Krimkrisa i 2014

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk

Krimkrisa i 2014, òg kjend som Krim-konflikten i 2014, er ein konflikt om den nasjonale statusen til Krimhalvøya som eskalerte i slutten av februar 2014, då den russiskvennlege presidenten av Ukraina, Viktor Janukovytsj, vart avsett etter demonstrasjonar og blodige opprør i den ukrainske hovudstaden Kiev.[1] Etter at Viktor Janukovitsj vart avsett som president, sette Vladimir Putin i verk ei militærøving i det vestlege Russland for å testa beredskapen.[2]

Det russisktalande folkesetnadsfleirtalet på Krim, som i stor grad hadde vore lojale til den avsette president Viktor Janukovitsj, gjorde deretter politisk opprør og fekk ifølgje vestlege kjelder militær hjelp frå Russland, som på si side tilbakeviste å ha gjeve slik støtte.[3]

Bakgrunn[endre | endre wikiteksten]

Krim kom under russisk styre under Katarina den store, då fyrst Grigorij Potemkin erobra området under den russisken-tyrkiske krig i 1768–1774 Områdt vart då ein del av Det russiske keisarriket gjennom Küçük Kaynarca-traktaten og det siste tatarske khanatet, Krim-khanatet, vart knust. Frå 1783 av fant det stad ei systematisk innvandring av russarar, ukrainarar og tyskarar på Krim med det føremålet å veikja krimtatarane si stilling i området.

19. februar 1954 vedtok det øvste sovjetet å overføra Krim oblast frå den russiske sovjetrepublikken til den ukrainske sovjetrepublikken.[4]

Nytt styre og ei enno ikkje innført språklov (2017)[endre | endre wikiteksten]

1995–2014 vart Krim-republikken styrd av ein politisk representasjon direkte tilset frå Kiev. Den 22. februar 2014 vart presidenten av Ukraina, Viktor Janukovytsj avsett av det ukrainske parlamentet, og under dei neste dagane vart parlamentets talmann Oleksandr Turtjunov vald til førebels president. Sume meinar framleis at dette var eit politisk kupp.[5] Janukovytsj rømde frå hovudstaden til Russland og vart etter dette etterlyst for massemord. Parlamentet ville stille Janukovytsj for retten hjå Den internasjonale domstolen i Haag.

På grunn av den språklova som vart vedteke i 2012 som tillét andre språk enn ukrainsk på regionalt og lokalt nivå i Ukraina, har òg rumensk, moldavisk og ungarsk vorte innførte som lokale språk nokre stader. Dessutan har åtte byar (inklusive Kharkiv og Lugansk) og 6 oblast (Odessa, Mykolajiv, Kherson, Zaporizjzja, Dnipropetrovsk og Donetsk) inført russisk som administrasjonsspråk.[6] Derimot hadde lova ikkje spela noka rolle på Krimhalvøya,[7] der både den ukrainske «autonome» republikken og byen Sevastopol sidan 1990-talet hadde direktestyre frå Kiev.

23. februar 2014, etter opposisjonen si maktovertaking i Kiev, røysta parlamentet, med liten margin (232 av 450 røystar) for å forkaste språklova og atterinnføre ukrainsk som det einaste nasjonale språket på alle nivå.[8] Dette skapa redsle mellom dei i huvudsak russiskspråklege folket på Krim den austre delen av Ukraina. Dei trudde at den nye regeringa i Kiev skulle fortsette med diskriminering dei med russiske røtter.[9] Krim hadde før denne krisa omlag 2 mmilionar innbyggjarar, der 60 prosent var etniske russarar.[10] 27. februar 2014 vart det etablert ei utbrytarregjering i Krimrepublikken, i protest mot opposisjonen si maktovertakting på nasjonelt nivå.

Vedtaket i det ukrainske parlamentet om å avskaffe språklova om tillatne regionale og lokale språk vart ikkje utført i praksis (2017). Den førebelse presidenten Oleksandr Turtjynov la den 28. februar inn veto mot det nye lovforslaget, men først efter at Europaparlamentet kravde at dei ukrainske styresmaktene skulle verna høvet for folk til å bruka det russiske språket. Europaparlamentet føreslo for det ukrainske parlamentet å verna rettane til minoritetar og garantera fridom til å bruke russisk og andre minoritetsspråk. Dette tyder at russisk framleis (2017) har status som regionalt språk i 13 av Ukrainas 27 oblast – der dei russisktalande utgjer minst 10/nbspø% av folkesetnaden.[11]

Tidslinje over hendingar[endre | endre wikiteksten]

Februar[endre | endre wikiteksten]

27. februar okkuperte ei mengd maskerte menn ei rekkje viktige bygningar i Krim, inkludert parlamentsbygningen og flyplassane i Simferopol og Sevastopol. Dei øydela nesten alt telekommunikasjonsutstyr og internettsamband mellom Krim og resten av Ukraina.

Medan parlamentsbygningen var under kringsetjing, avviste parlamentet dei lokale styresmaktene og erstatta den lokale ministerråden, òg kjent som Krims statsminister, Anatolyi Mohyljov med Sergej Aksjonov. Dei russiske troppane som er stasjonert på Krim under ein bilateral avtale vart forsterka, og to skip av den russiske svartehavsflåten krenkt ukrainske farvatn.[treng kjelde]

Mars[endre | endre wikiteksten]

1.–10. mars[endre | endre wikiteksten]

1. mars bad den nyinnsatte leiaren Sergej Aksjonov om hjelp frå president Vladimir Putin, Moskva svara at dei ikkje ville følgja eit slikt ønske.[12] Same dag fekk Vladimir Putin godkjenning av den russiske nasjonalforsamlinga til å bruka dei militære styrkane i landet i Ukraina. Putin viste til at livet til russiske statsborgarar som tenestegjorde i russiske styrkar på Ukraina var truga. Samstundes vedtok Føderasjonsrådet å be Vladimir Putin om å kalla heim den russiske ambassadøren til Washington.[13]

Sjefen for den ukrainske marinen, Denis Beresowski, kunngjorde 2. mars at han gjekk over til dei russiske styrkane på Krim.[14]

Russlands president Vladimir Putin uttalte 4. mars at maktbruk i Ukraina berre var siste utveg.[15] Ifølgje Putin var dei uniformerte og bevæpnete mennene på Krim ikkje russiske troppar, men lokale, prorussiske sjølvforsvarsgrupper. Fleire uavhengige journalistar rapporterte likevel at det dreidde seg om russiske spesialstyrkar.[treng kjelde]

USAs utanriksminister John Kerry vitja 4. mars Sjølvstendeplassen i Kiev og lova den mellombelse regjeringa ein milliard dollar i kredittgarantiar.[16] President Obama overtalte G7-landa same dag til å stansa førebuingane til G8-møtet planlagt i Sotsji i juni 2014. Det vart avgjort at delegasjonen til presidenten til dei Paralympiske vinterleikane i Sotsji ikkje skulle reisa.

Tyrkiske styresmakter gav 5. mars amerikanske krigsskip løyve til å gå gjennom Bosporosstredet med kurs for Svartehavet.[17]

OSSE sende 5. mars militære observatørar til Ukraina.[18] Observatørane kom frå Canada, Tsjekkia, Danmark, Estland, Finland, Frankrike, Tyskland, Ungarn, Irland, Latvia, Litauen, Noreg, Polen, Slovakia, Sverige, Tyrkia, Storbritannia og USA. EU stilte 5. mars elleve milliardar euro i økonomisk bistand til rådighet for Ukraina.[19]

Den russiske utanriksministeren Sergej Lavrov var i Madrid for møte, og møtte same dagen spanskekongen Juan Carlos, statsministerrn Mariano Rajoy og utanriksministerrn José Manuel García-Margallo, i tillegg til den utanrikspolitiske leiaren i EU, Catherine Ashton.[20] Utanriksminister Lavrov møtte seinare same dag i Paris den amerikanske utanriksministeren John Kerry.[21]

SN sin utsending til Krim, Robert Serry, forlét Simferopol 5. mars og reiste til Kiev, etter å ha vorte truga av væpna, uidentifiserte personar.[22]

Tysklands til nærings- og energiminister og visekansler Sigmar Gabriel møtte Russlands president Vladimir Putin og statsminister Dmitrij Medvedev 6. mars.[23] Same dagen offentleggjorde Utanriksdepartementen i USA ein artikkel om ti påståtte uriktige påstandar om Ukraina frå den russiske presidenten.[24] Det vart òg kjent at det amerikanske krigsskipet USS «Truxtun» (DDG-103) gjekk med kurs for Svartehavet for å halda øvingar med den rumenske og bulgarske flåte.[25]

Representantar frå OSSE vart 6. mars avvist ved grensa til Krim.[26]

Julia Timosjenko og Vitalij Klitsjko deltok 6. mars i Møtet til europeisk Folkeparti i Dublin. Klitsjko ynskte EU-medlemskap for Ukraina og samtalar med NATO.[27]

Krim+parlamentet vedtok 6. mars å innkalla til folkerøysting 16. mars om samanslåing med Russland.[28][29]

USS «Truxtun» (DDG-103) passerte 7. mars Bosporosstredet med kurs for Svartehavet.[30] Representantar for OSSE vart same dag nekta tilgjenge til Krim av væpna styrkar for andre gong på to dagar.[31]

I ein telefonsamtale 7. mars oppfordra president Barack Obama den russiske presidenten Putin om trekkja dei russiske styrkane tilbake frå Krim.[32] President Putin gav uttrykk for at hendingane i Ukraina ikkje burde få tyding for tilhøvet mellom USA og Russland.

President Obama og den tyske kanslaren Angela Merkel heldt 8. mars ein telefonsamtale i samband med krisa. Dei var samde om å krevja tilbaketrekking av russiske troppar på Krim.[33] Dei var òg samde om at representantane for OSSE måtte få tilgjenge til Krim, og at Russland måtte inngå i ei internasjonal kontaktgruppe kor landet kunne føra ein direkte dialog med Ukraina.

Fordelingen av dei største etniske gruppene på Krim basert på folketeljinga i 2001

Sundag 9. mars vart 20 menneske som vakta ei markering av 200-årsdagen til poeten og nasjonalhelten Taras Sjevtsjenko i Sevastopol angripne av hundre Russland-sympatisørar med køller.[34] Same dag vart det formidla observasjonar av kolonnar med opptil 50–60 militære køyretøy med russiske soldatar. Ytterlegare ein grensepost vart overteken av russiske styrkar kl 06.00 lokal tid, slik at dei på dette tidspunktet kontrollerte 11 grenseovergangar, samstundes som internasjonale observatørar vert halde ute med makt.

USA utplasserte 10. mars AWACS-fly i Polen og Romania for å følgja utviklinga i Ukraina.[35] Tolv F-16 jagarfly vart òg varsla utplassert i Polen og 300 amerikanske soldatar skulle delta i øvingar i landet. Seks F-15 jagarfly var allereie vorte utplassert i nabolandet Litauen.

Verdsbanken lova same dag tre milliardar dollar i finansiell støytte til Ukraina. Tidlegare hadde både EU og Det internasjonale pengefondet lova støytte til ukrainarane.

11.–20. mars[endre | endre wikiteksten]

Parlamentet på Krim erklærte 11. mars sjølvstende frå Ukraina, allereie før den tillyste folkerøystinga 16. mars.[36][37] Sjølvstendefråsegna gjaldt republikken Krim og byen Sevastopol. Krimregjeringen kunngjorde vidare at den ville beslagleggja den ukrainske flåten på halvøya.

Den ukrainske mellombelse statsministeren Jatsenjuk vitjar president Obama 12. mars 2014

Den mellombelse ukrainske presidenten Oleksandr Turtsjynov kunngjorde 12. mars at landet ikkje ville bruka militærmakt for å hindra at Krim lausreiv seg.[38] I staden ville Ukraina sikra austgrensa si mot Russland. Senatet i USA gav same dag uttrykk for at Russland måtte ekskluderast frå G8 og oppfordra FIFA om å revurdera avgjerda si om å leggja fotball-VM 2018 til Russland.[39]

G7-landa oppfordra i ei felles fråsegn Russland om å bidra til endring av den aktuelle situasjonen i Ukraina som ifølgje landa var i strid med ukrainske og internasjonale lovar.[40] Det vart særleg vist til at Russland måtte stansa all bistand til å halda folkerøysting om sjølvstende for Krim som nasjon. Ein slik folkerøysting ville vera i strid med den ukrainske grunnloven. G7-landa understreka at folkerøystinga ikkje ville ha nokon juridisk verknad. Tilstedeværelsen av russiske troppar i landet under avstemminga ville òg fråta den for kvar og ei moralsk tyding. Ein russisk annektering av Krim ville møtast med mottiltak frå G7-landa, kollektivt og individuelt. Russland vart oppfordra til å trekkja sina soldatar på Krim tilbake til forlegningane. Inntil vidare ville G7-landa stansa alle førebuingar til G8-møtet i Sotsji i juni 2014.

OECD kunngjorde 13. mars at han ville stansa forhandlingane sine med Russland med sikte på innlemming i organisasjonen.[41] I staden ville organisasjonen styrkja sambandet med Ukraina.

Utanriksministrane for Russland og USA heldt 14. mars eit seks timar langt møte i London, utan deretter å kunngjera at dei var komne fram til noka løysing på krisa.[42]

Det lokale Krim-parlamentet inviterte 15. mars OSSE til å senda observatørar til den kommande folkerøystinga.[43] OSSE avslo invitasjonen med grunngjevinga om at folkerøystinga var i strid med den ukrainske statsforfatninga.[44]

Det synest ikkje at sjølvstendefråsegna eller den påfølgjande innlemminga i Russland strid mot folkeretten, som imidertid ikkje har formulert spesifikke vilkår eller framgangsmåtar for sesesjon.[45]

To personar vart drepne då ukrainske nasjonalistar 15. mars opna eld mot ei gruppe demonstrantar som freista å trenga seg inn i hovudkvarteret til nasjonalistane i Kharkiv.[46] Ukraina skulda Russland for å stå bak urolighetene.

16. mars heldt dei lokale styresmaktene ei folkerøysting om det statlege tilhøyret til Krimhalvøya. Folkesetnaden fekk valet mellom to alternativ som var gjevne på russisk, ukrainsk og krimtatarisk.[47] Dei stemmeberettiga kunne markera sit val med eit kryss på stemmeseddelen som vart lagt i valgurner. Alternativa var

  1. Er du for ei attforening mellom Krim og Russland som ein del av Den russiske føderasjonen?
  2. Er du for ei gjeninnføring av Republikken Krims forfatning frå 1992 og for ein status for Krim som del av Ukraina?

I motsetnad til den aktuelle ukrainske forfatninga stod det i grunnlova frå 1992 ikkje at Krim er ein uskiljeleg del av Ukraina og at Ukraina si forfatning har forrang framfor Krim si eiga forfatning. Etter 1992-grunnlova var Krim eit sjølvstendig folkerettsleg subjekt som hadde overført noko av overhøgda si til Ukraina. Ei vidareføring av Krim si stilling under den aktuelle ukrainske grunnlova var ikkje eit alternativ.[48]

Det offisielle sluttresultatet av folkerøystinga viste 17. mars eit stemmefleirtal på 96,6 % for ei tilslutting av Republikken Krim til Den russiske føderasjonen.[49] Det oppstod internasjonal kritikk om lovmessigheten til folkerøystinga.[50] Regionalforsamlingen på Krim erklærte seg lausrive frå Ukraina og kunngjorde at ein vil søkja om å innlemmast som ein del av Russland, nasjonaliserte samstundes all statleg ukrainsk eigedom på halvøya, og løyste opp alle ukrainske militæreiningar i området.[51] President Vladimir Putin anerkjende Krim som ein suveren, uavhengig stat.[52]

Putin signerte avtala om at Krim-halvøya skulle annekterast som russisk territorium 18. mars i Moskva.[53] Noreg fordømde Russlands annektering av Krim, og utanriksminister Børge Brende sa i ei utsegn: «Noreg fordømmer Russlands folkerettsstridige annektering av den ukrainske autonome republikken Krim. Russlands nytte av militærmakt for å endra landegrenser er uakseptabel».[54] Den ukrainske militære flybasen Novofedorovka på Krim vart storma av ukjende styrkar, noko som førte til at ein ukrainsk offiser vart skadd og ein soldat døydde.[55] Ukrainas statsminister Arsenij Jatsenjuk uttalte etter episoden at «Konflikten på Krim har gått frå eit politisk til eit militært stadium».[56]

Russiske soldatar borda og tok 20. mars kontroll over ukrainske krigsskip, korvettane «Ternopol», «Lutsk», «Pridniprovya» og «Khmelnitsky», i havnebyen Sevastopol.[57]

President Barack Obama kunngjorde 20. mars nye sanksjonar mot Russland som var retta mot einskildpersonar knytte til Russlands handlingar på Krim, og dessutan ein russisk bank som skal ha vore innblandet i anneksjonen av Krim. Obama truga òg russarane med meir alvorlege økonomiske sanksjonar mot sektorar av den russiske økonomien, som finans, energisektoren, gruvedrift, forsvarsindustrien og maskinindustrien.[58]

21.–31. mars[endre | endre wikiteksten]

21. mars vart det kjent at kredittselskapa Visa og MasterCard innstilte alle sina tenester for den russiske banken Bank Rossiya.[59]

Ukraina og EU signerte 21. mars avtala om det austlege partnarskapar, som opphavleg hadde forårsaka opprøret mot den tidlegare presidenten.[60][61]

Det russiske føderasjonsrådet godkjende traktaten som formelt gjorde Krim og Sevastopol til to nye, administrative distrikt i Den russiske føderasjonen, og president Putin signerte seinare loven.

22. mars angreip russiske styrkar fleire ukrainske militærleire på Krim, og overtok dem.[62] Ein ukrainsk soldat vart såra under stormingen av basen Belbek.

23. mars tok russiske troppar kontroll over marinebasen Feodosia på Krim.[63]

G7-landa vedtok same dag å stenga Russland ute frå G8.

27. mars vedtok SNs hovudforsamling ein resolusjon som fordømde folkerøystinga på Krim. 100 land røysta for resolusjonen, elleve stemde imot og 58 avstod frå å røysta.[64]

April[endre | endre wikiteksten]

1.–10. april[endre | endre wikiteksten]

Kongressen i USA vedtok 2. april med stort fleirtal ein hjelpepakke til Ukraina, og dessutan ytterlegare sanksjonar mot Russland etter okkupasjonen av Krim.[65]

3. april varsla Russland at ein auke i gassprisen til Ukraina med 80 prosent. Burgerkjeden McDonald's varslar 5. april at dei stenge sina gatekjøkken på Krim-halvøya, på grunn av vanskar med banktransaksjonar og leveransar av råvarer.

6. april storma pro-russiske ukrainske demonstrantar ein offentleg bygning i byen Donetsk.

7. april melde det ukrainske forsvarsdepartementet at ein russisk soldat skal ha drepe ein ukrainsk marineoffiser på Krimhalvøya.

NATOs avtroppende generalsekretær, Anders Fogh Rasmussen, hevda 10. april at Russland har store kampklare styrkar på grensa til Ukraina. NATO offentleggjorde òg fleire satelittbilder som angiveleg viste dei russiske styrkane..[66] Russland svara på tiltalene frå NATO ved å uttala at «dei gjentekne beskyldningene mot oss frå generalsekretær Fogh Rasmussen har overtydd oss om at forsvarsalliansen brukar krisen i Ukraina til å samla sina troppar for ein imaginær trussel utanfrå mot NATOs medlemmar og dermed styrkja etterspurnaden etter alliansen i det 21. århundret».

Russiske parlamentarikere vart 10. april fråteke røysteretten i Europarådet, på grunn av Russlands annektering av Krim-halvøya.[67]

I eit ope brev til fleire europeiske leiarar åtvara Vladimir Putin 10. april om at Russland kunne koma til å stansa leveransane av gass til Ukraina dersom landet ikkje betalar rekninga frå det russiske energiselskapet Gazprom.[68]

11.–20. april[endre | endre wikiteksten]

Utanriksminister i Russland, Sergej Lavrov, kravde 11. april klåre juridiske garantiar for at Ukraina heldt fram å vera eit nøytralt land, og understreka Russlands bekymring for at Ukraina kan verta medlem av NATO. Same dag uttalte russiske styresmakter òg at dei ikkje vil utlevera den avsette ukrainske presidentent Viktor Janukovitsj. 12. april tok væpna menn i kamuflasjeuniform kontroll over først ein ukrainsk politistasjon i byen Slavjansk i den austlege delen av landet, såg hovudkontoret til den ukrainske tryggleikstenesta SBU.

Militærkledde folk med automatvåpen sette opp kontrollpostar langs vegane inn til byane Slavjansk og Donetsk, og byrja å kontrollera køyretøy før dei får passera kontrollpostane. Dei heiste òg russiske flagg. Pro-russiske aktivistar tok etter kvart over offentlege bygningar og/eller politistasjonar i ni ulike byar; Donetsk, Mariupol, Khartsysk, Horlivka, Makiivka, Jenakijevo, Druzjkivka, Kramatorsk og Slavjansk. Dagen etter bestemde den ukrainske innenriksministeren at ein antiterroroperasjon var undervegs i den austlege byen Slavjansk, som ein reaksjon på handlingane dagen før. Etter operasjonen var i gang, vart den 13. april meldt om drap og såra på begge sider. Seinare 13. april vart det kjent at Ukraina planla å setja inn regulære militære styrkar i ein fullskala antiterroroperasjon mot det den ukrainske presidenten kalla for «russisk krigføring aust i landet».[69]

Som eit resultat av kampane vart Tryggingsrådet i SN kalla inn til hastemøte om Ukraina-krisen, der dei vestlege landa og Russland gjensidig skuldgav kvarandre for å forverra situasjonen i Ukraina. USAs SN-ambassadør Samatha Power uttalte i sikkerhetsrådet at USA meiner uroa er skriven og koreografert av Russland og at «Ingen andre enn Russland står bak uroa».

Dei ukrainske styresmaktene gav dei prorussiske separatistane frist til klokka 08.00 14. april med å leggja ned våpena og forlata bygningane, elles ville det setjast inn ukrainske antiterrorsoldater. 14. april storma pro-russiske aktivistar òg ein politistasjon i byen Horlivkam. 14. april utvida EU sanksjonslista over personar som får innreiseforbud og sperra kontoar i Europa til å omfatta 33 russarar og ukrainere.[70][71]

15. april braut det ut regulære kampar mellom pro-russiske demonstrantar og ukrainske styresmaktsstyrkar i Slavjansk. Seinare på dagen vart det meldt om at ein ukrainsk militærstyrke på m.a 10 tank sin og 10 pansra køyretøy drog austover mot Slavjansk, og disste styrkane tok attende politihuset i Kramatorsk utan stridigheter.[72] Styrkane gjenerobret òg den militære flyplassen i byen.[73] Ubekreftede påstandar hevda at så mange som fire vart drepe.[74] USA gav sin støytte til miltæraksjonen, medan Russland fordømde den. Ukrainske styresmakter hevda 16. april at det var regulære russiske styrkar inne på ukrainsk område. Men det var ukrainske soldatar som har bytt side og køyrde sina pansra køyretøy med russiske flagg mot byen Slavjansk.[75]

17. april innrømde den russiske presidenten Putin at det hadde vore regulære russiske styrkar på Krim før og under folkerøystinga, noko som tidlegare har vore avvist av russiske styresmakter.[76]

20. april vart fem personar drepe i ein skuddveksling ved byen Slavjansk aust i Ukraina. Tre av dei daude var prorussiske separatistar, medan dei to andre tilhøyrde ei gruppe som angreip ein kontrollpost bemanna av separatistar.

21.–30. april[endre | endre wikiteksten]

Eit fly frå det ukrainske forsvaret vart beskutt då det flaug eit rekognoseringsoppdrag over den prorussisk-kontrollerte byen Slavjansk 22. april. Same dag gav Ukrainas president ordren om å starta militære operasjonar aust i landet på nytt. 22. april vart det òg kjent at fleire brutalt torturerte menneske funne drepe nær Slavjansk, mellom dei Volodimir Rybak, som var medlem av president Turtsjynovs politiske parti Fedrelandforbundet.[77]

24. april sette ukrainske styrkar i gang ein militær aksjon mot den prorussisk-kontrollerte byen Slavjansk.[78] Det vart meldt om drap, og Russland reagerte skarpt og skulda Ukraina for å «begått ei alvorleg kriminell handling», og at detta ville få konsekvensar. Same dag tok òg ukrainske styrkar over stillingar i Mariupol.[79]

Sjå òg[endre | endre wikiteksten]

Referansar[endre | endre wikiteksten]

  1. Dagbladet.no: Arsenij Jatsenjuk utpekt som Ukrainas nye statsminister.
  2. NRK.no: Putin beordrer øyeblikkelig militærøvelse
  3. heb/AFP/Reuters/dpa (29. desember 2014). «Poroschenko kündigt Vierertreffen mit Merkel, Putin und Hollande an» (tysk). Der Spiegel. Henta 29. desember 2014. «Die Ukraine wirft Russland vor, die prorussischen Kämpfer im Osten des Landes mit Kämpfern und Waffen zu unterstützen. Moskau weist dies zurück. (Ukraina beskylder Russland for å støtte de prorussiske stridende i landets østlige del med stridende og våpen. Moskva tilbakeviser dette.)» 
  4. «"Подарунок Хрущова". Як Україна відбудувала Крим». Istpravda.com.ua. Henta 2014-02-28. 
  5. https://steigan.no/2018/02/det-skjedde-et-kupp-i-kiev-natt-til-22-februar-i-fjor/
  6. "Romanian becomes regional language in Bila Tserkva in Zakarpattia region". Kyiv Post (24 September 2012)
  7. Mal:Uk icon "Мовний" закон Колесніченка-Ківалова нічого не дав Криму "Language" law Kolesnichenko-Kivalov gave Crimea nothing, Ukrayinska Pravda (27 March 2013)
  8. «На Украине отменили закон о региональном статусе русского языка» (på russisk). Lenta.ru. 2014-02-23. Henta 23. februar 2014. 
  9. "Lång historia av konflikter på Krim". svenska.yle.fi, 2014-02-28.
  10. Referansefeil: Ugyldig <ref>-merke; ingen tekst vart gjeven for referansen med namnet dn-malmgren
  11. «Ukraine’s parliament-appointed acting president says language law to stay effective» (på engelsk). ITAR-TASS. 2014-03-01. Henta 15 mars 2014. 
  12. NRK.no: Ukrainsk regional leder ber om russisk hjelp
  13. NRK.no: Godkjente bruk av russiske soldater i Ukraina
  14. Frankfurter Allgemeine Zeitung: Ukrainischer Marine-Kommandeur läuft über besøkt 2. mars 2014
  15. BBC, nettutgaven: Putin: Russia force only 'last resort' in Ukraine besøkt 4. mars 2014
  16. Frankfurter Allgemeine Zeitung, nettutgaven: Strafen nur in kleinen Dosen besøkt 4. mars 2014
  17. Daily News, nettutgaven:US warship given permission to traverse Bosphorus en route to Black Sea besøkt 5. mars 2014
  18. OSSEs internettside:OSCE to send military personnel to Ukraine besøkt 5. mars 2014
  19. Frankfurter Allgemeine Zeitung, nettutgaven, klokken 12.29:EU stellt elf Milliarden Euro Hilfe für Ukraine in Aussicht lest 5. mars 2014
  20. Frankfurter Allgemeine Zeitung, nettutgaven klokken 10.32:Lawrow spricht mit Juan Carlos, Rajoy und Ashton besøkt 5. mars 2014
  21. Frankfurter Allgemeine Zeitung, nettutgaven: Krise in der Ukraine, blog klokken 22.25 lest 6. mars 2014
  22. Frankfurter Allgemeine Zeitung, nettutgaven: UN-Sondergesandter Serry verlässt die Krim lest 6. mars 2014
  23. Frankfurter Allgemeine Zeitung, nettutgaven, blogg klokken 13.27:Gabriel trifft Putin und Medwedew besøkt 6. mars 2013
  24. US Departement of State, internettside:President Putin's Fiction: 10 False Claims About Ukraine besøkt 6. mars 2013
  25. Frankfurter Allgemeine Zeitung, blogg, 6. mars 2014 klokken 14.13 besøkt 6. mars 2014
  26. Frankfurter Allgemeine Zeitung, nettutgaven, blogg klokken 14.23: F.A.Z.-Korrespondent Stephan Löwenstein zu dem Vorfall mit den OSZE-Beobachtern lest 7. mars 2014
  27. Frankfurter Allgemeine Zeitung, nettutgaven, blogg klokken 20.09:Klitschko für EU-Beitritt der Ukraine und Gespräche besøkt 7. mars 2014
  28. Internettsiden til Krims parlament: Crimean Parliament has adopted a resolution on holding of all Crimean referendum Arkivert 6. mars 2014 på Wayback Machine. besøkt 7. mars 2014
  29. BBC World Europe:Ukraine crisis: Crimea parliament asks to join Russia besøkt 7. mars 2014
  30. Frankfurter Allgemeine Zeitung, nettutgaven, blogg klokken 1703:US-Zerstörer passiert auf dem Weg ins Schwarze Meer den Bosporus lest 7. mars 2014
  31. Die Zeit, nettutgaven:Bewaffnete verweigern OSZE-Beobachtern Zugang zur Krim lest 7. mars 2014
  32. Frankfurter Allgemeine Zeitung, nettutgaven, blogg kl 3.00:Krisendiplomatie am Telefon besøkt 7. mars 2014
  33. Frankfurter Allgemeine Zeitung, nettutgaven, blokk klokken 9.39:Telefonat zwischen Obama und Merkel besøkt 8. mars 2014
  34. Sammenstøt i Krim-demonstrasjon, nrk.no 9. mars 2014, besøkt 9. mars 2014
  35. Frankfurter Allgemeine Zeitung, nettutgaven besøkt 10. mars 2014
  36. Frankfurter Allgemeine Zeitung, nettutgaven:Krim-Parlament erklärt Unabhängigkeit besøkt 11. mars 2014
  37. Aftenposten, nettutgaven:Krim erklærer uavhengighet fra Ukraina besøkt 11. mars 2014
  38. Aftenposten, nettutgaven, Ukraina vil ikke gripe inn militært på Krim Besøkt 12. mars 2014
  39. Frankfurter Allgemeine Zeitung, nettutgaven:Ukraine will Ostgrenze nicht preisgeben Besøkt 12. mars 2014
  40. Erklæring fra G7-landene, hentet fra internettsiden til Canadas statsminister Arkivert 12. mars 2014 på Wayback Machine. besøkt 12. mars 2014
  41. OECDs internettside: Statement by the OECD regarding the status of the accession process with Russia & co-operation with Ukraine Besøkt 13. mars 2014
  42. rte:No progress in US-Russian talks on Ukraine besøkt 15. mars 2014
  43. Radio Free Europe:Crimean Parliament Sends OSCE Invitation To Monitor Referendum besøkt 15. mars 2014
  44. OSSEs internettside:OSCE Chair says Crimean referendum in its current form is illegal and calls for alternative ways to address the Crimean issue besøkt 15. mars 2014
  45. «Die Krim und das Völkerrecht: Kühle Ironie der Geschichte» (tysk). 1. april 2014. (Tysk) (1. april 2014).
  46. NRK:To drept i sammenstøt i Ukraina besøkt 21. mars 2014
  47. [1] DPA ifølge Wiener Zeitung:Der Stimmzettel für das Krim-Referendum Besøkt 16. mars 2014
  48. Aftenposten:Kan si ja til Russland, men ikke nei besøkt 16. mars 2014
  49. Frankfurter Allgemeine Zeitung, blogg klokken 07.49:96,6 Prozent stimmen für Beitritt der Krim zu Russland besøkt 17. mars 2014
  50. http://www.nrk.no/verden/russere-strommer-til-krim-1.11608055
  51. NRK:Krim erklærte seg selvstendig besøkt 17. mars 2014
  52. NRK:Putin anerkjenner Krim besøkt 17. mars 2014
  53. NRK:– Dette er en ren annektering besøkt 21. mars 2014
  54. Utenriksdepartementet:Norge fordømmer Russlands annektering av Krim Pressemelding 18. mars 2014
  55. NRK:– Ukrainsk soldat skutt og drept på Krim besøkt 18. mars 2014
  56. Dagbladet:- Russiske militære har avfyrt skudd mot base på Krim besøkt 18. mars 2014
  57. NRK: Russiske soldater bordet ukrainske skip besøkt 21. mars 2014
  58. NRK: USA truer med sanksjoner mot russisk økonomi besøkt 21. mars 2014
  59. E24:«Visa og Mastercard innstiller tjenester i Russland» besøkt 21. mars 2014
  60. «Krim er nå et russisk distrikt». 21. mars 2014. Henta 21. mars 2014. 
  61. EUs internettside, External Action besøkt 30. mars 2014
  62. Russiske styrker tar kontrollen på Krim, NRK, 22. mars 2014, henta 24. mars 2014  More than one of |accessdate= og |access-date= specified (hjelp).
  63. BBC: Russiske tropper har overtatt ny marinebase, VG, 24. mars 2014, henta 24. mars 2014  More than one of |accessdate= og |access-date= specified (hjelp).
  64. FN fordømmer folkeavstemningen på Krim.
  65. Ukraina og Russland.
  66. ««NATO viser satellittbilder av russiske styrker»». VG. 10. april 2014. Henta 22. april 2014. 
  67. . 10. april 2014 http://klassekampen.no/article/20140410/NTBU/1755427893. 
  68. ««Putin truer med gasstans - Obama truer med tøffere sanksjoner»». VG. 11. april 2014. Henta 22. april 2014. 
  69. ««Skal ha satt i gang en antiterror-aksjon i Donetsk»». NRK. 14. april 2014. Henta 22. april 2014. 
  70. ««Demonstrantene ga ikke etter for Ukrainas tidsfrist»». NRK. 14. april 2014. Henta 22. april 2014. 
  71. ««100 seperatister skal ha stormet politihovedkvarter»». NRK. 14. april 2014. Henta 22. april 2014. 
  72. ««Skal ha tatt kontroll over politihuset i Kramatorsk»». NRK. 15. april 2014. Henta 22. april 2014. 
  73. ««Ukraina slår tilbake: Sender stridsvogner og pansrede kjøretøyer»». NRK. 15. april 2014. Henta 22. april 2014. 
  74. ««Ukrainske regjeringsstyrker tok over flyplass med makt»». Dagbladet. 15. april 2014. Henta 22. april 2014. 
  75. ««– Russland sender soldater inn i Ukraina og advarer mot borgerkrig»». NRK. 16. april 2014. Henta 22. april 2014. 
  76. ««Putin innrømmer at russiske tropper var på Krim»». NRK. 17. april 2014. Henta 22. april 2014. 
  77. ««Ukrainsk militærfly beskutt»». NRK. 22. april 2014. Henta 24. april 2014. 
  78. ««Putin advarer Ukraina, og Frankrikes president frykter krig »». Tv2. 24. april 2014. Henta 24. april 2014. 
  79. ««Ukrainske styrker tar tilbake rådhus øst i landet»». VG. 24. april 2014. Henta 24. april 2014. 
Broom icon.png Denne artikkelen kan ha godt av ein språkvask, som reinskar opp målføringa og/eller innfører same språkstilen overalt.
Broom icon.svg Denne artikkelen kan ha godt av ei opprydding for å nå ein høgare standard og/eller for å verta i tråd med standardoppsettet. Sjå korleis du redigerer ei side og stilmanualen for hjelp.