrevervet sitt i China Construction Bank New Zealand.

Anke vart levert inn saman med eit motkrav frå dei opphavlege saksøkarane om eit mykje høgare erstatningsbeløp.[41] Begge ankene vart avviste.[42] I august 2023 stadfesta Supreme Court of New Zealand dei tidlegare dommane, og slo fast at Mainzeal var balanseinsolvent frå 2005, sjølv om dette ikkje var synleg i rekneskapa. Retten påla dei fire styremedlemmene å betale 39,8 millionar dollar pluss renter, der Shipley sitt ansvar vart avgrensa til 6,6 millionar dollar pluss renter.

Utmerkingar

[endre | endre wikiteksten]

Shipley vart utnemnd til Dame Companion av New Zealand Order of Merit den 14. august 2009, etter at titlar vart gjeninnførte av den femte New Zealand National Party-regjeringa.[43]

Deltaking i reality-TV

[endre | endre wikiteksten]

I 2009 deltok Shipley òg i ein episode av reise- og realityprogrammet Intrepid Journeys, der ho besøkte Namibia.[44] Seinare starta ho ein veldedig organisasjon for å støtte ein skule ho kom over på denne reisa, kalla Namibian Educational Trust.[45] Shipley var styreleiar i Global Women NZ fram til 2015,[46] og var seinare vernar for Sir Edmund Hillary Outdoor Pursuits Centre fram til 2019.[47] Ho var òg tilknytt kampanjen «Go Red for Women» i regi av New Zealand National Heart Foundation.[24]

Kjelder

[endre | endre wikiteksten]
  1. ↑ «Jenny Shipley». New Zealand history online (på engelsk). Ministry for Culture and Heritage. 27 October 2017. Henta 2 February 2018.
  2. ↑ Skard, Torild (2014) "Jenny Shipley and Helen Clark" in Women of Power – Half a century of female presidents and prime ministers worldwide. Bristol: Policy Press, ISBN 978-1-44731-578-0
  3. ↑ «Judith Collins is new National Party leader, Gerry Brownlee her deputy». The New Zealand Herald. 14 July 2020. Henta 14. juli 2020.
  4. ↑ Rob Stock (25. august 2023). «Former prime minister Dame Jenny Shipley's Mainzeal Supreme Court appeal fails». Stuff. Henta 16. desember 2023.
  5. 1 2 3 Wolfe, Richard (2005). Battlers Bluffers & Bully Boys. Random House New Zealand. ISBN 1-86941-715-1.
  6. ↑ «Register of New Zealand Presbyterian Ministers, Deaconesses & Missionaries from 1840». Presbyterian Research Centre Archives New Zealand. Henta 25 July 2024.
  7. ↑ «National Party's new parliamentary line-up». The New Zealand Herald. 12 February 1990. s. 5.
  8. ↑ «Minister of Women's Affairs». Ministry of Women's Affairs. Arkivert frå originalen 24. juli 2011. Henta 27. januar 2011.
  9. ↑ «Jennifer Shipley | Biography & Facts | Britannica». www.britannica.com (på engelsk). Henta 18. august 2025.
  10. ↑ «The New Zealand Suffrage Centennial Medal 1993 – register of recipients». Department of the Prime Minister and Cabinet. 26. juli 2018. Henta 18. september 2018.
  11. ↑ «Jenny Shipley, Prime Minister; Swearing-in fuels hopes of more women in Cabinet». The Evening Post. 8. desember 1997. s. 1.
  12. ↑ Appointments to the Privy Council (28 May 1998) 74 New Zealand 1613 at 1644.
  13. ↑ Barber, David (15. august 1998). «Shipley sacks rebel minister». The Independent (Wellington). Henta 9 September 2017.
  14. 1 2 Thompson, Alasdair (2013). Life Changing: Learning from the past; fixing the future (på engelsk). Xlibris Corporation. s. 333. ISBN 9781483668437.Mal:Self-published source
  15. ↑ Denny, Charlotte. "Prepare to meet the perfumed steamroller." Guardian, 24 November 1997, p. T4+. Academic OneFile, http://link.galegroup.com/apps/doc/A20075582/AONE?u=vuw&sid=AONE&xid=59f57256. Vitja 15. mai 2018.
  16. ↑ «'Look at the language: men are bold, women are vindictive' – ex-PM Jenny Shipley on depictions of politicians (WATCH)». 28. april 2017. Henta 21. januar 2019.
  17. ↑ «Now it's Jennycide». Daily News. 9. april 1998. s. 6.
  18. ↑ «Calls for a new flag» (på engelsk). Ministry for Culture and Heritage. Henta 8. juni 2018.
  19. ↑ Blundell, Sally (12 March 2014). «A symbol solution». Noted (på engelsk) (The Listener). Arkivert frå originalen 8 September 2017. Henta 9. september 2017.
  20. ↑ «Princess Royal's Unfailing Efforts Praised By Pm» (Press release) (på engelsk). Government of New Zealand. 17 March 1999. Arkivert frå originalen 8 September 2017. Henta 9. september 2017.
  21. ↑ «Standfornz – when social media goes bad « The Standard». Thestandard.org.nz. 10. mai 2015. Henta 10. november 2015.
  22. ↑ «State visit of the United States President» (Press release) (på engelsk). Government of New Zealand. 27. august 1999. Henta 9. september 2017.
  23. ↑ «Pride and Progress: The Past and the Future of Auckland's Pride Parade – Tearaway». Tearaway. 24. februar 2017. Henta 9. september 2017.
  24. 1 2 3 McLeod, Rosemary (22. oktober 2011). «Jenny Shipley: 'Leadership is a life sentence'». The Dominion Post (Stuff). Henta 9. september 2017.
  25. ↑ Vowles, Jack (2013). «Gender and Leadership». Proportional Representation on Trial: The 1999 New Zealand General Election and the Fate of MMP? (på engelsk). Auckland: Auckland University Press. ISBN 9781869407155.
  26. ↑ Small, Vernon; Armstrong, John; Mold, Fran (9. oktober 2001). «Shipley out, English next in line». The New Zealand Herald (på engelsk). Henta 10 September 2017.
  27. ↑ «Jenny Shipley Announces Retirement». Scoop News. 31. januar 2002. Henta 10. september 2017.
  28. ↑ «New Year honours list 2003». Department of the Prime Minister and Cabinet. 31. desember 2002. Henta 26. juli 2019.
  29. ↑ Fraser, Fiona (8. september 2009). «Jenny's change of heart». New Zealand Woman's Weekly. Arkivert frå originalen 29. desember 2010. Henta 5. januar 2010.
  30. ↑ «Shipley, Withers take senior SOE roles». New Zealand Herald. 20 October 2009.
  31. ↑ «"ASB boss replaces Jenny Shipley at top of Genesis board"».
  32. ↑ «Board of Directors – China Construction Bank». Henta 19 June 2012.
  33. ↑ Meadows, Richard (11. mai 2015). «Shipley v Brash: Who earns more Chinese bank cash?». Stuff (på engelsk). Henta 15. juni 2019.
  34. ↑ «Mainzeal in receivership; Jenny Shipley and Paul Collins resign from the board». Wellington.scoop.co.nz. Henta 18. juni 2015.
  35. ↑ «Failed Mainzeal faces $93.5m in claims». 16 March 2013.
  36. ↑ «Mainzeal collapse hits subcontractors». Dominion Post. Henta 18 June 2015.
  37. ↑ «Richina accused of polluting Shanghai». NBR.co.nz. Arkivert frå originalen 16. mai 2021. Henta 16 March 2013.
  38. ↑ «Meet Mainzeal's man at the top, the enigmatic migrant made good – until now». New Zealand Herald. 9. februar 2013.
  39. ↑ Harris, Catherine (30 May 2015). «Jenny Shipley among Mainzeal directors facing legal action». stuff.co.nz. s. C24. Henta 30 May 2015.
  40. ↑ «Mainzeal Property and Construction Ltd (In Liq) v Yan and Others [2019] NZHC 255» (PDF). 26. februar 2019.
  41. ↑ «Mainzeal Property and Construction Limited (in liq) v Yan [2019] NZHC 1637». 12 July 2019.
  42. ↑ Hutching, Chris (29 July 2019). «Dame Shipley and Mainzeal directors fail to overturn $36m penalties». Stuff.
  43. ↑ «Prime Minister congratulates knights and dames». Television New Zealand. 1. august 2009. Arkivert frå originalen 4. august 2009.
  44. ↑ «Jenny Shipley: Namibia». Intrepid Journeys (Television New Zealand). Arkivert frå originalen 17. juni 2011. Henta 26. juni 2009.
  45. ↑ «The lights are on at Ehomba School in Africa!». Namibian Educational Trust. Henta 26. juni 2009.
  46. ↑ «"Theresa Gattung: Banks lead the way with women-to-leadership ratio"». 17. november 2015.
  47. ↑ «"Hillary Outdoors Financial Statements 2019"» (PDF).
Henta frå «https://nn.wikipedia.org/w/index.php?title=Jenny_Shipley&oldid=3649267»