Kilsfjorden i Møre og Romsdal

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk

Kilsfjorden eller Kilspollen er ein fjordarm av Voldsfjorden i Volda kommuneSunnmøre i Møre og Romsdal. Han har ein poll som strekkjer seg nesten 3 km sørvestover frå det smale innløpet ved Straumshamn. På andre sida av innløpet ligg Botnavika.

Vestsida av fjorden er høg og bratt og stig jamt opp til Grøthornet på 1012 meter over havet. Langs austsida av fjorden går E39

Historikk[endre | endre wikiteksten]

Tidlegare hadde bygda to skulekrinsar: Straumshamn og Bjørneset. Det førte skulebygget på Straumshamn vart bygd i 1880-åra. Denne fekk namnet Fylsvik skule. Det vart seinare bygd ny skule som overtok namnet og denne var i drift fram til 2001. Skulen på Bjørneset vart bygd i 1913 og nedlagt i 1953. I dag er det ikkje skular att i bygda. Elevar frå Kilsfjord går på Folkestad skule .

Ungdomslaget “Framstig” vart skipa i 1893. På det tidspunktet hadde ikkje laget eige hus, så dei fekk halde møta sine på skulehuskjellaren. Her hadde ungdomslaget også julefest med skodespel. Då skulen vart flytta, fekk ungdomslaget byggje seg hus på same tomta. Ungdomslaget fekk nytt namn i 1945. Dei kalla seg då ungdomslaget “Fjelljom” og var tilslutta Noreg ungdomslag. Ungdomshuset stod ferdig i 1951 og fekk namnet “Gildehallen”.

Bygda Kilsfjord hadde lenge ikkje noko kristent forsamlingshus. Difor var det nokre eldsjeler som tok til med planlegging av eit bedehus. Det vart samla inn pengar, frå bygdefolk, men også frå Volda sentrum. Bedehuset vart vigsla i 1937. Då hadde bygda hus til alt frå gudstenester til basarar.

6

På 2000- talet vart hovudevegen utvida. Ungdomshuset og bedehuset låg svært nært vegen og Vegvesenet ynskte å løyse ut husa. Grunna nye krav for forsamlingshus viste det seg å vere vanskeleg å ha to forsamlingshus i ei lita bygd. Tilbodet frå Vegvesenet vart godkjent. Volda kommune gav bygda den nedlagde skulen (Fylsvik skule). Pengane for dei to gamle forsamlingshusa vart brukt til å modernisere den gamle skulen til nytt grendahus, og fekk namnet Kilsfjord grendahus.

På Bjørkedalen har det i vår tid vorte bygd fleire vikingskip. Når desse skulle sjøsetjast var Kilsfjorden ein naturleg plass å gjere dette. Lista over båtar og skip er lang, men kan mellom anna nemne:

-Knarren “Saga Siglar”  ( 1983) vart sjøsett på Kile

-Osebergskipet “Dronningen” (1987) vart sjøsett i Fylsvika

Gjengitt med tillatelse. Bilete av Møyfrid Bjørneset.

Skatten i Båsen

Det vert sagt at det er ein skatt i jettegryta som heitar Båsen, men om ein prøvar å grave etter skatten, skal det komme ein stor okse og “holrenne” deg. Den ligg rett over straumen opp med meg

Omnen ligg rett over krysset med veien

strupen

1058

1118

1:58

Ei gammal ferdsleåre

Allereie i 1773 vart det planlagt ein 4,5 meter brei postveg frå Bergen til Trondheim.Vegen skulle mellom anna gå frå Naustdal i Nordfjord over Bjørkedalseidet til Kile. Denne vegen var vegfarande godt kjende med, men det vart snart stelt strengare krav til vegsambanda, mellom anna for å få posten raskt og effektivt fram. Dei offentlege vegane vart delt i to klasser, hovudvegar og bygdevegar. Vegen mellom Nordfjord og Sunnmøre over Bjørkedalseidet få Naustdal i Nordfjord til Kile vart klassifisert som hovudveg.

Eirik Jarl

I 1919 kom DS “Eirik Jarl” til Straumshamn og i tidsrommet 1919 - 1951 var DS “Eirik Jarl” i rute i Møre og Romsdal. Før rutene i Møre og Romsdal var DS “Eirik Jarl” eit lokalruteskip som gjekk i Trondheimsfjorden mellom 1889-1919.

Det blir hevda at Straumshamn/kilsfjorden var den første plassen i Møre og Romsdal, som DS “Eirik Jarl” kom til.

Knutepunkt under andre verdenskrig: Under andre verdenskrig var Straumshamn eit viktig knutepunkt for tyskerane fordi dei ikkje våga seg forbi Stad på grunn av dårleg vêr- forhold og allierte ubåtar. Tyskerane brukte Straumshamn som ein liten stoppeplass. Då Engelske fly skulle synke tyske fraktbåtar, vart maskingevær-stillingar på Neset angrepet av Engelskmenn.

Bygg før i tida:  Desse bygga er frå før reformasjonen i Norge 1537. Det første bygget er kolmile og det er ei framstilling av trekol. Også er det eldre løder som er egentleg berre vanlege røde løder berre frå gamle tider. I reformasjonen gjekk Noreg frå katolsk til protestantisk Kristendom.

Næringsliv[endre | endre wikiteksten]

Tidlegare hadde Straumshamn to butikkar. Desse heitte “Martinbuda” og “Bakkebuda”. I tillegg til sal av daglegvarer hadde begge butikkane fryseboksar som bygdefolket fekk leige. Desse butikkane er no nedlagt. No er Coop Marked på Folkestad næraste daglegvarebutikk for bygda. Straumshamn og også både hatt båtbyggeri og lakseoppdrett.

Det blir sagt at i tidlegare tider vart det bygd båtar i båtskot på

nesten alle gardar i Kilsfjorden. Båtbygging har vore både levebrød og hobbyverksemd for mange. Handverket har gått i arv gjennom generasjonar.

Frå Bjørneset kan ein nemne Ola J. Bjørneset. Han starta båtbygginga då han var 15 år gammal. Etter Ola J. Bjørneset sin død, tok Rolf Følsvik over. Han gifta seg med dottera til Ola J. Bjørneset som heitte Kirsti Bjørneset. Rolf Følsvik har lært handverket vidare til barnebarnet Jørgen Følsvik Hansen.

Lakseoppdretten på Straumshamn vart starta tidleg på 1960-talet av Sigurd Straume, som gav det vidare til sonen sin Rasmus Magne Straume. Det starta i ein kjellar og etter kvart som laksebestanden vaks vart den flytta ut til Rønnestad, der oppdretten var i drift heilt til 2010. På det meste hadde Straume lakseoppdrett tre lokalitetar og tre tilsette.

Kultur[endre | endre wikiteksten]

Korps

Kilsfjorden har gode musikktradisjonar. Mellom anna vart Straumshamn musikkorps starta i 1965. Ola Bakke var dirigent frå starten. Seinare fekk korpset dirigenthjelp av Åsmund Kyrkjeeide.  

I 1987 var 14 musikantar frå straumshamn musikkorps med på den lokale utgåva  av ungdommens kulturmønstring. Gruppa, som kalte seg Streamz brass. Gjekk rett fra den lokale kulturmønstringa, via fylkesfinalen til landsfinalen i Larvik.


Kilsfjord Sangen: Der voldafjorden ender, og straumen elvstrid renn, kring kilsfjords ljose strender ligg fagre Kilsfjord grend.

I elvestryk og vatten seg speglar bratte lid, og fjell med snø på hatten står vakt frå Arilds tid.

Her elvar heimsleg sullar og syng seg ned i fjord, der lette båror rullar og såeglar himlen stor.

Det går med sus i lufti og Dalen tonar til- Det legg om heimetufti ein song så mjuk og mild.

Han vekkjer minni mange og kviskrar stilt og kved, om liv i tider lange og fedrajord og sed. Sjå krossen fremst på Brekka han vitnar sant og visst, om troll som måtte sprekka for soli Kvitekrist.

Me elskar denne standen, der fedrar fann seg heim.

Me tek vår plass i raden, og høgt me vyrder deim.

Her odla dei og una og sleit og vann seg gard.

Me ser at gildt  det muna, for gjeve mor og far.

At fonni fell og fangar og fyller opp med snø, er gløymt når våren angar av gras og blom på bø! Når sommarvinden lette seg leikar gjennom skog, han jagar alle vette og vintertroll på flog!

Å Kilsfjordgrend vår æra, vår framtids ljose draum!

Du veit om flo og fjøra og med- og motbørs straum!

Men viljen vann og motet, du gav oss vonfull tru.

Du vart vår stad i ljoset, og ingen er som du!

Kilskrossen

Bilete gjenngitt utan tilatelse

På høgda mellom Bjørkedalsvatnet og Kilsfjorden stod det eit gammalt kross som vart teken av eit snøras på 1700-talet. Ungdomen i Kilsfjorden og Bjørkedalen reiste ein ny kross i 1914. Krossen er mellom fire og fem meter høg og er laga av tilhoggen stein med innfelt tverrstykke. Foten er festa i fjell og betong. Det er to innskrifter på krossen: “FRAM KRISTMENN” og “UPPATRØYST I 1914”. Med mange menneske til stades vart krossen avduka pinsedag (31.05) 1914. To ekstrabåtar gjekk frå Volda til Straumshamn, og fleire hundre stemnedeltakarar gjekk innover vegen fram til Kilskrossen.

Kilsfjord Kyrkje

Kilsfjord kyrkje er ei arbeidskyrkje frå 1974. Ho er ein del av den norske kirke og høyrer til Søre Sunnmøre prosti i Møre bispedømme.

Kyrkja er bygd i betong og har har plass til 200. Ved kyrkja er òg det er ein kyrkjegård.

Alf Apalseth var arkitekten bak dette bygget.

Gardsnamn/småbruk:

Mek: Eliasgarden, Skutevika, Stranda, Nygård, Torbjørngarden og Johansgarden

Årvika: Årvika og Årvikneset/Åshammaren

Straume: Årøyane, Reiten/Straumsheim, Andersgarden, Sivergarden, Straumshaugen, Sjurgarden.

Kile: Mjeltevika, Solstrand, Lundheim, Teigane, Arausen, Nilsgarden, Pergarden, Leitet Svengarden, Sanden, Solvang og Bakkelid

Søvika: Stonganeset, Hammaren, Ullalandsgarden, Knutegarden, Heggheim.

Fylsvika: Straumshamn/Torsteinneset, Sveingarden, Johansgarden, Leirosen, Utheim, Brauta, Haugebø og Solheim.

Storebotnen

Lisjebotnen

Bjørneset: Gotene, Innafyrgarden/Henrikgarden, Larsgarden, Monsgarden, Lisjebakken, Sorebakken, Solberg/Nesteigen, Lunheim/Erketeigen

Natur og geografi[endre | endre wikiteksten]

Foto: Runa Bakke. Gjengitt med tillatelse.Biletet er teke frå Bjørnesethornet mot Straume.

Fjell

Bjørnasethornet (735 moh)

Keipen (916 moh)

Bytingstind (1260 moh)

Trollvasstinden (1285 moh)

Matøskja (1332 moh)

Sætre

Meeksetra (Mek)

Brundalen (

Straumssetra (Straumshamn)

Jettegryte

I Kilsfjord kan ein finne fleire jettegryter. Av Bygdefolket blir desse kalla:

-Båsen

-Strupen (Bak ei garasje ovanfor E39

-Omnen (Sprengt halve jettegryta, og alternativ E39 går gjennom)

hola ned med hamna.

Eldar sin garasje strupen. der var berre myr  

Kjelder[endre | endre wikiteksten]