Krimtatarar

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Flagget til krimtatarane
Prosent krimtatarar etter region på Krim ifølgje den sovjetiske folketeljinga av 1939
Prosent krimtatarar etter region på Krim ifølgje den ukrainske folketeljinga av 2001

Krimtatarar er ei tyrkisk-etnisk folkegruppe frå Krimhalvøya. Ho blei danna frå 1200- til 1600-talet då kumanar, som hadde kome til Krim på 900-talet, gradvis sameinte seg med andre folkeslag som allereie budde der, som grekarar, italienarar og gotarar. Desse gjekk gjennom ei tatarisering.[1] Frå 1300-talet var krimtatarane muslimar. Språket deira er krimtatarisk, men etter undertrykkinga av krimtatarar i Sovjetunionen er språket blitt sterkt truga.[2]

Krim-khanatet styrte Krim frå 1441 til 1783, fram til Russland erobra halvøya under Katarina den store. Krimtatarar var den største folkegruppa på halvøya til slutten av 1800-talet.[3][4] I Sovjetunionen hadde krimtatarane sin eigen sovjetrepublikk.[5] Kort tid etter at aksemaktene tok tilbake Krim under andre verdskrigen, i mai 1944, deporterte sovjetiske styresmakter store delar av krimtatarane frå Krim, medrekna folk som hadde tent i den sovjetiske hæren. Tatarane blei sende med jernbane til Sentral-Asia, hovudsakleg til Usbekistan. 18-46 prosent av krimtatarane forsvann frå Krim på grunn av deportasjonane.[6] Frå 1967 fekk nokre få krimtatatar løyve til å venda tilbake, og i 1989 fordømte det øvste sovjetet den etniske reinsinga av krimtatarar frå heimlandet. Alle krimtatarar fekk no rett til å venda tilbake.

I 2008 utgjorde krimtatarane 250 000 av dei om lag to millioner innbyggjarane på Krim. 150 000 budde framleis i eksil i Sentral-Asia, hovudsakleg i Usbekistan.

Galleri[endre | endre wikiteksten]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Commons-logo.svg Commons har multimedium som gjeld: Krimtatarar
Litteratur
  • Brian Glyn Williams: «The Hidden Ethnic Cleansing of Muslims in the Soviet Union: The Exile and Repatriation of the Crimean Tatars», i Journal of Contemporary History, Bd. 37, nr 3, juli, 2002 ISSN 0022-0094 s. 323–347
  • Norman M. Naimark: «Flammender Haß. Ethnische Säuberungen im 20. Jahrhundert», i Fischer: Die Zeit des Nationalsozialismus 17890, Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurt am Main, 2008, ISBN 978-3-596-17890-2
  • Greta Lynn Uehling: Beyond Memory. The Crimean Tatars' Deportation and Return, Palgrave Macmillan, New York NY, 2004, ISBN 1-403-96264-2
  • V. Stanley Vardys: «The Case of the Crimean Tartars», i Russian Review, Bd. 30, nr 2, april, 1971, ISSN 0036-0341, s 101–110