Luekapusinar
| Luekapusinar | |
 Luekapusinar i Manu nasjonalpark, Peru | |
| Utbreiing og status | |
Status i verda:  Livskraftig Omtrentleg utbreiingsområde for luekapusinar | |
| Systematikk | |
| Rike: | Dyr Animalia |
| Rekkje: | Ryggstrengdyr Chordata |
| Underrekkje: | Virveldyr Vertebrata |
| Klasse: | Pattedyr Mammalia |
| Orden: | Primatar Primates |
| Familie: | Cebidae |
| Slekt: | Sapajus |
| Art: | Luekapusinar S. apella |
| Vitskapleg namn | |
| Sapajus apella | |
Luekapusinar (Sapajus apella) er ein primat i kapusinarfamilien (Cebidae) blant vestaper. Han er medlem av slekta Sapajus som er ein av tre slekter i kapusinarfamilien. Arten har eit av dei største utbreiingsområda av alle søramerikanske aper og finst frå Guyanaregionen i nordaust, gjennom Amazonasbekkenet på austsida av Andesfjella sørover til boliviansk Amazonas.
Kjenneteikn
[endre | endre wikiteksten]Luekapusinaren er ein kraftig bygd kapusinar med breitt hovud, flatt andlet og relativt korte armar og bein. Kroppslengda er 37,5–46 cm, medan halen er 38–49 cm lang. Kroppsmassen er vanlegvis mellom 1,3 og 4,6 kg (Peru[1]) og hannar er større enn hoene.
Pelsen varierer mykje i farge mellom ulike område. Oversida er oftast gulbrun, gråbrun eller mørkebrun, medan undersida er lysare. Armar, bein og hale er vanlegvis mørkare enn kroppen. Ansiktsteikningane er varierande, ansiktet kan vere omkrinsa av kvit pels, medan ei svart «lue» har ein trekant ned mot panna. Arten har ofte svarte hårtustar over øyra. På kvar side av hovudet går mørke kinnstriper som ofte møtest under haka.
Utbreiing og leveområde
[endre | endre wikiteksten]Arten lever i det nordlege Sør-Amerika, hovudsakleg i Amazonasbassenget. Han finst i Colombia, Peru, Bolivia, Brasil, Guyana, Surinam, Fransk Guyana, og i mindre område av Ecuador og Venezuela.
Luekapusinaren er svært tilpassingsdyktig og lever i mange ulike typar av skog, frå tropisk regnskog til fjellskog, mangroveskog og galleriskog. I Peru er han funnen opp til 1800 meters høgd over havet, og enkelte isolerte bestandar lever endå høgare.
Levesett og føde
[endre | endre wikiteksten]Luekapusinaren er dagaktiv og lever mesteparten av livet i trea. Vanlegvis går han på alle fire når han rører seg rundt, medan den gripedyktige halen særleg vert brukt under matsøk og klatring.
Dyra lever i grupper på 10–20 individ med fleire vaksne hannar og hoer. Begge kjønn har eit sosialt rangsystem som påverkar tilgang til mat og partnarar.
Føda er variert og består hovudsakleg av frukt, frø, insekt, blad, knoppar, blomar og nektar. Plantemateriale utgjer meir enn 80 prosent av kosten. I tillegg et dei edderkoppar, tusenbein, sniglar og stundom små virveldyr som froskar, øgler, fuglar og fugleegg.
Dei viktigaste naturlege fiendane er større kattedyreartar og store rovfuglar.
Kjelder
[endre | endre wikiteksten]- Denne artikkelen byggjer dels på «Haubenkapuzineraffe» frå Wikipedia på tysk, den 7. juni 2026
- Referansar
- ↑ Payne, Carter J and Champagne, Patrick S and O’Donnell, Holly and Lange, Liselot R and Rushford, Corrie and Rosolie, Paul and Rosenzweig, David (2024). «High mammalian diversity on the Las Piedras River tributary of Madre de Dios, Peru: An annotated list of species including comments on biogeography and regional conservation.». Check List (Pensoft Publishers) 20: 152––183. doi:10.15560/20.1.152.
Bakgrunnsstoff
[endre | endre wikiteksten]
- Galvis, Nelson F and Rodríguez, Daniela and Stevenson, Pablo R (2024). «Body Mass Gain in Wild Brown Capuchins (Sapajus apella) in Relation to Fruit Production and Social Dominance» (PDF). American journal of primatology (Wiley Online Library) 86: e23683. doi:10.1002/ajp.23683.
- Verdens dyr. Oslo: Den norske Bokklubben. 1986. s. 64. ISBN 8202090997.</ref>
- (en) Sapajus apella i Catalogue of Life
- (en) Sapajus apella i Global Biodiversity Information Facility
- (en) Sapajus apella hos ITIS
- (en) Sapajus apella hos NCBI
- (en) Kategori:Sapajus apella – bilete, video eller lyd på Wikimedia Commons
- Sapajus apella – detaljert informasjon på Wikispecies
