Hopp til innhald

László Krasznahorkai

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
László Krasznahorkai

StatsborgarskapUngarn
Fødd5. januar 1954 (72 år)
Gyula
Yrkemanusforfattar, romanforfattar, skribent, visiting docent
BornÁgnes Krasznahorkai, Kata Krasznahorkai
PrisarKossuthprisen, Den internasjonale Bookerprisen, Vilencia internasjonale litteraturpris, America Award in Literature, Laureate of the Hungarian Republic, Márai Sándor-díj, Móricz Zsigmond Grant, Prize of the Society of Writers, Alföld-prisen, Prisen for SWRs toppliste, Österreichischer Staatspreis für Europäische Literatur, National Book Award for Translated Literature, Libri, Prix Formentor, Nobelprisen i litteratur, Q137884378, Prix Laure Bataillon, Artisjus Award
Signatur
László Krasznahorkai på Commons

László Krasznahorkai (fødd 5. januar 1954) er ein ungarsk romanforfattar og manusforfattar. Krasznahorkai er kjend for sine krevjande og komplekse romanar, ofte karakteriserte som postmoderne, som utforskar dystopiske og melankolske tema.[1] Fleire av verka hans, inkludert romanane Sátántangó (1985) og Az ellenállás melankóliája (1989), har blitt filmatiserte av regissøren Béla Tarr.

For arbeidet sitt fekk han Nobelprisen i litteratur i 2025.[2][3]

Bakgrunn

[endre | endre wikiteksten]

Krasznahorkai vart fødd 5. januar 1954 i Gyula, aust i Ungarn, i ein jødisk familie frå middelklassen.[4] Faren hans, György Krasznahorkai, var advokat, og mora hans, Júlia Pálinkás, arbeidde i trygdeetaten.[5][6] Faren heldt den jødiske bakgrunnen sin skjult, og avslørte han først då Krasznahorkai var 11 år gammal.[7]

Krasznahorkai gjekk ut frå Erkel Ferenc vidaregåande skule i 1972, med fordjuping i latin. Krasznahorkai byrja å studere juss i 1973 ved József Attila-universitetet (no Universitetet i Szeged), men byta til Eötvös Loránd-universitetet (ELTE) i Budapest i 1976, der han heldt fram juss-studiane fram til 1978.[8] Frå 1978 til 1983 studerte han ungarsk språk og litteratur ved Det humanistiske fakultetet ved ELTE, der han tok graden sin. Hovudoppgåva hans tok føre seg arbeidet og erfaringane til forfattaren Sándor Márai etter eksilet hans etter det kommunistiske maktovertaket i 1948.[8] Under studietida arbeidde han i forlaget Gondolat Könyvkiadó.[4]

Forfattarkarriere

[endre | endre wikiteksten]

Etter han var ferdig med studiane, har Krasznahorkai arbeidd som frilansforfattar. Debutromanen hans, Sátántangó (1985), vart ein umiddelbar suksess og etablerte han som ein leiande skikkelse i ungarsk litteratur.[9] Den engelske omsetjinga av romanen vann Best Translated Book Award i 2013.[9]

Internasjonale reiser og påverknad

[endre | endre wikiteksten]

Krasznahorkai reiste for første gong utanfor det kommunistiske Ungarn i 1987, då han fekk eit DAAD-stipend til Vest-Berlin.[9] Etter Austblokka sitt samanbrot levde han tilbaketrekt på ulike stader rundt om i verda. Den første lengre reisa hans til Aust-Asia i 1990 fekk stor innverknad på arbeidet hans; opplevingane i Mongolia og Kina inspirerte bøkene Az urgai fogoly og Rombolás és bánat az Ég alatt.[10] Han budde òg i Kyoto i seks månader i 1996, 2000 og 2005, der estetikk og litteraturteori frå Aust-Asia førte til store endringar i stil og tematikk.[11] Under skrivinga av Háború és háború reiste han mykje i Europa, og fekk hjelp av den amerikanske poeten Allen Ginsberg, som han takka for gode råd medan han budde i leilegheita hans i New York.[12]

Kritisk anerkjenning og samarbeid

[endre | endre wikiteksten]

Romanen The Melancholy of Resistance (1989) fekk Bestenliste-prisen i Tyskland for beste litterære verk i 1993.[9][13] I 1996 var han stipendiat ved Wissenschaftskolleg i Berlin.[10]

Frå og med Sátántangó (1994) har filmskaparen Béla Tarr, ein nær ven, filmatisert fleire av verka hans, inkludert Werckmeister harmóniák (2000).[10] Krasznahorkai sa at filmen The Turin Horse frå 2011 ville vere det siste samarbeidet deira.[14] Han har òg samarbeidd med kunstnaren Max Neumann på illustrerte verk, som novella Mindig Homérosznak (2021), som vart gjeven ut med original musikk av jazzmusikaren Szilveszter Miklós.[15]

Romanen Seiobo járt odalent vann Best Translated Book Award i 2014. I 2015 vart han den første ungarske forfattaren som fekk Man Booker International Prize.[16] I 2025 fekk han Nobelprisen i litteratur.

Krasznahorkai har fått mykje ros frå kritikarar. Susan Sontag kalla han «den samtidige ungarske apokalypsens meister, som vekkjer samanlikningar med Gogol og Herman Melville[17]»,[9] medan W. G. Sebald skreiv at «det universelle i Krasznahorkai sitt syn rivaliserer Gogol sine Døde sjeler, og overgår langt dei mindre spørsmåla i moderne litteratur».[18]

Privatliv

[endre | endre wikiteksten]

Krasznahorkai var gift med den første kona si, Anikó Pelyhe, frå 1990 til dei vart skilde.[5] I 1997 gifta han seg med Dóra Kopcsányi, sinolog og grafisk designar. Han har tre barn.[5]

Etter fleire år i Berlin, der han mellom anna var gjesteprofessor ved Freie Universität Berlin (S. Fischer-professoratet), flytta han tilbake til Ungarn.[5][19] Han bur no tilbaketrekt i åsane ved Szentlászló.[5][19]

Bibliografi

[endre | endre wikiteksten]

Romanar

[endre | endre wikiteksten]
Omsette til norsk
  • Satan-tango, omsett av Kari Kemény, Cappelen Damm 2016 (original: Sátántangó, 1985) ISBN 9788202420000
  • Seiobo der nede, omsett av Ove Lund, Cappelen Damm 2019 (original: Seiobo járt odalent, 2008) ISBN 9788202606848
  • Baron Wenckheim vender hjem, omsett av Ove Lund, Cappelen Damm 2021 (original: Báró Wenckheim hazatér, 2016) ISBN 9788202709600
  • Herscht 07769, omsett av Ove Lund, Cappelen Damm, 2023 (original 2021) ISBN 9788202727338
Ikkje omsette til norsk
  • 1989: Az ellenállás melankóliája (engelsk: The melancholy of resistance)
  • 1992: Az urgai fogoly (engelsk: The prisoner of Urga)
  • 1999: Háború és háború (engelsk: War and war)
  • 2004: Rombolás és bánat az Ég alatt (engelsk: Destruction and Sorrow beneath the heavens)
  • 2024: Zsömle odavan

Filmmanus

[endre | endre wikiteksten]
  • 1988: Damnation (Kárhozat), regissert av Béla Tarr
  • 1989: The Last Boat (Az utolsó hajó), regissert av Béla Tarr
  • 1994: Sátántangó, regissert av Béla Tarr
  • 1997–2001: Werckmeister Harmonies (Werckmeister harmóniák), regissert av Béla Tarr
  • 2007: The Man from London (A Londoni férfi), regissert av Béla Tarr
  • 2011: The Turin Horse (A torinói ló), regissert av Béla Tarr

Kjelder

[endre | endre wikiteksten]
  1. ↑ Wood, James (4. juli 2011). «Madness and Civilization: The very strange fictions of László Krasznahorkai». The New Yorker. 87 (19): 71–75.
  2. ↑ «Hungarian author László Krasznahorkai wins Nobel Prize for Literature». www.bbc.com (på britisk engelsk). 2025-10-09. Henta 2025-10-09.
  3. ↑ Marshall, Alex (9. oktober 2025). «Laszlo Krasznahorkai Is Awarded Nobel Prize in Literature». The New York Times.
  4. 1 2 Görömbei, András. «László Krasznahorkai, Hungarian writer». University of Vienna. Arkivert frå originalen 20. mai 2015. Henta 20. mai 2015.
  5. 1 2 3 4 5 «Krasznahorkai, Laszlo 1954–». Contemporary Authors, New Revision Series. Vol. 158. 2007. Henta 16. september 2012.
  6. ↑ Rohter, Larry (9. august 2014). «László Krasznahorkai's Novels Find a U.S. Audience». The New York Times. Henta 10. mars 2019. «He was born into a middle-class Jewish family (his father was a lawyer, his mother an employee of the social welfare ministry)»
  7. ↑ Copy of several interviews from 1998–2004
  8. 1 2 Krasznahorkai biography (official website) (Retrieved 9 August 2012).
  9. 1 2 3 4 5 Bausells, Marta (20. mai 2015). «Everything you need to know about László Krasznahorkai, winner of the Man Booker International prize». The Guardian. Henta 21. mai 2015.
  10. 1 2 3 «László Krasznahorkai». Hungarian Review. Henta 21. mai 2015.
  11. ↑ Vonnak, Diana (25. april 2014). «East Meets East: Krasznahorkai's Intellectual Affair With Japan». Hungarian Literature Online. Arkivert frå originalen den 8. september 2015.
  12. ↑ Castillo, Sebastian (26 April 2012). «László Krasznahorkai: The Disciplined Madness». Guernica. Henta 21. mai 2015.
  13. ↑ Flood, Alison (19. mai 2015). «Man Booker International prize 2015 won by 'visionary' László Krasznahorkai». The Guardian. Henta 21. mai 2015.
  14. ↑ Hopkins, James (2013). «Interview with László Krasznahorkai». Transcript. Henta 21. mai 2015.
  15. ↑ Fenstermaker, Will (2021). «László Krasznahorkai's 'Chasing Homer' Is Preoccupied with Its Own Madness». Frieze. Henta 13. april 2022.
  16. ↑ Kellogg, Carolyn (29. april 2014). «Can you say Laszlo Krasznahorkai?». Los Angeles Times. Henta 21. mai 2015.
  17. ↑ Ikkjeraud lenkje som bør gjerast om til vanleg lenkje.
  18. ↑ «László Krasznahorkai: Animalinside». The American University of Paris. 2010. Arkivert frå originalen 4. mars 2016. Henta 21. mai 2015.
  19. 1 2 László Krasznahorkai – Author at New Directions Publishing (Retrieved 9. august 2012).

Bakgrunnsstoff

[endre | endre wikiteksten]
Commons har multimedium som gjeld: László Krasznahorkai
Henta frå «https://nn.wikipedia.org/w/index.php?title=László_Krasznahorkai&oldid=3627047»